Илья Бояшов | Танкист, или "Белый тигр"

Илья Бояшов - Танкист, или "Белый тигр". Санкт-Петербург/Москва, Лимбус Пресс, 2008, 224 страницы
(Ilya Boyashov - Tankist, ili "Bely tigr". Sankt-Peterburg/Moskva, Limbus Press, 2008, 224 pagina's)

Вторая мировая война. Потери в танковых дивизиях с обеих сторон исчисляются тысячами подбитых машин и десятками тысяч погибших солдат. Однако у "Белого тигра", немецкого танка, порожденного самим адом, и Ваньки Смерти, чудом выжившего русского танкиста с уникальным даром, своя битва. Свое сражение. Свой поединок.
Новый роман лауреата премии "Национальный бестселлер" - ничуть не менее завораживающее и интригующее чтение, чем знаменитый "Путь Мури".


Kort samengevat is dit een roman die geen roman is, maar een moderne parabel over de tegenstelling tussen goed en kwaad. Dit boek is gesitueerd in een oorlog, de Tweede Wereldoorlog. Een tankbestuurder overleeft tegen alle verwachtingen in ernstige brandwonden, maar hij is zijn herinneringen aan zijn vroegere leven wel kwijt. Eenmaal genezen, maar letterlijk voor het leven getekend, keert Ivan (Vanka) terug naar het front, als tankbestuurder. Daar wordt hij, door zijn verminkte gezicht, niet met open armen ontvangen.

Vechtend aan het front komt hij in aanraking met 'de Witte Tijger', een Duitse tank die volgens de overlevering overal aan het Duits-Russische front opduikt, vervolgens dood en verderf zaait en even onverwacht weer in het niets verdwijnt. Vanka was al geobsedeerd door tanks, die hij menselijke gevoelens toekent, die, zo is zijn overtuiging, door een eigen God bestuurd worden en die in een eigen hemel terechtkomen. De resterende jaren van de Tweede Wereldoorlog lopen voor Vanka uit op een permanente jacht op deze 'Witte Tijger', die hoe dan ook vernietigd moet worden.

Boyashov verwijst zelf naar Cervantes' Don Quichot. Met Don Quichot heeft Vanka gemeen dat ook hij zijn gezonde verstand verloren is. Hij herinnert zich niet alleen meer wie hij was voor zijn ongeluk, maar hij is niet meer in staat tot normaal menselijk contact. De plaats van mensen is ingenomen door tanks, en hij jaagt als een dolleman op 'de Witte Tijger' om deze te vernietigen. Deze strijd doet denken aan Don Quichots strijd tegen de windmolens.

Het moge duidelijk zijn dat het nogal wat is, dat wat Boyashov beschrijft. Er sneuvelen niet alleen veel soldaten, maar de met zo veel moeite geproduceerde tanks overleven in de regel geen hele veldslag. Boyashov schrikt er evenmin voor terug om het alcoholgebruik van de soldaten, de roofpartijen en de verkrachtingen op Pools en Duits grondgebied te beschrijven. Boyashov beschrijft het binnenste van de tanks zo, dat je het gevoel krijgt dat je zelf met de bemanning in een tank gevangen zit, onzeker over de vraag of je op tijd kunt vluchten als de tank geraakt wordt.

Boyashov schrijft zonder de in Russische romans over de Tweede Wereldoorlog zo gebruikelijke heroïek. Daardoor dwingt de schrijver je na te denken over deze specifieke oorlog en het idee van oorlog in het algemeen. Tegelijkertijd is dit boek door de bijzondere personages die Boyashov beschrijft humoristisch, en soms zelfs lichtvoetig. Een bijzonder boek.

Илья Бояшов | Кто не знает братца Кролика!
Илья Бояшов | Конунг
Илья Бояшов | Путь Мури

flickr

Martin Cruz Smith | Red Square

Martin Cruz Smith - Red Square. New York, Ballantine Books, z.j., 382 pagina's. 1992 (1).

Back from exile in the hellish reaches of the Soviet Union, homicide investigator Arkady Renko returns to find that his country, his Moscow, even his job, are nearly dead. But his enemies are very much alive, and foremost among them are the powerful black-market crime lords of the Russian mafia. Hounded by the terryfing new Russian underworld, chased by the ruthless minions of the newly rich and powerful, and tempted by his great love, defector Irina Asanova, Arkady can only hope desperately for escape. Fate, however, has other ideas...


Red Square is de vierde roman die ik over Arkady Renko las. Dat het de vierde en niet de derde is, komt doordat ik me vergist heb in de volgorde van de romans. In deze derde roman zijn we aangeland in het voor Rusland (de Sovjet-Unie) woelige jaar 1991, in de dagen voorafgaand aan de coup die op 20 augustus van dat jaar plaatsvond.

Het verhaal is, zoals we dat gewend zijn van Cruz Smith, spannend geschreven. Renko raakt in verschillende precaire situaties verzeild. Door de stijl en de snelle dialogen en ontwikkelingen leest Red Square net als de eerdere romans als een trein.

Wat me in deze roman echter vooral trof, is dat het de schrijver - die toch niet Russisch is - zo goed lukt om het besef dat het zo niet langer verder kan, dat er verandering in de lucht moet hangen – ten goede, of ten slechte – over te brengen op de lezer. Renko was natuurlijk al langer geen lid meer van de Communistische Partij, maar in de loop van het verhaal raakt hij nog meer los van de dan nog officieel heersende ideologie. Ik vond het heel interessant om Renko daarmee te zien worstelen, en met de vraag of hij moest terugkeren naar het moeilijke bestaan in de Sovjet-Unie. Dat ik die moeilijke zomer voor het eerst in de Sovjet-Unie was en dat ik me de coup van eind augustus 1991 nog zo goed kan herinneren, vergroot de indruk die het boek maakt alleen maar.

Toch heb ik wel wat kritiek. Een gedeelte va het verhaal speelt zich af in München, waar Renko telefoneert met een vrouw die zich voordoet als schoonmaakster. Deze vrouw blijkt later geen native speaker van het Duits te zijn. Misschien noemt zij zichzelf daarom op bladzijde 154 een Reinmachefrau, een term die vertaald wordt als housecleaner. Of het is gewoon niet zo goed vertaald door of voor Cruz Smith.

Erger vind ik het echter dat Cruz Smith de toch niet onbekende Russische dichteres Marina Tsvetajeva tot twee maal toe Tsetaeva noemt. Jammer dat deze tikfouten na 17 jaar heruitgaven drukken nog steeds niet verbeterd zijn. Maar, dit zijn natuurlijk details, die je er op zich niet van hoeven te weerhouden om van dit boek te genieten.


Martin Cruz Smith | Gorky Park
Martin Cruz Smith | Havana Bay
Martin Cruz Smith | Polar Star
Martin Cruz Smith | Wolves Eat Dogs

Martin Cruz Smith op Wikipedia (Engels)
Arkady Renko op Wikipedia (Engels)

flickr