Matt Hughes | Downshift

Matt Hughes – Downshift. Neustadt, Five Rivers, 2012, 132 pagina’s.

Sid Rafferty is between writing jobs, a rock and a hard place, and the poles of his luck. At this point, he's willing to take on just about any writing gig. But when a return to his political spin-doctor days collides with what should be a simple promo piece about a new ski resort in British Columbia's playground, Sid finds himself out of his depth, over his head, in love and at risk of his life.


Downshift kreeg ik in het kader van het Early Reviewers-programma van LibraryThing. Ik heb me voor deze roman opgegeven, omdat de blurb me aansprak: een schrijver die dringend verlegen zit om geld, Sid, neemt een freelance schrijfopdracht aan waarvan later blijkt dat er een erg stinkend luchtje aan zit. Wat volgt is een wervelwind van ontwikkelingen, waarbij tot het einde niet duidelijk is of welke groep mensen nu achter Sid aan zit.

Downshift is eigenlijke eerder een novelle dan een roman. Het is geen meesterwerk, maar het is een zeer leesbaar werkje, omdat de schrijver de spanning in het verhaal houdt. Sid voldoet niet aan het clichébeeld van de speurder, juist omdat hij een schrijver is, en omdat hij zich in de wereld van de politiek waagt. Ook dat maakt deze roman niet doorsnee. Voor de niet-Canadese lezer wordt ook de nodige uitleg gegeven over de politieke achtergrond die de schrijver gebruikt voor zijn verhaal. De beschrijvingen van de natuur rond Vancouver mogen er zeker ook zijn. Downshift is aangename lectuur.

flickr

Jan Siebelink | Oscar

Jan Siebelink - Oscar. Amsterdam, De Bezige Bij, 2012, 125 pagina's.

Vlak na de Tweede Wereldoorlog reist Oscar op verzoek van Esmée, de weduwe van zijn vriend Id, samen met haar naar Duinkerken. Het voert hem onherroepelijk terug naar het begin van de oorlog, naar het moment dat hij en Id, jonge leraren nog, werden gemobiliseerd en uitgekozen voor een geheime missie naar Londen. De reis begint in Zeeuws-Vlaanderen, dat zich medio mei 1940 nog niet had overgegeven, maar Oscar en Id komen niet verder dan Duinkerken, waar ze belanden in Duits spervuur.

Tijdens de reis met Esmée wordt Oscar gekweld door de vraag of zij vermoedens heeft over de afschuwelijke gebeurtenis die in Duinkerken heeft plaatsgevonden en die zijn leven sindsdien heeft getekend. En hoe zijn haar gevoelens voor hem, nu Id er niet meer is?

Jan Siebelink geeft een aangrijpend, ingetogen portret van een vriendschap die eindigde in een tragedie.


Toen ik Oscar reserveerde bij de Openbare Bibliotheek heb ik niet gelet op het aantal pagina's van het boek. Toen het eindelijk voor mij klaar stond, dacht ik eerst dat ik het verkeerde boek van de plank had gehaald. Zo'n dun boekje, dat kon nooit een Siebelink zijn. Die zijn immers altijd vuistdik.

Laat ik vooropstellen: het werk van Siebelink ken ik niet goed. Ik heb een aantal korte verhalen gelezen, en om Knielen op een bed violen kon ik natuurlijk niet heen. Ik heb begrepen dat het uitzonderlijk is dat Siebelink schrijft over de Tweede Wereldoorlog. Oscar wilde ik graag lezen nadat ik de schrijver op tv in een interview heb horen vertellen dat de inhoud gebaseerd is op een verhaal dat zijn schoonvader hem op zijn sterfbed vertelde. Een slim idee van de uitgever om het boek zo te pitchen.

Siebelink heeft bijzonder veel inhoud in 125 pagina’s weten te stoppen. Hij beschrijft een driehoeksverhouding, die zorgt voor jaloezie, hartzeer, spijt en, uiteindelijk, een onontkoombare dramatische afloop. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Oscar, we ervaren alleen zijn emoties en zien de gebeurtenissen steeds voorzien van zijn interpretaties. Siebelink beschrijft drie periodes: eind jaren ’30, de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog en de tijd vlak na het einde van de oorlog, in 1945.

Het verhaal draait om de reis terug in 1945, die Oscar en Esmée samen maken omdat Esmée wil weten hoe haar man aan zijn einde is gekomen in Duinkerken, tijdens de eerste oorlogsdagen. Dat verhaal wordt doorspekt met flashbacks naar de jaren '30 in Den Haag en de eerste oorlogsdagen in Zeeland, België en Duinkerken. Door de vele flashbacks leer je steeds beter begrijpen wat er gebeurd is en voel je dat de zaken wellicht niet zo zijn als ze eerst zijn voorgesteld. De gekozen structuur zorgt ervoor dat het verhaal spannend blijft tot het eind.

Interessant is dat Siebelink Oscar tijdens de eerste oorlogsdagen laat uitgroeien tot een onverschrokken held, terwijl hij in het burgerbestaan juist een mislukkeling was. Id daarentegen is niet opgewassen tegen die spanning. Siebelink roept de vraag op wat extreme omstandigheden als oorlog en angst om het eigen leven te verliezen doen met een mens. Een interessante vraag, een boeiende novelle. Prettig om te lezen als je ziek in bed ligt.

