Dit is Suzanne leest

Laurent Binet | HhhH

2012-02-05T17:07:00.023+01:00

Laurent Binet – HhhH: Himmlers hersenen heten Heydrich. Amsterdam, J.M. Meulenhoff, 2010, 347 pagina’s.
Oorspronkelijke Franse titel: HHhH, vertaald door Liesbeth van Nes. 2010 (Frankrijk, 1).

Nazikopstuk Reinhard Heydrich, alias 'de beul van Praag' en 'het blonde beest', is uitvinder en uitvoerder van de Shoah, en een van de wreedste nazi’s die het Derde Rijk kende. Hij was de chef van Eichmann en de rechterhand van Himmler. Bij de SS noemden ze hem 'HhhH': Himmlers hersenen heten Heydrich. In mei 1942 wordt hij in Praag in zijn open Mercedes getroffen door een granaat.
De gevolgen zijn meedogenloos: de granaat is geworpen door de Tsjechische parachutist jan Kubiš, en als represaille worden twee Tsjechische dorpen met de grond gelijkgemaakt, honderden mannen standrechtelijke geëxecuteerd en duizenden vrouwen en kinderen afgevoerd en vergast.

Alle personages die in dit boek voorkomen hebben bestaan of bestaan nog steeds. Alle feiten die worden verteld zijn waargebeurd. Maar achter de beschrijving van de aanslag vindt een andere strijd plaats: die tussen fictie en werkelijkheid. Laurent Binet levert deze strijd met verve.

Laurent Binet (1972) bracht zijn militaire dienst in Slowakije door en woonde in Praag. Hij is docent Frans aan de Universiteit van Seine-Saint-Denis. HhhH is zijn eerste roman, die in Frankrijk verscheen bij uitgeverij Grasset. Hij ontving hiervoor de prestigieuze Prix Goncourt du Premier Roman 2010.

HhhH is een heel bijzondere roman. Ik schrijf roman, maar het valt eigenlijk niet mee om te bepalen wat voor soort boek HhhH is. Je kunt HhhH geen non-fictie noemen, omdat de gebeurtenissen door de schrijver worden geïnterpreteerd en aangevuld met eigen verzinsels, zoals dialogen waarvan de schrijver vindt dat zij mogelijk zo hebben plaatsgevonden.

HhhH is echter ook geen fictie, want de beschreven gebeurtenissen, Operatie Anthropoid, hebben echt plaatsgevonden en de personen die worden beschreven hebben echt bestaan. Verder is het in een historische roman niet gebruikelijk dat een auteur zo nadrukkelijk aanwezig is in het verhaal. Binet is niet aanwezig als een alwetende verteller, maar hij verwordt zelf tot een van de personages of personen, door er openlijk aan te twijfelen of zijn veronderstellingen wel juist zijn, of zijn literatuuronderzoek wel compleet is. Hij plaatst zichzelf als een toeschouwer en medelevende in de gebeurtenissen in 1942.

Dit laatste is precies wat HhhH voor mij zo bijzonder maakt. Het twijfelen aan de juiste versie en het zoeken naar steeds meer informatie maakt dat je sterker het verhaal wordt 'ingezogen' dan wanneer er een alwetende verteller aan het woord zou zijn geweest. De gebeurtenissen op zich zijn al indrukwekkend genoeg, maar door die fascinatie zo nadrukkelijk te verpersoonlijken gaat het nóg meer leven.

Wellicht zal deze constructie sommige lezers afschrikken, maar ik raad iedereen aan het in ieder geval toch te proberen. HhhH is een bijzonder en mooi papieren monument voor de Tsjech Kubiš en de Slowaak Gabčik, die hun eigen leven hebben opgeofferd om de wereld te laten zien dat het verzet in Tsjecho-Slowakije in 1942 in tegenstelling tot wat de nazi's propageerden niet gebroken was.

Laurent Binet op Wikipedia

Donald O'Donovan | Highway

2012-01-08T15:20:00.017+01:00

Donald O'Donovan - Highway. Open Books, 2011, 170 pagina's.

Highway is author Donald O'Donovan's third novel in which we find his quintessential hero, Jerzy Mulvaney, portrayed in early life as an over-the-road truck driver—a bedbug hauler, as the industry labels those who move furniture rather than commercial goods. But Mulvaney is anything but a typical road warrior; he is an aspiring author consorting with the underbelly of American society, a bohemian artist in search of stimulating experiences and colorful characters.

Typical of O'Donovan's novels, not only the characters are colorful, but the situations in which they find themselves are equally vibrant. And then there is Jerzy Mulvaney himself, rough on the outside but thoughtful and sensitive on the inside. As he navigates his course from coast to coast over eighteen wheels, he is introspective and provocative. The miles grind away underneath the rubber, but the real story is inside Jerzy's mind as he searches for balance and expression.

Highway is the road trip you always imagined but never took; mile after mile is marked with candid observations, outlandish circumstances and insights that define the American experience.

Over het algemeen is het geen goed teken als ik over een boek dat slechts 170 pagina’s telt twee weken doe, zeker als ik in de periode ook nog vakantie heb. Of ik heb weinig tijd om te lezen, of het boek bevalt niet.

De beschrijving van het boek in de LibraryThing-groep Early Reviewers sprak me bijzonder aan. O'Donovan zou in deze roman de wereld van vrachtwagenchauffeurs in de Verenigde Staten beschrijven. Daarbij heeft hij de onderklasse van die beroepsgroep tot hoofdpersoon gemaakt: een chauffeur die meubels over het hele land rondrijdt, de bedbug haulers. Ik verwachtte een roman die net zo interessant zou zijn als een goede roadmovie.

Het idee van de roman – een man die eigenlijk schrijver wil zijn, maar moet werken voor zijn geld en daarom als vrachtwagenchauffeur van hot naar her rijdt en daarbij ook ideeën voor zijn schrijfsels opdoet – vind ik goed. De uitwerking echter vind ik bijzonder teleurstellend.

Zo zijn er te veel verschillende verhaallijnen naar mijn smaak en wemelt het in ieder hoofdstuk van steeds weer nieuwe personages. Dat mag je verwachten bij een road novel, maar wat de meeste personages te vertellen hebben kon mij niet boeien. Dat de hoofdpersoon zelfs in het Amazonegebied terechtkomt, is weinig geloofwaardig. Een teleurstellende leeservaring, die me deed verlangen naar een wel geslaagde road novel als Miriam Toews The Flying Troutmans.

Donna Leon | Acqua alta

2011-12-17T21:02:00.004+01:00

Donna Leon – Acqua alta. Amsterdam, De Boekerij, 1998, 240 pagina’s. Oorspronkelijke Engelse titel: Acqua alta, vertaald door Els Franci-Ekeler. 1996 (VK, 1).

Met het water, stijgt de spanning...

Acqua alta is wederom een sfeervolle en intelligente detectiveroman die zich afspeelt tegen een intrigerend decor: het mysterieuze Venetië waar de sympathieke commissaris Guido Brunetti de wet handhaaft.

