Jelle Brandt Corstius | Van Moskou tot Medan

Jelle Brandt Corstius - Van Moskou tot Medan. Amsterdam, Prometheus, 2010, 116 pagina's.

Jelle Brandt Corstius vertrok in het voorjaar van 2005 op de bonnefooi naar Moskou om correspondent voor het dagblad Trouw te worden. Het werd een groot succes. Hij ontpopte zich niet alleen als een voortreffelijk journalist, maar ook als een publiekslieveling, die met zijn televisieseries over Rusland een miljoenenpubliek aan zich bond.
Sinds dit voorjaar is hij terug in Amsterdam, maar niet permanent. Hij reist sindsdien de wereld rond, op zoek naar de beste verhalen: van Rusland tot Indonesië, en van Ethiopië tot de pier van Scheveningen.
In Trouw deed hij wekelijks verslag van zijn omzwervingen. Van Moskou tot Medan is de gebundelde weergave van zijn reizende bestaan. In het boek komen de dagelijkse beslommeringen van een reiziger in den vreemde aan bod. Zoals daar zijn: elleboogvechten met passagiers in een vliegtuig, rondrijden in een Russische auto uit 1984, en wedden op een Balinees hanengevecht.

Jelle Brandt Corstius (1978) publiceerde eerder de boeken Rusland voor beginners en Kleine landjes. Na het enorme succes van zijn televisieseries Van Moskou tot Magadan en Van Moskou tot Moermansk, waarmee hij wekelijks een miljoen kijkers trok, presenteert hij deze zomer het VPRO-programma Zomergasten.


In 2008 las ik van Brand Corstius Rusland voor gevorderden. Dat boek stelde me teleur, omdat het in wezen niet veel verschilde van andere boeken van Nederlandse correspondenten in Rusland én omdat het niets werd tussen Brandt Corstius' toon en mij. Ik heb dan ook lang getwijfeld of ik deze bundel columns uit Trouw zou kopen voor mijn verzameling 'Boeken over Rusland, de voormalige Sovjet-Unie en het Oostblok'.

Nu ik het boekje gelezen heb, blijkt dat het deze keer wel klikte. Ik heb hardop gelachen bij het lezen, en dat terwijl ik met flinke hoofdpijn op de bank lag na te zieken toen ik het boek las. Misschien is het sarcasme en de zelfspot waarmee Brandt Corstius schrijft gewoon beter te behappen als het in stukjes van anderhalve pagina wordt gedoseerd.

De column met de titel Jelle – geeft antwoord is me het meest bijgebleven. Daarin spreekt hij over de vele mensen, vooral Russen in Nederland, die hem hebben gevraagd waarom hij steeds maar zo negatief schrijft over Rusland. Hij zegt daarover:

Ik zat daar niet als reclamemaker of reiziger, maar als journalist. In de journalistiek ben je op zoek naar zaken die ertoe doen en naar veranderingen. Vaak zijn de dingen waar journalisten in geïnteresseerd zijn, niet prettig. […]. [bladzijde 45/46]

Hij sluit de column af met een stukje waarmee hij mijn hart heeft gewonnen:

Sommige klagers ondertekenden hun brief met 'Patriot'. Maar de echte patriotten zijn de mannen en vrouwen die in mijn serie en in de stukjes voor Trouw zo dapper zijn geweest om eerlijk te vertellen hoe het is. Een tachtigjarige op een demonstratie. Een vrouw die vertelt over een journalist die ernstig in elkaar werd geslagen omdat hij schreef over illegale boomkap door de lokale regering. Een moeder wier zoon zich had opgehangen omdat hij de ontgroeningen in het leger niet meer aankon. Dit zijn de mensen die begrijpen dat je problemen niet moet wegstoppen, maar juist naar buiten moet brengen. Dit zijn de mensen die iets willen veranderen. [bladzijde 46]

De politieke ontwikkelingen van het afgelopen halfjaar in Rusland hebben eens te meer duidelijk gemaakt hoe belangrijk het is dat aan dappere mensen de mogelijkheid wordt geboden om hun stem te laten horen, in het groot of in het klein. Daarom is het goed dat Brandt Corstius zo aan het einde van zijn correspondentschap heeft uitgelegd waarom hij niet zitten op een roze wolk heeft geschreven over Rusland.