Jan Siebelink | Knielen op een bed violen

Jan Siebelink
Jan Siebelink op Wikipedia

flickr

Tom Lanoye | Heldere hemel

Tom Lanoye - Heldere hemel. Amsterdam, CPNB, 2012, 92 pagina's.

Heldere hemel is gebaseerd op een waargebeurd voorval in de nadagen van de Koude Oorlog: een onbemand Sovjet-Russisch gevechtsvliegtuig stort neer in een Belgisch gehucht. Een fait divers in de wereldpolitiek, een noodlottig drama voor een familie.

Lanoye nam een historische gebeurtenis – het neerstorten van een onbemande Sovjetstraaljager op 4 juli 1989 op een gehucht in België – als uitgangspunt voor deze novelle. Lanoye beschrijft de de dag de onfortuinlijke Russische piloot, van de NAVO-medewerkers die het vliegtuig tijdens zijn vlucht volgen en van het gezin dat in de boerderij woont waarop het vliegtuig neerstort.

Met het van Lanoye bekende gevoel voor drama ontstaat in zijn bloemrijke taal met snelle dialogen op net iets meer dan 90 pagina’s een verhaal dat ook heel goed in een roman zou hebben gepast. Voor de lezers die niet bekend zijn met Lanoye’s werk is dit Boekenweekgeschenk een mooie introductie, waarna je alleen de conclusie kunt trekken dat al dat andere werk ook gelezen moet worden. En voor de lezers die al wel beken zijn met het werk van Lanoye is het een mooie korte tussenstop op weg naar Lanoye’s volgende roman.

Tom Lanoye | Sprakeloos
Tom Lanoye | Het derde huwelijk

Tom Lanoye

flickr

Henning Mankell | Het graf

Henning Mankell - Het graf Een zaak voor inspecteur Kurt Wallander. Amsterdam, CPNB, 2004, 93 pagina’s.
Oorspronkelijke Zweedse titel Händelse om hösten, vertaald door Janny Middelbeek-Oortgiesen. 2004 (1, Zweden).

Kurt Wallander – de inspecteur die zijn werkterrein in het zuiden van Zweden heeft – bekijkt in Het graf een huis dat hij wil kopen. Een opknapbeurt is beslist nodig, mar het huis heeft een grote tuin en een prachtig uitzicht. Terwijl Wallander door de tuin dwaalt, maakt hij een struikeling. Pas als hij in zijn auto weg wil rijden, vraagt hij zich af waarover hij nu eigenlijk gestruikeld is. Hij loopt de tuin weer in en stuit daar op een vergane mensenhand…


Het graf is eigenlijk een soort boekenweekgeschenk, met dat verschil dat je dit boek een maand lang cadeau kreeg bij de aankoop van een boek, tijdens de Maand van het Spannende Boek in 2004. Een andere overeenkomst is het aantal pagina’s: ook zo rond de 90.

Ik zeg dat zo nadrukkelijk, omdat ik nog niet zo lang geleden meldde dat ik vaak het gevoel heb dat schrijvers van het boekenweekgeschenk te veel willen vertellen in een bestek van negentig pagina’s, waardoor de vertelling fragmentarisch werkt. Het graf bewijst dat het heel goed mogelijk is om een prettig lezend verhaal te schrijven dat één geheel vormt, ook al beslaat het verhaal een grote tijdspanne: er wordt een dubbele moord opgelost die zestig jaar daarvoor is gepleegd.

Zoals ook de grotere romans over Wallander is Het graf goed opgebouwd, met een ontknoping die niet direct voor de hand ligt. Het boekje werd cadeau gedaan toen er nog nieuwe vertalingen van de Wallander-romans verschenen. De serie is inmiddels afgerond. Dat maakte me tijdens het lezen ook een beetje treurig, omdat je weet dat er nooit meer op zo’n prettige manier over zo’n sympathieke detective wordt geschreven.

Henning Mankell | De gekwelde man
Henning Mankell | Labyrint
Henning Mankell | De Chinees
Henning Mankell | Kennedy's brein
Henning Mankell | Italiaanse schoenen
Henning Mankell | Depths

Henning Mankell op Wikipedia (Engels)

flickr

Kader Abdolah | De kraai

Kader Abdolah - De kraai. Amsterdam, CPNB, 2011, 92 pagina's.

Lezer!
Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriersgracht, no. 37. Het was nooit mijn streven om koffie te verkopen, maar het leven heeft het zo bepaald.


Ik heb De kraai gelezen voordat ik een recensie - die vooral negatief waren, weet ik nu - onder ogen had gekregen. Ik ben eraan begonnen terwijl ik in de rij stond om het boekje door de auteur te laten signeren. Dat heb ik de laatste jaren steeds met het boekenweekgeschenk laten doen, dus dat moest ook met De kraai gebeuren. Een aantal andere boeken die ik van de auteur heb, had ik natuurlijk ook meegenomen.

Het was al meer dan tien jaar geleden dat ik fictie heb gelezen van Adbolah. De columns die Abdolah onder de naam Mirza in de Volkskrant schreef, heb ik weliswaar niet wekelijks, maar wel met plezier gelezen. Dat Abdolah het boekenweekgeschenk mocht schrijven, vond ik een goede keuze.