Brett Lynch, een Amerikaanse archeologe, wordt bruut in elkaar geslagen voor de deur van haar Venetiaanse woning. Met uitzondering van Brunetti maakt men zich er bij de politie niet zo druk over: Lynch is immers buitenlandse en lesbisch bovendien. Maar wanneer twee dagen later het lijk wordt gevonden van dottore Semenzato, de museumdirecteur met wie Brett die week een afspraak zou hebben, verandert dat. Brunettie mag zich nu van zijn superieuren met hart en ziel aan de zaak wijden.

In een nat Venetië, waar het dag en nacht regent en waar de plankieren en kaplaarzen klaarstaan voor de te verwachten acqua alta - het onderlopen van de stad – stijgt niet alleen langzaam maar zeker het water, maar ook de spanning…

Eigenlijk is iedere roman over Guido Brunetti goed geschreven en onderhoudend om te lezen. Daar kan ik, nadat ik dit op dit blog al vijf keer eerder heb gezegd, nog weinig aan toevoegen. Behalve dan de mededeling dat het bijzonder prettig is om Acqua alta, waarin er een permanente dreiging is dat Venetië onder water zal lopen door aanhoudende regenbuien, te lezen als het buiten ook nat en winderig is en je zelf lekker droog en warm binnen zit.

Donna Leon | Salto Mortale
Donna Leon | De dood draagt rode schoenen
Donna Leon | Duister glas
Donna Leon | Dood in den vreemde
Donna Leon | Death at La Fenice

Donna Leon op Wikipedia (Engels)

Павел Басинский | Русский роман

2011-12-11T20:51:00.012+01:00

Павел Басинский – Русский роман или Жизнь и приключения Джона Половинкина. Москва, Вагриус, 2008, 432 стр.
(Pavel Basinskiy – Russkiy roman ili Zhizn’ I priklycheniya Dzhona Polovinkina. Moskva, Vagrius, 2008, 432 str.)

Павел Басинский, известный критик и журналист, предпринял, по сути, невозможный опыт воссоздания русского романа в его универсальном виде. Его книга объединяет в себе детектив, "love story", мистический роман, политический роман, приключенческий роман и т.д. Это роман "многоголосый", с более чем полусотней персонажей, в котором наряду с увлекательной литературной игрой поднимаются серьезные темы: судьба России на переломе XX и XXI веков, проблема национального характера, поиски веры и истины...

Russkiy roman is een voorbeeld van wat een familielid dé trend in de moderne Russische literatuur noemt: zo veel mogelijk verschillende genres in één roman gebruiken. In de blurb wordt het al aangekondigd, deze roman is tegelijkertijd een detective, "love story", een mystieke roman, politieke rom én avonturenroman. En dat is nog niet alles, de opsomming sluit ook nog eens af met 'enzovoort'. Ook wordt er al aangekondigd dat we met meer dan vijftig personages geconfronteerd worden.

Basinskiy heeft deze roman rond drie verhaallijnen geconstrueerd. De eerste verhaallijn speelt in de negentiende eeuw, de tweede aan het eind van jaren 1970 en de derde rond 1990 en 1991. Dat leidt tot bijzonder veel plaatsen van handeling en tot nog veel meer personages, waarbij het niet makkelijk is om direct door te hebben welk personage tot de hoofdpersonen gerekend moet worden, en welk personage we niet nog een keer tegen zullen komen.

Op zich heb ik niets tegen meerdere verhaallijnen en een groot aantal personages. Ik wil als lezer best moeite doen om een verhaal te begrijpen. Wel vind ik het vervelend als het de schrijver niet lukt al die verhaallijnen en personages aan het einde van de roman tot één samenhangend geheel te vormen. Dat laat je als lezer achter met een teleurgesteld gevoel: je hebt honderen bladzijden geprobeerd te begrijpen waar de schrijver naartoe wil, maar je bent niet op hetzelfde punt uitgekomen als de schrijver. Russkiy roman liet mij na al die woorden achter met één vraag: wat wilde Basinskiy nu eigenlijk vertellen?

Pavel Basinskiy op Wikipedia (Russisch)

Andrzej Stasiuk | De witte raaf

2011-11-26T22:27:00.019+01:00

Andrzej Stasiuk - De witte raaf. Breda, De Geus, 1998, 318 pagina's. 1995 (1, Polen).
Oorspronkelijke Poolse titel: Biały kruk, vertaald door Karol Lesman.

Andrzej Stasiuk, winnaar van de prestigieuze Kościelski-prijs, geldta ls de meest veelbelovende van een nieuwe generatie Poolse schrijvers.

Een groepje dertigers, opgegroeid tijdens de afbrokkeling van de Poolse Volksrepubliek, wil nog één keer onderzoeken wat hun verbondenheid waard is. De vijf mannen trekken in de winter de bergen in.
Door een ingrijpende gebeurtenis verandert het uitstapje in een angstige vlucht door een onherbergzaam sneeuwlandschap.
In rauw, beeldend proza en met gevoel voor humor schetst Stasiuk hoe de opeenstapeling van dramatische gebeurtenissen de mannen tot op het bot op de proef stelt.

In De witte raaf beschrijft Stasiuk de vriendschap van een groep van vijf dertigers, die eind jaren 1970, begin jaren 1980 opgroeiden in Polen. Er was geen vrijheid, er was gebrek aan alles, maar de jongens waren wel elkaars beste vrienden en gingen voor elkaar door het vuur.

De roman is gesitueerd begin jaren 1990 in Polen. Het IJzeren Gordijn is gevallen, de Polen zijn vrij, maar die oude kameraadschap tussen de volwassen geworden jongens is voor altijd verdwenen. Eén van hen, Bandurko, wil graag nog eens met z’n allen naar het zuid-oosten van Polen, Galicië, om daar in de natuur rond te trekken. Niet in de zomer, maar juist in de winter, als de omstandigheden zwaar zijn en ze nog meer dan anders op elkaar aangewezen zullen zijn.

Wat volgt is een barre tocht, die nog eens extra bemoeilijkt wordt doordat twee van de vijf op een verlaten weg een douanier in elkaar slaan of vermoorden en er vervolgens met zijn auto vandoor gaan. Daarna is het vijftal niet zo maar aan het rondtrekken, ze zijn op de vlucht voor de handhavers van de wet.

De witte raaf is een goed en interessant boek, maar het is geen lichte kost. De scenes in het heden en verleden worden niet overzichtelijk gedoseerd, ze lopen door elkaar heen. Naar mate het boek vordert, lijkt het wel of dat door elkaar heen lopen steeds meer toeneemt.

De witte raaf verdient het om te worden gelezen. De geschiedenis van de vriendschap van de groep dertigers geeft een mooi beeld van de moderne geschiedenis van Polen. Wie al eerder iets van Stasiuk heeft gelezen zal het niet verbazen dat de groep uiteenvalt terwijl ze de strijd tegen de natuur meer en meer verliest en dat er geen happy end volgt.

Wat mij het meest aansprak in De witte raaf zijn de beschrijvingen van de natuur. Dat begint al op de eerste bladzijde, waarop Stasiuk de dooi beschrijft. De tweede alinea eindigt met deze woorden:

Het was die kleredooi die zoveel lawaai maakte. Bij het geraas boven onze hoofden voegden zich de wassende beken in ieder piepklein valleitje. Het water was troebel, koud en overal hetzelfde.