Jelle Brandt Corstius | Rusland voor gevorderden

Jelle Brand Corstius

flickr

Jelle Brandt Corstius | Rusland voor gevorderden

Jelle Brandt Corstius – Rusland voor gevorderden Berichten van een overlever. Amsterdam, Prometheus, februari 2008 (2). Januari 2008 (1), 186 pagina’s.

Mensen met een voorliefde voor Rusland, vind Jelle Brandt Corstius (1978) zijn mensen bij wie een steekje los zit. Bij hemzelf zit zeker een steekje los, want hij woont en werkt al enkele jaren in Rusland voor dagblad Trouw en RTL Nieuws en reist veel door de landen eromheen. En dan nog het liefst door de meest onherbergzame gebieden. Een verblijf bij constant dronken rendierhouders in Siberië, een zoektocht naar uit de lucht gevallen ruimteafval in Mongolië, per tank door de toendra, in elkaar geslagen worden in een dorp boven de poolcirkel en een toilet in Armenië met de tekst ’Please wash your mouth in the toilet: de reizen die Brandt Corstius beschrijft in Rusland voor gevorderden zijn de Rough Guide ver voorbij.
En als hij dan eindelijk weer thuis is in zijn sovjetflat in Moskou, is het leven ook niet simpel. Zijn kat dreigt hij na een van zijn reizen nooit meer terug te krijgen uit het ‘luxe kattenhotel’. En in het weekend moet hij, zoals alle Moskovieten, naar een datsja, waar ‘nee’ zeggen tegen twee liter wodka echt geen optie is.
Maar het is het allemaal waard, omdat Rusland nooit saai is en je er haast elke dag een bijzondere ontdekking doet. Rusland voor gevorderden is een heerlijk boek voor iedereen met een voorliefde voor het Oostblok – of eigenlijk: voor iedereen met een voorliefde voor het absurde.


Op zich is dit een aardig boekje om te lezen als je geïnteresseerd bent in de voormalige Sovjet-Unie. Ik zeg nadrukkelijk de voormalige Sovjet-Unie, omdat Brandt Corstius een groot gedeelte van het boek buiten de grenzen van Rusland doorbrengt. De titel van het boek is op dat punt dus wat misleidend.

De titel is tevens misleidend, omdat het boekje niet veel verschilt van andere boeken die de afgelopen jaren van Nederlandse correspondenten in Rusland zijn verschenen. Ik heb dit boek gelezen toen ik ziek bed lag. Het was een mooie manier toch de wereld over te reizen.

Van waarde vond ik zijn theorie over de vraag waar Europa in Rusland ophoudt en Azië begint. Brandt Corstius stelt voor om die grens gelijk te laten lopen met het gebied waar je nog geen hurktoiletten ziet (Europa) en het gebied waar je deze wel begint te zien (Azië). Ook het advies om nooit de vraag te stellen waarom iets is zoals het is is een goed advies, zeker voor koppige Nederlanders.

Helaas ging de sarcastische toon die Brandt Corstius zich heeft aangemeten in zijn commentaar op de “absurde gebeurtenissen” die hij beschrijft me wel tegenstaan. Het deed me soms denken meer denken aan een verslag uit een schoolkrant of wijkblaadje. Maar, ik moet eerlijk zeggen dat ik Brandt Corstius’ artikelen uit Trouw niet ken, dus ik heb eigenlijk geen vergelijkingsmateriaal.

Overigens is het een interactief boekje. In de tekst zijn voetnoten verwerkt met verwijzingen naar filmpjes op de site van Brandt Corstius. Ik heb nog niet de moeite genomen om die filmpjes te bekijken.

Jelle Brandt Corstius | Van Moskou tot Medan

Jelle Brandt Corstius

flickr