De tekst die ik hierboven heb overgenomen, staat op de achterkant van het boek. Het zijn tegelijkertijd ook de eerste zinnen van De kraai. De gelijkenis met Multatuli's Max Havelaar, ook makelaar in koffie, dringt zich direct op. Na deze verwijzing naar een Nederlandse klassieker in eigen bewoordingen volgen nog veel citaten van andere Nederlandse schrijvers. Ik heb me afgevraagd waarom Abdolah ervoor heeft gekozen om deze citaten op te nemen. Fungeren deze citaten als een literaire inburgeringscursus, passend bij wat de hoofdpersoon van dit boekenweekgeschenk later zelf zal moeten doen zodra hij in Nederland aankomt? Of moet het ons 'geboren' Nederlanders erop wijzen dat wij onze klassiekers niet zo goed kennen? Of dat veelvuldige citeren iets toevoegt, daar ben ik eigenlijk nog steeds niet uit.

Verder lijdt De kraai aan het euvel van wel meer boekenweekgeschenken: ongeveer negentig pagina’s is niet altijd voldoende om het verhaal te vertellen. De Kraai bestaat hierdoor, denk ik, uit veel korte hoofdstukken, die chronologisch het levensverhaal van de hoofdpersoon – van dromerig kind in Iran tot opstandige student die in het Marxisme gelooft en uiteindelijk tot vluchteling in Nederland, werkend als koffiehandelaar en dromend van een carriere als schrijver – vertellen.

Het resultaat is nogal fragmentarisch – net als Max Havelaar, alleen dan met dat verschil dat de fragmenten in De kraai steeds hetzelfde personage bevatten. Uit persoonlijke interesse zou ik liever een novelle hebben gelezen die bijvoorbeeld alleen over die strijd als marxist in Iran zou zijn gegaan. Wat me van dit boekenweekgeschenk het meest raakte, is de scene waarin wordt beschreven hoe er voor het eerst ondergronds en zonder naam een boek van de hand van de hoofdpersoon verschijnt, en hoe hij dit enige bewijs van het uitkomen van zijn droom verliest.

Toch is het ondanks de bovengenoemde bezwaren niet zo dat ik De kraai een mislukking vind. Ik heb het met plezier gelezen. Het doet me niet direct branden van verlangen naar fictie van Abdolah, wel realiseer ik me dat ik Mirza’s aanwezigheid in de krant op maandag mis. Afgaand op de lengte van de rij bij de signeersessie bij Selexyz in Groningen ontbreekt het Abdolah niet aan fans.

Kader Abdolah

flickr

Олег Зоберн | Тихий Иерихон

Олег Зоберн - Тихий Иерихон: повесть, рассказы. Москва, Вагриус, 2008, 224 страницы.
(Oleg Zobern - Tikhiy Ierikhon: povest', rasskazy Moskva, Vagrius, 2008, 224 bladzijden)

"Тихий Иерихон" - первая книга Олега Зоберна. Критики считают его одним из самых перспективных авторов нового поколения. На очень маленьком пространстве рассказа О. Зоберн создает свой мир - мир переживаний современного молодого человека, живущего в реальности, которая не то чтобы безжалостна к нему, а скорее его не замечает. Несмотря на это автору удается показать власть героя над обстоятельствами.

Deze verhalenbundel is onder de titel Stil Jericho in het Nederlands verschenen. Omdat Zobern door zijn Nederlandse en Russische uitgevers als een van de meest veelbelovende schrijvers van zijn generatie wordt gepresenteerd, werd ik nieuwsgierig. Mijn voornemen was om deze bundel in het Russisch in Moskou te kopen, toen ik daar vlak voor de zomer was.

Dat viel nog niet mee. In één boekhandel kenden ze Zobern bij navraag helemaal niet, in een andere waren de exemplaren die zij hadden juist weer ingepakt om terug te sturen naar de uitgeverij, omdat niemand ze wilde kopen. Toen ik de moed al had opgegeven, waren we in een boekhandel waar ik het eerder niet had kunnen vinden, ondanks een centrale zoekcomputer. En wat bleek: er stonden nog wel drie exemplaren op de plank!

Was het boek ook al die moeite van het najagen waard? Ik vind dat dat zeker het geval is. Het boek bevat een groot aantal korte verhalen – sommige niet meer dan een pagina of vier, vijf – waarin Zobern met een nauwkeurig afgemeten aantal woorden, soms met alleen maar dialoog, een volledige wereld weet te scheppen. Het boek eindigt vervolgens met een verhaal dat je qua omvang haast een novelle zou kunnen noemen.

Zobern beschrijft het Rusland van nu en maakt het leven van zijn personages niet mooier dan het leven van de gemiddelde Rus is. Zijn hoofdpersonen zijn vooral mannen, mannen binnen de Russisch-Orthodoxe kerk, soldaten of 'gewone mannen'. Op zich niets bijzonders, zou je zeggen, maar ik heb de afgelopen veel Russische romans gelezen waarin vrouwen de hoofdrol spelen, dus voor mij persoonlijk was dit een verademing.