De derde alinea gaat zo verder:

Als het stil is, als het vriest, werkt het verstand beter. Ik zag hoe Bandurko zenuwachtig alle kanten op keek. Schijnbaar kende hij deze streken goed en hij zou dan ook als een paard met oogkleppen op flink door moeten stiefelen. Maar nu bevonden we ons in een grote fabriek, in een nachtmerrieachtige stad met duizend zijstraten en mogelijkheden waarvan iedere al even hopeloos was. [..]

Dit is wat je gedurende de rest van de roman kunt verwachten: beeldende beschrijvingen van de natuur, die je steeds weer verrassen. Het was voor Karol Lesman ongetwijfeld een hele klus om zo’n complexe roman te vertalen naar het Nederlands, maar het resultaat is zeker een vertaling om trots op te zijn. De witte raaf is een boek dat je niet even tussen de bedrijven door kunt lezen. Ga er goed voor zitten, in de warmte van je eigen woonkamer, en geniet van dit juweel.

Andrzej Stasiuk | Galicische vertellingen

Andrzej Stasiuk (Pools)
Andrzej Stasiuk op Wikipedia (Engels)

Arnaldur Indriðason | Doodskap

2011-11-12T10:22:00.023+01:00

Arnaldur Indriðason – Doodskap. Amsterdam/Antwerpen, Q, 2011, 285 pagina’s.
Oorspronkelijke IJslandse titel: Svörtuloft, vertaald door Adriaan Faber.

Een vrouw verdacht van chantage wordt onder de ogen van de politie in elkaar geslagen en overlijdt aan haar verwondingen. Het lukt de dader om te vluchten, maar alles wijst erop dat hij een incasseerder is – ingehuurd door een belangrijk en maatschappelijk gerespecteerd persoon. Ondertussen probeert een bekende crimineel herhaaldelijk in contact te komen met de politie, zij het om duistere redenen.
Opnieuw een echte Indriðason met de vaste ingrediënten: onderhuidse spanning, sterke sfeertekening en subtiele humor. Een boek over een van de donkere drijfveren van de mens: zijn hebzucht, en waar die toe kan leiden.

Arnaldur Indriðason (Reykjavík, 1961) is historicus en schrijver. Hij heeft de belangrijkste prijs voor de beste thriller in Noord-Europa, de Martin Beck Award, als enige twee keer op een rij gewonnen. Ook is hij winnaar van de CWA Gold Dagger Award, de grootste prijs van het spannende boek. Van Indriðasons boeken zijn wereldwijd meer dan zes miljoen exemplaren verkocht.

Net als in Onderstroom is niet Erlendur het belangrijkste personage van deze detective van Indriðason, maar één van zijn ondergeschikten, Sigurður Óli. In Onderstroom speelde Elínborg de hoofdrol, nu is de beurt aan Sigurður. Erlendur is op vakantie, en heeft al tijden niets van zich laten horen.

De ondergeschikten van Erlendur blijven in de boeken waarin hij de hoofdrol speelt normaal gesproken onderbelicht. Je zou ze zelfs als flat characters kunnen zien. Daarom vind ik het zo leuk dat Indriðason die personages in hun 'eigen' boeken de hoofdrol laat spelen. Je leert hun achtergronden kennen, begrijpt beter wat hen beweegt. Ze verliezen hun 'vlakheid'.

De roman bevat twee verhaallijnen. Eén verhaallijn is geworteld in een duister verleden, het andere heeft betrekking op de kredietcrisis. Indriðason schetst de aanloop naar de kredietcrisis, het gevoel dat er geen grenzen zijn aan de economische groei op IJsland en verweeft dat kunstig met het tweede plot. Een goed geschreven boek, prettig om te lezen.

Arnaldur Indriðason | Onderstroom
Arnaldur Indriðason | Winternacht
Arnaldur Indriðason | Het koningsboek
Arnaldur Indriðason | Onderkoeld

Arnaldur Indriðason op Wikipedia

Sissel-Jo Gazan | De veren van de dinosaurus

2011-11-05T14:44:00.022+01:00

Sissel-Jo Gazan - De veren van de dinosaurus. Amsterdam, Prometheus, 2009, 447 pagina's.
Oorspronkelijke Deense titel Dinosaurens fier, vertaald door Angélique de Kroon. 2008 (1, Denemarken).

De veren van de dinosaurus is een wetenschappelijke detective, een liefdesverhaal en een psychologisch drama. Een roman over vaders, moeders en kinderen en de geheimen die het leven zwaar kunnen maken

Sissel-Jo Gazan studeerde biologie aan de Universiteit van Kopenhagen en woont nu in Berlijn. De veren van de dinosaurus werd in de Scandinavische pers unaniem geprezen en vergeleken met Peter Høegs Smilla's gevoel voor sneeuw. Het werd bekroond met de DR Romanprijs 2008-2009.

Uit de tekst van de achterflap blijkt al, dat De veren van de dinosaurus een mengelmoes van genres is. Mijn schoonzusje zei pas nog dat dat volgens haar een allesoverheersende trend is in de moderne Russische literatuur. Ik denk dat deze trend – of, zoals ik het vaak zie, dit virus – ook buiten Rusland te vinden is.

Dat dit boek zo veel genres tegelijk wil zijn is dan ook mijn grootste bezwaar tegen deze roman. Het begin is veelbelovend: een sterfgeval dat achteraf toch verdacht blijkt te zijn deed me vermoeden dat ik in een echte detective terecht was gekomen. De schrijfster heeft er echter voor gekozen het verhaal te presenteren vanuit het perspectief van drie hoofdpersonages. Dat is een mooi instrument om gebeurtenissen op verschillende manieren te interpreteren. Ze gebruikt die verschillende invalshoeken tegelijk ook om voor ieder personage eigen trauma’s en raadsels uit het verleden te bespreken, waardoor de roman vooral op een psychologische roman gaat lijken. De uiteindelijke oplossing van de vraag wie het gedaan heeft, moet daardoor nog even snel op de laatste bladzijden worden ontvouwen, en de identiteit van de dader is dan al lang geen verrassing meer.

Begrijp me niet verkeerd, op zich is er niets mis met het vermengen van genres. Soms kan dat mixen van genre echter leiden tot, als ik het oneerbiedig mag zeggen, van de verhaallijnen en ideeën uitpuilende romans. Ik vind dat dit met De veren van de dinosaurus ook zo is en ik geloof dat het boek me meer had aangesproken als het 'alleen maar' een detective met een wetenschappelijke inslag was geweest.

Sissel-Jo Gazan (Deens)

Dave Eggers | Wat is de Wat

2011-10-25T15:12:00.026+02:00

Dave Eggers – Wat is de Wat: De autobiografie van Valention Achak Deng. Lebowski, 2009, 447 pagina’s. 2006 (1, Verenigde Staten).
Oorspronkelijke Engelse titel: What is the What, vertaald door Wim Scherpenisse en Gerda Baardman.

Wat is de Wat is het verhaal van Valentino Achak Deng, een jongen die een vluchteling wordt in het door oorlog verscheurde Zuid-Soedan. Zijn reis, van bijna bijbelse proporties, brengt hem in contact met vijandelijke soldaten, rebellen, hyena’s en leeuwen, ziekte en hongersnood, en de dodelijke murahaleen – dezelfden die op dit moment Darfur teisteren. Het biedt een onthullend en ontluisterend portret van een land in staat van bloedige oorlog, en van een jongen die van de ene in de andere onwerkelijke situatie wordt gekatapulteerd.

Wat is de Wat is spraakmakend, opwindend en herhaaldelijk hartverscheurend – een onmisbaar boek.

Afgelopen zomer haalde de strijd in Soedan het nieuws. Nadat begin dit jaar de bevolking in een referendum was geraadpleegd, werd op 1 juli 2011 de onafhankelijke Republiek Zuid-Soedan uitgeroepen. In de weken na het uitroepen van de zelfstandigheid volgende nog een krantenartikel hier of een nieuwsitem daar, maar inmiddels is het weer net zo stil rond Soedan en Zuid-Soedan als daarvoor. Die stilte doorbreken, aandacht vragen voor wat er in dat land (of inmiddels die landen) aan de hand is, dat is wat Dave Eggers en Valentino Achak Deng voor ogen stond met dit boek.

Die opzet is wat mij aangaat geslaagd. Ik wist wel over de problemen in Darfur, maar dat de problemen grootschaliger zijn en al veel langer duren, dat was mij tot nog toe niet bekend. Omdat het leven en lot van Valentino Achak Deng zo beïnvloed wordt door de gebeurtenissen in Soedan en de regio waarin Soedan zich bevindt, dringt de toestand meer tot je door dan je lief is.

De ondertitel van het boek luidt De autobiografie van Valentino Achak Deng. Als ik het me goed herinner, heeft Deng zijn geschiedenis verteld aan Eggers, die het vervolgens tot een roman heeft omgevormd. Eggers gebruikt als vorm een raamvertelling: in het heden vertelt hoofdpersoon Deng, inmiddels volwassen en tot de Verenigde Staten toegelaten als vluchteling, hoe hij als kind op drift raakt, nadat zijn geboortedorp meerdere keren wordt aangevallen. Er volgt een verschrikkelijke odyssee te voet, vol ontberingen die je niemand toewenst en de angst om de dood van zijn familie, gevolgd door en een uitzichtloos bestaan in verschillende vluchtelingenkampen, tot dan eindelijk het onwaarschijnlijke gebeurt: Deng mag zich in de Verenigde Staten vestigen. Een droom komt uit. Het leven in de Verenigde Staten blijkt echter al snel evenmin makkelijk te zijn.

Ik heb het moeilijk gehad met dit boek. Zo heb ik erg moeten wennen aan de de stijl, de taal van het boek. Ik las de Nederlandse vertaling, waardoor ik niet kan beoordelen of de vertaling naar het Nederlands hiervan de oorzaak is, of dat dit is hoe Eggers schrijft, of hoe Deng praat. Ik heb meerdere keren op het punt gestaan het boek weg te leggen. Dat de beschreven gebeurtenissen zo hartverscheurend zijn, droeg eerst ook al niet bij aan de wil om door te zetten. Toch heeft het verhaal me op een gegeven moment gegrepen en moest het worden uitgelezen.

Wat is de Wat is geen boek om op vakantie of vlak voor het slapengaan te lezen. Het is wel een boek dat gelezen moet worden, om te begrijpen waarom mensen zo massaal op drift raken en om te begrijpen hoezeer die mensen vervolgens afhankelijk worden van anderen, willen zij kunnen overleven, of, beter nog, een nieuw bestaan opbouwen.

Dave Eggers

Frank Westerman | Dier, bovendier

2011-10-11T14:00:00.023+02:00

Frank Westerman – Dier, bovendier. Amsterdam/Antwerpen, Uitgeverij Atlas, 2010, 285 pagina’s.

De tragedies van de twintigste eeuw verteld aan de hand van een paard – de lipizzaner

In Dier, bovendier is een hoofdrol weggelegd voor een lipizzanerhengst die ooit optrad in een film met Monique van der Ven. Achter de schermen trainde Frank Westerman dit gracieuze witte dier om te steigeren zodra de actrice hem bij de halster wilde grijpen.
'Als je een lipizzaner aanraakt,' kreeg hij te horen, 'raak je geschiedenis aan.'
Nu, als schrijver-verteller, duikt hij in de historie van dit uitzonderlijke dier. Langs de zuivere bloedlijnen uit het stamboek reconstrueert hij het verhaal van vier generaties paarden van het Weense hof. Zij doorstaan achtereenvolgens de ondergang van het Habsburgse Rijk, de beide wereldoorlogen en de waanzinnige verdelingsproeven onder Hitler, Stalin en Ceauşescu.
Wat begint als een sprookje, mondt uit in een kroniek over raszuiverheid. De lezer wordt dwars door Europa meegevoerd, van keizerlijke maneges en stoeterijen naar de genlaboratoria van nu. Als dierfokkers zo goed genetisch kunnen sleutelen, waarom lopen pogingen tot verbetering van het mensen ras dan telkens fout?
Dier, bovendier is een moderne fabel waarin het reinbloedige paard de mensen onontkoombaar op zijn eigen tekort wijst.

Frank Westerman is schrijver van onder meer De graanrepubliek, El Negro en ik en Ararat . Hij studeerde Tropische Cultuurtechniek in Wageningen en werkte als correspondent voor de Volkskrant vanuit Belgrado (1992-1994) en voor NRC Handelsblad vanuit Moskou (1997-2001).
Zijn literaire werk is veelvuldig bekroond en verschijnt in meer dan tien talen.

Laat ik met een bekentenis beginnen: eigenlijk ben ik bang voor paarden. Gevolg is dat ik helemaal niets met die dieren heb. Als Dier, bovendier niet door Frank Westerman zou zijn geschreven zou ik het niet hebben gekocht, laat staan gelezen. Frank Westerman weet zo ongeveer ieder onderwerp interessant te maken, zelfs als het ver van je af staat, zoals bijvoorbeeld het verbouwen van graan in De graanrepubliek.

Dier, bovendier biedt de leek een aardige mogelijkheid om iets te leren over de geschiedenis van de lipizzaners. Dat ze aan het Weense hof werden gefokt is algemeen bekend, maar wat er bij kwam kijken en hoezeer de woelige geschiedenis van Midden-Europa in de twintigste eeuw hun lot heeft bepaald, zal waarschijnlijk alleen echte kenners bekend zijn.

Of Westerman de geschiedenis van deze paarden geschiedgetrouw weer heeft gegeven kan ik niet nagaan. Wel heeft hij het zeer leesbaar beschreven, verweven met de geschiedenis van Midden-Europa tot aan de recente oorlog op de Balkan en de gevolgen van die oorlog voor de lipizzaner aan toe. Hij schrijft met oog voor detail en liefde voor het onderwerp. Een bijzonder interessant boek.