Op internet vond ik een paar korte opmerkingen van Russische lezers, waarin zij weliswaar de technische kwaliteiten van de verhalen prezen, maar ook punten van kritiek uitten: één lezer vond dat de verhalen emotie missen. Een andere lezer meldde dat je weliswaar van de verhalen kon genieten, maar dat je niet kon meeleven.

Ik ben het daar niet mee eens. Zo is er één verhaal, Большая голубая конструкция (Bol’shaya golubaya konstrukciya) waarin een aantal dienstplichtigen wordt beschreven. Ik heb wel degelijk meegeleefd met deze personages – er wordt zijdelings gesproken over de dedovshchina, en ik verwachtte voortdurend dat de situatie uit de hand zou lopen en dat het slecht zou aflopen met de hoofdpersonages. Dat dat om andere redenen gebeurt, is des te verrassender.

Mocht je de Nederlandse vertaling tegenkomen, dan raad ik deze bundel zeker aan!

Oleg Zobern (Russisch)

flicr

H.M. van den Brink | Over het water

H.M. van den Brink - Over het water. Amsterdam, Meulenhoff, 2000 (8), 141 pagina's. 1998 (1).

Amsterdam aan het eind van de jaren dertig. Een rumoerige stad, die stil geworden is in een lange, warme zomer. Een trage rivier waarvan de oorsprong niet te achterhalen valt. En op die rivier twee jongens die dromen dat er geen eind komt aan de beste zomer van hun leven zolang ze samen blijven roeien. Een van de twee herinnert zich die droom nog, vijf jaar later.

H.M. van den Brink (1956) publiceerde recentelijk Hart van glas. Over het water werd genomineerd voor de Generale Bank Literatuurprijs 1998, de Libris Literatuurprijs 1999 en de ECI-Literatuurprijs 1999.


Tien jaar geleden las ik deze novelle voor het eerst. Toen werd ik gegrepen door het verhaal, omdat ik koste wat het kost wilde weten hoe het afliep met de hoofdpersonen van deze novelle: de jonge roeiers Anton en David, en hun wonderlijke trainer, de Duitse Schneiderhahn. Ik heb het boekje toen in één ruk uitgelezen.

De afloop van het boekje stond me voor ik het nu begon te herlezen nog bij alsof ik het een week daarvoor nog had gelezen. Toch heeft die wetenschap mijn plezier niet vergald. Het heeft het juist mogelijk gemaakt anders naar de novelle te kijken. Ik realiseerde me, dat Van den Brink een erg zinnelijke, fysieke novelle heeft geschreven.

Alle zintuigen van de roeiers, maar ook van die van de lezer, worden voortdurend geprikkeld, door beschrijvingen van het gevoel van regen, zon en wind op de huid van de twee roeiers tijdens een training, de overweldigende kracht van allerlei geuren, maar ook elkaars nabijheid in de boot, het besef dat de ander er is, maar juist niet gevoeld wordt, net niet aangeraakt wordt. Bij andere buitensporten, of bij functioneel fietsen van en naar het werk, kun je vergelijkbare sensaties hebben. Maar probeer dat maar eens zo over te brengen op papier dat de lezer de indruk heeft dat hij het ook voelt!

Het is altijd maar een gok, als je iets herleest. Er is een reële kans dat het boek je niet nog een keer op dezelfde manier raakt. Ik heb deze tweede keer weliswaar meer tijd nodig gehad dan tien jaar geleden, maar ja, ik was druk met van alles en nog wat. Dat heeft zeker niet aan Over het water gelegen. Lees deze novelle!

H.M. van den Brink op Wikipedia

flickr

Chris Tusa | Dirty Little Angels

Chris Tusa - Dirty Little Angels. University of West Alabama, 2009, 170 pagina's.

Set in the slums of New Orleans, among clusters of crack houses and abandoned buildings, Dirty Little Angels is the story of sixteen year old Hailey Trosclair. When the Trosclair family suffers a string of financial hardships and a miscarriage, Hailey finds herself looking to God to save her family. When her prayers go unanswered, Hailey puts her faith in Moses Watkins, a failed preacher and ex-con. Fascinated by Moses's lopsided view of religion, Hailey, and her brother Cyrus, begin spending time down at an abandoned bank that Moses plans to convert into a drive-through church. Gradually, though, Moses's twisted religious beliefs become increasingly more violent, and Hailey and Cyrus soon find themselves trapped in a world of danger and fear from which there may be no escape.


Voor het eerst in mijn leven heb ik een boek gelezen dat geen papieren boek is. Dirty Little Angels is een e-boek, dat ik via de MemberGiveaways van LibraryThing heb gekregen. In ruil voor een recensie mocht ik het boek downloaden. Omdat ik geen e-reader heb, moest ik het op m’n laptop lezen. Een heel raar gevoel, zo achter een beeldscherm zitten en dan maar in een PDF-bestand steeds verder naar beneden scrollen. Een e-book op een echte e-reader lezen is ongetwijfeld comfortabeler, al was het alleen al dat je dan niet vastzit aan je bureau.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik toch vooral met de vorm van dit boekje bezig ben geweest. Of je een soort boekenlegger kunt aanmaken, hoe je handig verder kunt bladeren, dat soort dingen. Terwijl het in het kader van het MemberGiveaways-programma ook de bedoeling is dat je iets zegt over de inhoud van het boek.