Frank Westerman

Peter d'Hamecourt | Petersburg, paradijs in het moeras

2011-10-06T20:45:00.030+02:00

Peter d'Hamecourt - Petersburg, paradijs in het moeras: Mythes over een dramatisch wereldwonder. Haarlem, De Rode Kamer, zonder jaar (2), 154 pagina's. 2008 (1, Conserve).

Tsaar Peter de Grote pakte Rusland bij zijn nekvel en sleurde het tegenspartelend Europa binnen. Hij dwong zijn onderdanen letterlijk stenen bij te dragen aan het bouwen van een Europese hoofdstad, Sint Petersburg. Eerst waren er de grachtenpatronen van Amsterdam. Rusland, het tweede Rome, verdiende meer grandeur. Ongeëvenaarde paleizen, kerken en boulevards braken door het kleinschalige Amsterdamse patroon.

Onderhuids bleef het verzet tegen dit Europese gezwel op Russische bodem. De dood en mythes spoken door de stad. Literatuur, poëzie, muziek en theater vullen de straten. Dat de stad nog bestaat is een wereldwonder. Sint Petersburg is al vaak literair ten grave gedragen. Leven in Petersburg is als slapen in een doodskist, wist de Russische dichter Osip Mandelstam al. En ikzelf? Ik ben geen bewoner van Petersburg, zelfs geen bezoeker, maar een eeuwige toerist.

Eerder las ik van d'Hamecourt Moskou is een gekkenhuis. Daar was ik toen niet bijster van onder de indruk. Beviel Petersburg, paradijs in het moeras beter?

Het antwoord op deze vraag is volmondig ja. Dat komt in de eerste plaats doordat dit boek beter geredigeerd is, waardoor er geen bijzonder in het oog springende taal- en tikfouten meer in staan. Toen ik het boek over Moskou las, was ik erg ziek en dat heeft het met plezier lezen ongetwijfeld in de weg gestaan.

Misschien heb ik dit boek ook wel met plezier kunnen lezen doordat ik Sint-Petersburg minder goed ken dan Moskou en doordat ik er al sinds 2004 niet meer ben geweest. Daardoor werd dit boek een feest van herkenning, aangevuld met voor mij nieuwe ontwikkelingen in de stad.

d'Hamecourt belicht in ieder hoofdstuk een ander aspect van de geschiedenis en het heden van de stad. Hij bespreekt de gebruikelijke mythes over en beelden van Petersburg – bijvoorbeeld het beeld dat de stad op de knekels van tienduizenden is gebouwd – maar ook hedendaagse zaken als de waterkering in de Finse Golf die met hulp van Nederlandse ondernemingen is aangelegd en die de stad tegen zeer regelmatige overstromingen moet beschermen. d'Hamecourt beschrijft ook zijn persoonlijke verhouding tot de stad Sint-Petersburg. Net als bij vele anderen is dat een haat-liefdeverhouding.

d'Hamecourt brengt dit alles zeer leesbaar en onderhoudend. Een prima boek om inspiratie op te doen voor een (hernieuwd) bezoek aan Sint-Petersburg.

Peter d'Hamecourt op Wikipedia

flickr

Janet Skeslien Charles | Moonlight in Odessa

2011-10-03T21:53:00.002+02:00

Janet Skeslien Charles – Moonlight in Odessa. London, Bloomsbury, 2010, 342 pagina’s. 2009 (1, Verenigd Koninkrijk).

Twenty-something Daria is an intelligent, bilingual secretary who should have her pick of the men in Odessa – except that the only men who are making advances are a dashing mafia gangster and her boss. Fearful that she’ll be fired for refusing to sleep her way to the top, she decides to moonlight at Soviet Unions™, an international marriage broker. But as she bridges the language gap between Odessan beauties and lonely American men she wonders if she will ever escape the trappings of Ukrainian life and find true love.

When she intercepts a message from a mild-mannered teacher, emails fly back and forth across the Atlantic. Daria soon finds herself much closer to the American dream than she had ever imagined, but will the charms of California prove to be irresistible?

Zo op het eerste gezicht is Moonlight in Odessa een perfect boek om te lezen als je op vakantie of onderweg bent, zoals ik deed. Het verhaal is goed te volgen als je je in een rumoerige omgeving bevindt. Het is op zich ook onderhoudend genoeg om je bezig te houden terwijl je eindeloos wacht op een vliegtuig of trein of terwijl je onderweg bent.

De blurb van de achterflap hierboven vat het plot van de roman prima samen. Dat plot bevat talloze gewoon grappige, maar ook tragikomische scenes, voor een groot gedeelte gebaseerd op cultuurverschillen. Wel vind ik het ongeloofwaardig dat de schrijfster het toestaat dat een sterke, zelfbewuste vrouw als Daria toch in een verstikkend huwelijk belandt met een man die haar heeft voorgelogen en die haar in haar vrijheid wil beknotten. Er zijn voldoende aanwijzingen om te zien dat deze man niet is wie hij zegt te zijn, en toch lukt het Daria niet om die ballon door te prikken.

Wat me daar vooral in die wending van de roman tegenstaat is dat het gebeurt terwijl Daria in het eerste gedeelte van het boek juist heel sceptisch staat tegenover de huwelijken die worden gesloten dankzij de bemiddeling van Soviet Unions™. Tegelijkertijd houdt het iedereen die zich werkt in de industrie van dit soort bemiddelingsbureaus een spiegel voor, dwingt het wel tot nadenken over de vraag of het moreel verantwoord is om je hiermee bezig te houden.

Verder staat het me erg tegen dat er driehonderd pagina's ellende in Oekraïne en de VS ineens maar een pagina of twintig nodig zijn om een onwaarschijnlijk happy end te beschrijven. Daria moest blijkbaar koste wat het kost toch haar eigen American dream beleven. Dat voelt aan als een geforceerd positief einde.

De schrijfster heeft zelf midden jaren '90 in Oekraïne gewoond en gewerkt. Eén van de vriendinnen van Daria is de Amerikaanse Jane, die als een missionaris in Kiev woont en werkt en Daria wegwijs maakt in de Amerikaanse droom, eerst in Oekraïne, later in de VS. Dit personage doet ongewild denken aan de schrijfster zelf. Er is op zich niets mis met het opvoeren van een personage dat zo lijkt op jezelf, maar ik vond de toon waarop het wonder van het westen werd uitgelegd soms wat vervelend.

Ik ben zelf pas twee jaar geleden voor het eerst in Kiev geweest. Hoe het daar midden jaren ’90 was, kan ik me daarom niet goed voorstellen. Wel was ik in die jaren veel in Rusland. Afgaand op hoe moeilijk men het daar toen had, kan ik me levendig voorstellen dat je alles aangrijpt om je lot te verbeteren. Misschien zelfs wel een huwelijk met een man of vrouw die je uit een catalogus hebt uitgezocht. Ik bleef mezelf bij het lezen van Moonlight in Odessa voortdurend af hoe deze roman zou zijn uitgevallen als het door een Oekraïense of Russische schrijver zou zijn geschreven.

Al met al best een aardig boek om te lezen, maar na alle positieve berichten op LibraryThing viel het me toch tegen. Maar, oordeel vooral zelf.

Janet Skeslien Charles (Engels)

flickr

Dawn French | A Tiny Bit Marvellous

2011-10-01T12:50:00.001+02:00

Dawn French – A Tiny Bit Marvellous. London, Penguin Books, 2011 (1), 404 pagina's. 2010 (1, Verenigd Koninkrijk).

Everyone hates the perfect family. So you’ll love the Battles.

Meet Mo Battle, about to turn 50 and mum tot wo hormonal teenagers. There’s 17-year-old daughter Dora who blames Mo for, like, EVERYTHING and Peter who believes he’s quite simply as marvellous as his hero Oscar Wilde. Somewhere, keeping quiet, is Dad, who’s just, well… Dad.

However, Mo is having a crisis. She’s about to do something unusually wild and selfish, which will leave the entire family teetering on the edge of a precipice. Will the family fall? Or will they, when it really matters, be there for each other?

De achternaam van het gezin dat de hoofdpersonages van deze roman levert is veelzeggend: Battle. Dat woord karakteriseert vooral de verhouding tussen dochter Dora en moeder Mo. Zoon Peter (die liever Oscar wordt genoemd) is minder strijdlustig binnen het gezin, maar ook zijn puberteit is duidelijk aangebroken: hij strijdt met iedereen, maar vooral met de schoolleiding, voor zijn recht om zichzelf te zijn. Moeder Mo wordt binnenkort vijftig en krijgt last van een soort midlife crisis. De enige die schijnbaar onbekommerd doorgaat met zijn leven zoals hij dat altijd deed, is de naamloze vader van het gezin.

Dawn French is bekend als comédienne, onder andere met Jennifer Saunders in het programma French & Saunders. Dit is haar eerste roman. Met een achtergrond van decennialang humoristische tv maken verbaast het niet dat A Tiny Bit Marvellous je aan het lachen maakt, vaak zelfs hardop.

Toch is de humor niet dat wat ik het meest bewonder in deze roman. Dat is de structuur die French heeft gekozen. De hele roman is in de vorm van dagboekaantekeningen gegoten. Het zijn vooral Mo en Dora die bijdrages leveren. Van Peter zijn er wat minder aantekeningen, en de vader draagt slechts één keer iets bij. Maar, dan blijkt ook direct wat zijn functie is in het gezin en het blijkt dat hij wél een naam heeft.

Door die verschillende dagboekaantekeningen over dezelfde gebeurtenissen krijg je een mooie kijk op hoe iedereen een gebeurtenis op zijn eigen manier ervaart en interpreteert. Knap aan deze constructie vind ik verder het geheel eigen taalgebruik van ieder personage, dat consequent wordt doorgevoerd. Dat maakt dat je de personages in je hoofd hoort praten. Weliswaar allen met French’ stem, maar dat mag de pret niet drukken. Een erg prettig boek om te lezen. Houd je van French’ tv-werk, probeer het dan zeker.

A Tiny Bit Marvellous is in het Nederlands verschenen onder de titel Een klein beetje geweldig.

Dawn French op Wikipedia (Nederlands)

flickr

Владимир Войнович | Перемещенное лицо

2011-09-28T20:48:00.001+02:00

Владимир Войнович - Перемещенное лицо: Жизнь и необычайные приключения солдата Ивана Чонкина: Книга третья. Москва, Эксмо, 2010, 352 стр. 2010 (1).

(Vladimir Voynovich - Peremeshchennoe lico: Zhizn' i neobychaynye priklycheniya soldata Ivana Chonkina: Kniga tret'ya. Moskva, Eksmo, 2010, 352 bladzijden.)

Книга третья из знаменитой трилогии "Жизнь и необычайные приключения солдата Ивана Чонкина" продолжает остроумный и беспристрастный рассказ о буднях простодушного героя, вышла уже в 2007 году.
Чонкин снова в центре заговоров и политических интриг, он также наивен и непосредственен. Притворство, ложь и предательство, сталкиваясь с ним, становятся невероятно смешными и беспомощными.

Is het verstandig om een tweede en derde deel van een trilogie zo’n achttien jaar na het eerste deel te lezen? Je zou denken van niet, want weet je nog wel waar het in dat eerste deel over ging? Kun je de andere delen nog wel waarderen, als je zelf zo veel jaren ouder en – hopelijk – wijzer bent geworden? Ik probeerde het toch.

Het gaat hier om de trilogie over soldaat Ivan Tjsonkin. Het eerste deel is in het Nederlands vertaald onder de titel De merkwaardige lotgevallen van soldaat Iwan Tsjonkin: een anekdotische roman. Dat eerste deel heb ik in het Nederlands en in het Russisch gelezen. Ik denk dat dat ervoor heeft gezorgd dat ik mezelf na ongeveer een kwart van het tweede deel niet zo vaak meer hoefde te vragen hoe het nu ook alweer zat. Het geheugen is dus, lijkt het, in achttien jaar niet al te dramatisch achteruitgegaan.

Wel merkte ik op dat ik deel twee en drie met heel andere ogen las dan het eerste deel. Dat deel heb ik beide keren voor mijn studie gelezen. Toen ik het in het Russisch moest lezen, was ik voornamelijk druk met begrijpen wat er nu eigenlijk in het Russisch stond. Dat het een absurdistisch en in wezen hilarisch boek was, wist ik van de eerste keer in het Nederlands, maar dat drong in het Russisch niet echt tot me door.

Deel twee heeft de ondertitel Pretendent na prestol en is in het Nederlands verschenen onder de titel De troonpretendent: Nieuwe avonturen van soldaat Ivan Tsjonkin. Het Russische origineel verscheen in 1979, naar ik vermoed in de samizdat of buiten de toenmalige Sovjet-Unie. Vojnovitsj was toen al uit de Schrijversbond gezet, waardoor officieel publiceren in de Sovjet-Unie niet meer mogelijk was.

Deel drie heeft als ondertitel Peremeshchennoe lico en is voor zover mij bekend niet in het Nederlands vertaald. Het verscheen in 2007, toen de Sovjet-Unie al lang niet meer bestond.

Het was fijn om te merken dat ik nu met veel meer gemak Russisch lees, en dat het me nu ook lukt om het absurde in het beschrevene aan te voelen. Nu ik met verschillende familieleden heb gesproken over het leven in dat beangstigende, rare land dat de Sovjet-Unie was, las ik de hilarische, maar in wezen ook tragikomische avonturen van Tsjonkin met een heel ander gevoel. Ik moest wel lachen, maar het was een lach met een tamelijk verdrietig gevoel. Ik wil graag geloven dat dit komt doordat ik meer begrip heb voor het beschreven land dan achttien jaar geleden.

De Sovjet-Unie bestaat niet meer, maar de verhalen over Ivan Tsjonkin hebben daarmee – helaas – niet aan actualiteit ingeboet. Daarom is het nog steeds zeer de moeite waard om Tsjonkin op de voet te volgen. Mooie, belangwekkende boeken!

Vladimir Vojnovitsj op Wikipedia

flickr

Åsa Larsson | Zonnestorm

2011-09-15T20:57:00.001+02:00

Åsa Larsson – Zonnestorm. Amsterdam, Anthos, 2010 (5), 277 pagina's. 2004 (1, Nederlandse uitgave. Oorspronkelijke Zweedse titel: Solstorm (2003), vertaald door Jasper Popma.