Tusa schetst in dit boekje, dat eerder een novelle dan een roman is, het beeld van een gezin in New Orleans dat uiteen dreigt te vallen. Tusa presenteert een duister beeld van dit gezin, waarvan de twee kinderen steeds meer verstrikt raken in de machinaties van de bekeerde moordenaar Moses. Tegelijkertijd zijn er personages, bijvoorbeeld Verma, een bejaarde vriendin van de familie, die proberen het tij te keren.

Het is op zich een verhaal met een duidelijk begin en een nogal ontluisterend eind, maar het is moeilijk het in de tijd te plaatsen. Het verhaal beslaat een aantal opeenvolgende weken als Haily zestien is. Het is gesitueerd lang na de orkaan Camille in 1969, maar blijkbaar nog voor de orkaan Katrina in 2005. Je kunt je afvragen of het belangrijk is om zoiets te weten, maar een korte verwijzing naar de herinneringen van Verma aan de orkaan Camille wekt mijn nieuwsgierigheid naar die wetenschap wel.

De novelle las als een trein, toen ik me eenmaal over de technische belemmeringen van mijn computer had heengezet. Hailey is totaal losgeslagen. Zo ook haar broer en de bekeerde moordenaar Moses. Hailey glijdt onder hun invloed weliswaar steeds verder af, maar zij weet toch als enige ook wel wat sympathie te wekken – tegen mijn verwachting in – door de wroeging die zij achteraf voelt over de dingen die ze doet.

Bijzonder om te zien dat een novelle, die leest als iets lichtvoetigs, toch stof tot nadenken geeft. Ik vond het niet briljant geschreven, maar ik heb er wel een aantal onderhoudende avonden aan beleefd.

Chris Tusa (Engels)

flickr

Виктор Шендерович | Операция "Остров"

Виктор Шендерович - Операция «Остров». Москва, Астрель, 2010, 224 страницы.
(Viktor Shenderovich - Operaciya "Ostrov". Moskva, Astrel', 2010, 224 stranicy)

Леонард Песоцкий, продюсер и телезвезда, бросает важные дела и срывается в отпуск на далекий остров в Таиланде. Все рассчитано до мелочей: на острове его уже ждет любовница, и впереди неделя удовольствий.
Но этому многообещающему плану не суждено сбыться: чемодан с мобильным телефоном, компьютером и прочими важными атрибутами жизни уезжает совсем в другую сторону. По случайному ли стечению обстоятельств или по чьей-то злой воле? На таинственном острове Песоцкий остается без привычной связи с миром - наедине со своими мыслями...
В новой повести Виктора Шендеровича перед нами разворачивается психологическая драма современного человека, в которой история любви и невероятные, почти детективные обстоятельства сплетены в один напряженный, захватывающий сюжет.


Al bijna twintig jaar staat Shenderovich bekend als een satiricus met een vlijmscherpe tong. Hij is een van de makers van het programma Куклы (Kukly), een soort Russische Spitting Image. Dat programma verdween al snel van de buis toen Poetins macht begon toe te nemen. Shenderovich kan zich nog wel vrij uiten op internet in zijn blog (zie onder) of op de radiozender Эхо Москвы (Ekho Moskvy).

Waarom is deze inleiding belangrijk voor een korte bespreking van zijn nieuwste novelle? Omdat de hoofdpersoon van Операция «Остров» (Operaciya "Ostrov"), Pesockiy, juist dankzij de Poetinregering, eigenlijk zonder dat hij daar echt zelf om heeft gevraagd, is uitgegroeid tot een Belangrijk Figuur. Het is zijn taak om programma’s te verzinnen die die regering ondersteuning bieden. Hij geeft het beleid met zijn programma's een soort ideologisch kader.

In dit boekje geeft Shenderovich zijn visie op de nieuwe elite: geld verdienen gaat voor alles, een huwelijk houdt stand omdat het financieel onaantrekkelijk is om te scheiden, minnaressen wisselen elkaar in hoog tempo af. Pesockiy zit bijna een week vast op een ver eiland, zonder koffer en spullen die hem in staat zouden stellen om verbinding te maken met zijn gewone omgeving. De man moet wel over zichzelf en zijn daden in het heden, maar vooral zijn daden in het verleden nadenken. En wat hij ziet, is niet mooi.

Het boekje leest als trein, is verrijkt met prachtige tekeningen, en geeft een aardige inkijk in het Rusland van nu. Toch vond ik het wat minder dan de verhalen in de bundel Кино повторного фильма (Kino povtornogo filma). Hier en daar had ik de indruk dat niet alleen het leven van de hoofdpersoon jachtig is, maar ook de schrijfstijl van de schrijver. Dat neemt niet weg dat ik genoten heb van deze novelle.

Viktor Shenderovich (Russisch)
Viktor Shenderovich op Wikipedia (Engels)

flickr

Юрий Трифонов | Дом на набережной

Юрий Трифонов - Дом на набережной. Москва, АСТ/Астрель/Олимп, 2008, 224 страницы. 1972 (1)
(Yury Trifonov - Dom na naberezhnoy. Moskva, AST/Astrel'/Olimp, 2008, 224 pagina's. 1972 (1))

"Дом на набережной" - одно из самых острых и злободневных произведений XX века. В повести дан глубочайший анализ природы страха, деградации людей под гнетом тоталитарной системы. Неподдельный интерес к человеку, стремление показать его в самые драматические события его жизни и поворотные моменты истории ставят повесть Юрия Трифонова в ряд лучших произведений мировой литературы.

De Nederlandse titel van deze roman is Het huis aan de kade. Dit huis bestaat echt, kijk maar eens hier op flickr. Zelfs het kerkje dat op deze foto voor het pand in het groen tussen de bomen staat, komt voor in deze roman.

Trifonov beschrijft in deze roman niet alleen de bewoners van dit enorme pand – de elite van de Sovjet-Unie, maar ook degene bewoners van de directe omgeving. Daar staan nog traditionele panden, laagbouw, waarvan de appartementen verdeeld zijn in zogenaamde kommunalki. Een scherper contrast kun je je niet voorstellen.

Daarmee is ook direct aangegeven waar het in deze roman om draait. Het gaat niet alleen om de tegenstelling tussen arm en rijk, tussen bevoorrechten en zij die van praktisch alle rechten beroofd zijn, maar ook tussen de wens om daar te blijven waar je je bevindt en daar te komen waar je wilt zijn. Hoever kun je ervoor gaan om je doel te bereiken, of het bereikte vast te houden. Welke prijs kun je nog wel betalen zonder dat je geweten te veel opspeelt? En hoe hoog kun je stijgen op de sociale ladder, en hoe hard kun je er weer vanaf vallen?

De genoemde vragen zijn niet gemakkelijk te beantwoorden, maar toch leest deze roman als een trein. Wat heel prettig was, omdat ik vanwege de omvang en het gewicht deze roman had uitgekozen als gezelschap voor een hele dag rondhangen op vliegvelden en in vliegtuigen zitten. Dat ik het al uit had voor we voor onze tussenlanding voet op Zwitserse bodem konden zetten, zegt genoeg over deze roman.

Dat er een paar momenten waren waarin ik het plotseling verschuiven van het perspectief niet kon volgen, zal misschien eerder aan mijn vermoeidheid en verkoudheid hebben gelegen dan aan de kwaliteiten van de roman. Echt de moeite van het lezen waard, als je geïnteresseerd bent in hoe het leven van 'de gewone man' was eind jaren 1940, begin jaren 1950!

Joeri Trifonov op Wikipedia

flickr

Владимир Сорокин | Метель

Владимир Сорокин - Метель. Москва, АСТ/Астрель/Харвест, 2010, 304 страницы.
(Vladimir Sorokin - Metel'. Moskva, AST/Astrel'/Harvest, 2010, 304 pagina's)

Что за странный боливийский вирус вызвал эпидемию в русском селе? Откуда взялись в снегу среди полей и лесов хрустальные пирамидки? Кто такие витаминдеры, живущие своей, особой жизнью в домах из самозарождающегося войлока? И чем закончится история одной поездки сельского доктора Гарина, начавшаяся в метель на маленькой станции, где никогда не сыскать лошадей?
Все это - новая повесть Владимира Сорокина.


Ooit las ik een kort verhaal van Vladimir Sorokin, dat mij niet erg beviel. Toen tijdens een verblijf in Moskou bleek dat mijn schoonmoeder onlangs zijn nieuwste boek had gekocht, zag ik mijn kans schoon om deze schrijver nog een kans te geven, zonder direct een van zijn boeken te hoeven kopen om het daarna door heel Europa te moeten vervoeren. En hoe is me deze novelle bevallen?

Om maar met de deur in huis te vallen: ik vind het niet erg dat ik het boek niet gekocht heb. Sorokin beschrijft een niet nader genoemde tijd in de toekomst, waarin een mysterieus virus de bevolking van een Russisch dorpje teistert. Een plattelandsdokter moet koste wat het kost vaccinaties naar dit dorp brengen om de bevolking te kunnen vaccineren. Voor vervoer is hij aangewezen op een koetsier, die hem per arrenslee moet vervoeren omdat er al dan niet door een sneeuwstorm geen ander vervoer mogelijk is.

De hele novelle beslaat de reis naar dat geteisterde dorp, dat slechts vijftien werst van het dorp waar de dokter werkt verwijderd ligt. Dat maakt de sneeuwstorm ook tot het belangrijkste thema van de novelle. Sorokin beschrijft die sneeuwstorm indrukwekkend: de kou, de duisternis, de onzekerheid over het al dan niet afnemen van de storm – allemaal even angstaanjagend.

Toch had ik na het lezen van de novelle een onbevredigd gevoel. Ik had grote moeite om al de surrealistische elementen te verwerken. Zo stuiten de dokter en zijn koetsier op verschillende piramidevormige voorwerpen, die later een soort hallucinerende werking blijken te hebben. Deze voorwerpen hebben, zo blijkt later, een hallucinerende, euforisch makende werking. Het is echter niet duidelijk wat het verband is met het verhaal. Zo zijn er verschillende andere surrealistische gebeurtenissen of elementen, die voor mij het verloop van het verhaal slechts verduisteren, in plaats van verhelderen. En het slot van het verhaal is ronduit onbegrijpelijk: de dokter wordt meegenomen door een groep Chinezen, die zich in Rusland hebben gevestigd, als de dokters koetsier is doodgevroren. Nee, met dit soort ver doorgevoerd surrealisme kan ik echt niet uit de voeten.