Het is hartje winter en aan de poolhemel is het noorderlicht waar te nemen als in een kerk in het Noord-Zweedse Kiruna een geestelijke, Viktor Strandgård, wordt vermoord. Zijn zus Sanna vindt het verminkte lichaam. Dan treft de politie bij haar het moordwapen en Viktors bijbel aan... Omdat Sanna doodsbang is verdacht te worden van de moord en zo haar kinderen kwijt te raken, belt zij haar oude vriendin Rebecka. Die belooft met tegenzin te helpen en terug te keren naar de stad waar ze opgroeide. Niet iedereens is blij met de terugkomst van Rebecka: ze draagt een duister verleden met zich mee, waarmee ze eerst zal moeten afrekenen voordat ze de ware schuldigen kan aanwijzen. Maar in de lange poolnachten verspreiden schuld en het kwaad zich razendsnel en ongemerkt.

Zonnestorm is ijzingwekkend spannend door de levensechte personages, de natuurlijke dialogen en de intense beschrijvingen van het hoge, ijskoude noorden van Zweden.

Åsa Larsson werd geboren in 1966 en woont op het platteland in Zweden. Zonnestorm is haar eerste psychologische roman en de vertaalrechten werden direct verkocht aan een groot aantal landen. In het jaar van verschijnen werden er in Zweden 200.000 exemplaren verkocht. Zonnestorm is het eerste boek in een geplande serie van zes titels.

Ik houd erg van detectives. Zonnestorm is echter meer een thriller dan een detective. Dat maakt dat ik deze roman met gemengde gevoelens las. Ik houd er niet van dat het 'mysterie' moet worden opgelost door iemand die persoonlijk een reëel gevaar loopt. In Zonnestorm wordt dat naderende onheil erg benadrukt. Dat ging me nogal tegenstaan.

Toch heb ik het boek wel met enig plezier uitgelezen. Dat komt door de manier waarop Larsson het leven in het noorden van Zweden beschrijft. Ik ben daar nooit geweest, laat staan in de winter, maar ik stel mij voor dat ik nu wel een betere voorstelling heb van hoe het daar moet zijn, als het vriest dat het kraakt en de sneeuwvlokken uit de hemel dwarrelen. Het is interessant hoe Rebecka, inmiddels verworden tot 'stadse vrouw' geconfronteerd wordt met die noordse kou in haar geboortestreek. Het doet mij verlangen naar een 'echte' winter in Rusland. Ook de Lapse woorden die hier en daar gebruikt worden vond ik interessant.

Ik begrijp dat dit het eerste deel is van een serie over Rebecka Martinsson. Ik hoop van harte dat er in die andere delen wat meer nadruk wordt gelegd op het plot zónder allerlei bloederige details.

Åsa Larsson op Wikipedia (Engels)

flickr

Nancy Jane Moore | Flashes of Illumination

2011-09-11T21:41:00.000+02:00

Nancy JaneMoore - Flashes of Illumination Very shortstories. Book View Café, August 2011, 231 pagina’s.

Nancy Jane Moore’s other books include Changeling,available as an ebook from Book View Café and in print from Aqueduct Press, andConscientious Inconsistencies, published by PS Publishing. Her short fictionhas appeared in a number of anthologies and magazines. She is a founding memberof Book View Café. After living in Washington, D.C., for many years, she nowresides in Austin.

Dankzij LibraryThing’s Early Reviewers heb ik kennis kunnenmaken met een voor mij geheel nieuw genre: ultrakorte verhalen. Sommigeverhalen in deze bundel zijn tamelijk lang – soms wel tien, vijftienelektronische bladen, maar de meeste verhalen beslaan niet meer dan een tottwee elektronische bladzijden. De kortste verhalen bestaan uit vier, vijf alinea's.

Ik ben iemand die graag wollig praat en schrijft. Daaromvind ik des te knapper als mensen met weinig woorden héél veel kunnen zeggen. Annie Proulxis iemand die zo schrijft. De ultrakorte verhalen van Moorezijn wel anders dan het werk van Proulx, omdat Moore heel andere thema’s kiest,maar de techniek is in wezen hetzelfde: dialogen waarin geen woord te veelstaat, niet te veel uitleg om die dialoog heen, zodat je als lezer zelf moetbepalen wat je nu eigenlijk hebt gelezen. Of geen dialoog gebruiken, maar juistin drie of vier alinea’s iemands gedachten beschrijven en daarmee iemands hele levenschetsen.

Flashes of Illumination roept bewonderingop voor de manier waarop de schrijfster op het woordaantal bezuinigt, terwijl ze daarbij deinhoud overeind weet te houden. Niet ieder verhaal sprak me evenzeer aan – ik hebbijvoorbeeld niet veel met vampiers – maar de schrijfstijl en humor maken dantoch weer veel goed, en een minder interessant verhaal wordt dan ook al snelgevolgd door een meer aansprekend verhaal. Een verrassend aangename bundel, demoeite van het lezen waard!

NancyJane Moore op Book View Café (Engels)

Александра Маринина | Жизнь после жизни

2011-09-06T21:25:00.001+02:00

Александра Маринина - Жизнь после жизни. Москва, Эксмо, 2010, 416 страниц.
(Aleksandra Marinina - Zhizn' posle zhizni. Moskva, Eksmo, 2010, 416 bladzijden)

Разбитое зеркальце на груди, сережка, вырванная из уха - своеобразная "визитная карточка" убийцы. Кто убил этих двух почтенных женщин - маньяк, одержимый мрачноватыми легендами рода Вяземских, или его изощренный имитатор? Все версии неизменно заходят в тупик. Бизнесмен, чьи начинания в связи с этими преступлениями находятся под угрозой, решил прибегнуть к помощи частного детектива. Так Анастасия Каменская оказалась в провинциальном Томилине. Да-да, полковник милиции в отставке Каменская теперь работает в частном детективном агентстве, и это расследование - ее дебют на данном поприще. Теперь за ее спиной нет могущественного и влиятельного ведомства, и это как-то непривычно. Но от Насти по-прежнему требуется ее умение разговаривать и слушать, систематизировать факты, интуитивно - а это есть вершина ее «сыскного таланта» - выбирать верное направление поисков. Словом, открывать все двери, которые встречаются на ее пути. Ведь за одной из них находится истина. Она-то неподвластна никаким переменам.

Zhizn' posle zhizni is de zoveelste roman over Anastasiya Kamenskaya. Maar, het is een detective die totaal anders is dan de voorgaande. Waarom? Nast'ya werkt niet langer als detective bij de militie aan de Petrovka 38 én ze wordt binnenkort vijftig. Ze voelt zich afgeschreven, veroordeeld tot een bestaan achter de overdrachtelijke geraniums. Oud voor haar tijd, en overbodig voor de samenleving én haar man.

Maar, Kamenskaya zou Kamenskaya niet zijn als ze haar leven geen positieve draai zou geven. Zo kennen we haar immers: de problemen kunnen nog zo groot worden, er komt een moment waarop ze een oplossing vindt. Deze keer is dat in de vorm van een baan als privédetective.