Vladimir Sorokin (Engels en Russisch)
Vladimir Sorokin op Wikipedia

flickr

Joost Zwagerman | Duel

Joost Zwagerman - Duel. Amsterdam, CPNB, 2010, 95 pagina's.

'Voor zijn ogen zag hij gebeuren wat nog niet was gebeurd en op datzelfde ogenblik al gebeurd leek te zijn: zijn hand, de vuist, het canvas.'


De laatste jaren heb ik eigenlijk alleen essays van Zwagerman gelezen, nadat ik maar niet door de roman Zes sterren kon komen. Daarom was ik aangenaam verrast dat Duel wel erg leesbaar bleek te zijn.

Het valt waarschijnlijk niet mee om in het beperkte aantal pagina’s een compleet afgerond verhaal te schrijven, en al lezend heb ik me wel afgevraagd hoe het verhaal eruit zo hebben gezien als Zwagerman meer ruimte voor zijn kritiek op de moderne museum- en kunstwereld had gekregen. Toch zie ik dit boekenweekgeschenk niet als een gemiste kans. Al was het maar omdat ik op verschillende momenten heerlijk gegrinnikt heb om de gebeurtenissen en personages – bijvoorbeeld om de Nederlandse tolk in Slovenië, die daar de zoektocht naar het ontvreemde schilderij van Rothko moet begeleiden.

Joost Zwagerman | Perfect day
Joost Zwagerman | Het wilde westen

Joost Zwagerman
Joost Zwagerman op Wikipedia

flickr

Herta Müller | Niederungen

Herta Müller - Niederungen. Reinbek bei Hamburg, Rowohlt Taschenbuchverlag, Dezember 1993, 142 pagina's. 1984 (1).

Herta Müller erzählt vom Leben im "schwäbischen" Banat, von einer freudlosen Kindheit in einem Dorf voller Schrecknisse. Und doch ist diese Zertrümmerung des ländischen Familienidylls nicht selten auch höchst komisch. Das Grauenhafte und das Groteske liegen in diesen Erzählungen stets dicht beieinander.


Ik probeer zo min mogelijk te stoppen met het lezen van een boek als het tegenvalt. De afgelopen vier dagen heb ik echter, ook al had ik voldoende tijd om te lezen, geen bladzijde verder gelezen in deze verhalen van de winnares van de Nobelprijs voor Literatuur 2009. Na vijfentwintig bladzijden aanmodderen met natuurbeschrijvingen en familierelaties in het Duits heb ik besloten mezelf niet langer te kwellen met dit in het Duits voor mij totaal ontoegankelijke boek. Misschien moet ik het ooit maar eens in een Nederlanse vertaling proberen.

Herta Müller | Heute wär ich mir lieber nicht begegenet

Herta Müller op Wikipedia

flickr

P.F. Thomése | Schaduwkind

P.F. Thomése - Schaduwkind. Amsterdam/Antwerpen, Contact, maart 2008 (14), 108 pagina's. September 2003 (1).

'Ergens in de taal is zij nog, ergens tussen een paar woorden in. Woorden die elkaar nog niet kennen. En die haar nog niet kennen.'

Ik weet dat dit boek een enorme indruk op mij zou moeten maken, want tragischer kan het niet, je kind moeten begraven als het nog maar zes weken oud is. Dit boek is op zich ook een mooie poging om het verdriet en onbegrip over het niet te bevatten overlijden van dat kleine meisje weg te schrijven, maar het heeft me niet geraakt.

Waarschijnlijk stond ik er op het moment van lezen niet voldoende voor open, omdat ik me zelf ongelooflijk blij en gelukkig voelde. Misschien moet ik het maar eens herlezen als ik me zelf minder euforisch voel.

Eén citaat, dat me wel raakte, wil ik jullie niet onthouden, omdat het als het ware het uitgangspunt van de wanhoop in dit boekje vormt:

Een vrouw die haar man begraaft, wordt weduwe genoemd, een man die zonder zijn vrouw achterblijft, weduwnaar. Een kind zonder ouders is wees. Maar hoe heten vader en moeder van een gestorven kind?

P.F. Thomése
P.F. Thomése op Wikipedia

flickr

Chaim Potok | De hand van de golem

Chaim Potok – De hand van de golem. ’s-Gravenhage, BZZTôH, september 1995 (4), 159 pagina’s. Juni 1995 (1). Oorspronkelijke Amerikaanse titel The Golem’s Hand, vertaald door Marianne Verhaart.

Wanneer de negenentachtigjarige timmerman Leo Shartov na een huwelijk van dertig jaar zijn vrouw verliest, gaat hij na een aantal maanden van besluiteloosheid in de buurt van zijn dochter wonen. Zij is onlangs met haar man verhuisd naar een woning die nodig moet worden opgeknapt omdat zij een kind verwacht. Leo biedt aan de kamer te verbouwen die voor de nieuwe baby, zijn eerste kleinkind, gebruikt zal worden.

Terwijl Leo gestaag vordert met zijn werkzaamheden, komen lang onderdrukte herinneringen uit een ver verleden naar boven, herinneringen aan de tijd dat hij een belangrijke rol speelde in het stalinistische Rusland. Zijn dochter weet niets van die tijd. Ze weet niet dat de eigenlijke wortels van haar vader in een tijd liggen dat hij optrad als de rechterhand van Stalin – dat hij zijn handen ooit heel anders gebruikt heeft dan ze van hem gewend is.

Maar als Leo op een nacht alleen is met zijn pasgeboren kleinkind, neemt hij haar in zijn armen en begint haar de waarheid over zijn leven te vertellen…


In dit boekje weet Potok in ongeveer 150 bladzijden overtuigend te schetsen wat de invloed van de Russische revolutie en de daaropvolgende jaren van onderdrukking zijn op het leven van een eenvoudige joodse jongen. De jongen kan niet goed lezen. Nu noemen we dit dyslexie en zou er met veel geduld en aandacht geprobeerd worden de jongen toch aan het lezen te krijgen. Aan het begin van de vorige eeuw werd in de joodse gemeenschap gedacht dat de jongen een golem was, een mensfiguur van klei, tot leven gewekt door een Praagse rabbi, zonder ziel en geest.

Het kenmerkt een begenadigd schrijver, als je het mij vraagt, dat je zulke grote historische en persoonlijke onderwerpen juist in zo min mogelijk bladzijden en zo min mogelijk mooischrijverij kunt behandelen, zonder dat het verhaal daarbij leesbaarheid en geloofwaardigheid verliest.

Al lezend dringt het besef zich op, dat het niet vanzelfsprekend dat je, voor de keus gesteld, voor 'de goede kant van de geschiedenis' kiest, sterker nog, dat er haast ongemerkt een keus voor jou wordt gemaakt. Zeker na het bezoek aan de gedenkplaats in het dorpje Butovo heeft het lezen van dit verhaal diepe indruk op me gemaakt. Ik ben ervan overtuigd dat het boekje ook interessant is voor mensen die een iets minder sterke nieuwsgierigheid naar Rusland hebben.

Chaim Potok | De familie Slepak

Chaim Potok op Wikipedia (Engels)

flickr

Bernlef | De pianoman

Bernlef – De pianoman. Amsterdam, CPNB, 2008.

‘De eerste drie jaar van zijn leven sprak Thomas Boender geen woord. Zijn vader Jelle en moeder Tsjitske zeiden alleen het hoognodige tegen elkaar.’


Ik sta altijd een beetje dubbel tegenover boekenweekgeschenken, omdat ik nogal eens het gevoel heb dat het lang niet alle schrijvers lukt om een verhaal in de vorm van een novelle te schrijven. De pianoman kent dit probleem niet. Bernlef vertelt in ieder geval een afgerond verhaal.

Het eerste gedeelte van het boek vond ik adembenemend. Bernlef gebruikt in dat gedeelte naar mijn mening prachtige, afgemeten woorden en zinnen om Thomas Boenders strijd met taal te beschrijven. Een genot om te lezen!

Het tweede deel, waarin het lot van Thomas wordt opgehangen aan het waargebeurde verhaal van The Pianoman, die in Engeland op het strand opdook, vond ik veel minder aansprekend. In de eerste plaats omdat het voorval natuurlijk bekend is uit de media, waardoor je de afloop van het boek enigszins kunt voorspellen. Ook vind ik het erg jammer dat het spel met de taal uit het eerste deel niet in het tweede deel terugkeert. En zo had ik toch weer met een beetje ontevreden gevoel na het lezen van een boekenweekgeschenk.

Bernlef | De rode droom

Bernlef op Wikipedia
Boekenweekgeschenk op Wikipedia

flickr

Truman Capote | Summer Crossing

Truman Capote - Summer Crossing. London, Penguin Books, 2006 (2). (2005)

Flame-haired Grady McNeil is beautiful, rich and defiant. Her privileged society life leaves her wanting more than her conventional parents have in mind for her, and excitement comes in the form of the highly unsuitable Clyde, a Brooklyn-born Jewish parking attendant. When Grady’s mother and father leave her alone one summer in their New York penthouse, her secret affair intensifies and she is forced to make decisions that will alter her future indelibly. Anticipating Holly Golightly with its free-spirited heroine, Truman Capote’s recently discovered début novel is also a captivating portrayal of first love.


Ook van Truman Capote had ik al heel lang niets gelezen. Wel vorig jaar de film gezien, en toen besloten dat ik In Cold Blood nu toch eindelijk moest lezen. In plaats daarvan werd het dus Summer Crossing.

Als eerste vond ik het vreemd om een boek (novelle?) te lezen, waarvan je weet dat de auteur het eigenlijk niet wilde publiceren. Tegelijkertijd is het zo mooi beeldend geschreven, dat ik me afvroeg waarom Capote het nooit heeft willen uitgeven.

Dat het boek bijna 60 jaar geleden geschreven is, merk je door de woordkeuze en stijl, die minder zapperig is als men tegenwoordig wel schrijft. Ik denk dat het een goed tijdsbeeld geeft van de Amerikaanse gegoede klasse eind jaren veertig van de vorige eeuw. Dat dit boeiende verhaal dan ook nog verpakt is in mooie taal maakt het boekje een juweeltje, dat smaakt naar het (her)lezen van meer boeken van Capote.

Truman Capote op Wikipedia (Engels)

flickr