Ze wordt door haar oud-collega en nieuwe baas naar de plaats Tomolina gestuurd, waar zij de moordenaar of moordenaars van twee oudere vrouwen moet vinden. De dames bezochten een centrum voor ouderen in deze plaats. Door wie en met welke reden zijn deze dames vermoord? Was het een nazaat van een adellijke familie, die het landgoed van die familie waarin het centrum is gevestigd weer in handen wil krijgen, of toch een groep mensen, nauw verbonden met de autoriteiten in de stad, die het complex in handen wil krijgen om er grof geld mee te verdienen.

Interessant is, dat het centrum waar Kamenskaya haar onderzoek doet ook figureert in het derde deel van Marinina’s trilogie Vzglyad iz vechnosti. Aardig om te zien hoe de schrijfster zich de ontwikkeling van het centrum, dat in die trilogie nog opgericht moet worden, voorstelt.

Mijn indruk is, dat veel vrouwen in Rusland daadwerkelijk het gevoel hebben dat hun leven voorbij is zodra ze de vijftig naderen. Dat je als vrouw met een 'gewone' baan al op je vijfenvijftigste jaar met pensioen mag gaan, draagt daar natuurlijk aan bij. Voor veel vrouwen is dan ook de tijd aangebroken om de kleinkinderen op te vangen als hun ouders werken. Daarom is het des te opmerkelijker dat Marinina naast het ontrafelen van het plot steeds benadrukt dat je leven niet ophoudt bij je vijftigste, zelfs niet als vrouw. Zij toont aan dat je wel degelijk nog aan een andere baan kunt beginnen. Die boodschap begint Marinina al uit te dragen met de titel van het boek, dat je als 'een leven na een leven' kunt vertalen. Dat moet veel vrouwen toch als muziek in de oren klinken.

Александра Маринина | Взгляд из вечности: Ад
Александра Маринина | Взгляд из вечности: Дорога
Александра Маринина | Взгляд из вечности: Благие намерения
Александра Маринина | Все не так

Aleksandra Marinina (Russisch)

flickr

Aliefke Bijlsma | Mede namens mijn vrouw

2011-08-14T13:37:00.027+02:00

Aliefke Bijlsma - Mede namens mijn vrouw. Amsterdam/Antwerpen, Uitgeverij Augustus, 2010, 243 pagina's.

Consul-generaal was voor iemand met zijn bagage natuurlijk niet helemaal de bedoeling, dat wist iedereen. En al helemaal niet in Rio. Maar ach, denkt Melchior Steenbergen, op zijn negenenvijftigste liggen er zeker nog twee ambassadeursposten in het verschiet. Om Rio - en zichzelf - weer op de kaart te zetten organiseert hij een Culturele Manifestatie. De goden lijken hem echter niet goedgezind: zijn tweede man is een zeurderige bureaucraat die hem in de weg zit met regeltjes. En zijn kersverse vrouw, de avontuurlijke fotografe Leandra, kan op een dag niet meer uit bed komen. Diagnose: ME.

Met subtiele humor en mededogen leidt Aliefka Bijlsma Melchior de morele afgrond in. Vanuit verschillende gezichtspunten confronteert ze haar personages met in het leven gemaakte keuzes. Mede namens mijn vrouw is een invoelbare tragikomedie die de lezer handenwringend achterlaat.

Aliefke Bijlsma (1972) bracht het grootste deel van haar jeugd door in het buitenland en studeerde rechten in Amsterdam. Zij schreef een theaterstuk, verschillende scenario's en publiceerde columns en verhalen. In 2007 verscheen haar romandebuut Gezandstraald, dat de longlist van de Debutantenprijs 2007 haalde. Mede namens mijn vrouw is haar tweede roman.

Mede namens mijn vrouw kun je als e-book gratis downloaden via de site van de schrijfster. Dat is een slimme zet van de schrijfster en haar uitgever, want als dit boek mij niet op deze manier als een spreekwoordelijke wortel was voorgehouden, zou ik het niet gelezen hebben.

De roman speelt in de diplomatieke wereld, op het Nederlandse consulaat in Rio de Janeiro. Bijlsma beschrijft de neergang van de Nederlandse consul-generaal daar, Melchior Steenbergen. Hij heeft nog een paar jaar te gaan tot zijn pensionering. In gedachten ziet Steenbergen zich al op de enige post die ertoe doet: die van ambassadeur, bij voorkeur in een belangrijke plaats, bijvoorbeeld Parijs. Dat het anders loopt, komt voor hem als een complete verrassing.

Steenbergens neergang wordt ingezet op twee fronten: op het consulaat wordt Steenbergen driftig 'tegengewerkt' door zijn plaatsvervanger, die wel volgens de regels werkt en thuis is zijn kersverse, jongere echtgenote Leandra, ineens verandert in een kasplantje, omdat zij ineens ME heeft. Steenbergen eindigt met zijn trouwe maid Mercy in het koude Nederland, nadat hij ternauwernood aan een oneervol ontslag is ontkomen.

Deze twee verhaallijnen zouden toch voldoende moeten zijn om sympathie voor de tragische held, die blind voor de realiteit zijn eigen kuil graaft, te wekken. Toch werkte het niet voor mij. Waarom dat zo is kan ik niet goed uitleggen. Dat ik enige sympathie kon opbrengen voor Leandra, zijn vrouw, komt waarschijnlijk doordat ik me enigszins kan voorstellen wat allesoverheersende vermoeidheid inhoudt. Bijlsma's beschrijving van die vermoeidheid vond ik interessant. Toch heb ik ook met die ziekte moeite. Ik veronderstel dat Bijlsma Leandra aan deze ziekte laat lijden om te suggereren dat het huwelijk met Steenbergen Leandra haast letterlijk verlamt, maar het maakt allemaal een nogal gezochte indruk.

De roman eindigt met een scene waarin Steenbergen zijn maid Mercy verkracht. Een op zich functionele, maar daarom niet minder ontluisterende scene. Hiermee verliest Steenbergen zelfs zijn laatste tegenstander: Mercy verdwijnt – vermoedelijk – in de illegaliteit. Dat Steenbergens Nieuwjaarsduik vervolgens niet goed afloopt, was dan ook geen verrassing.

Hoewel de personages me grotendeels koud lieten, was het lezen van Mede namens mijn vrouw toch niet helemaal onbevredigend. Het boek geeft een aardige inkijk in de diplomatieke wereld. Ook was het aardig om iets over Rio te spelen, nu die stad de komende jaren een aantal grote sportevenementen zal organiseren.

Aliefke Bijlsma

flickr

Владимир Войнович | Претендент на престол

2011-08-04T13:33:00.005+02:00

Владимир Войнович - Жизнь и необычайные приключения солдата Ивана Чонкина: Претендент на престол. 443 страницы.
Vladmir Voynovich - Zhizn' i neobychaynye priklyucheniya soldata Ivana Chonkina: Pretendent na prestol. 443 bladzijden.

Чонкин жил, Чонкин жив, Чонкин будет жить!
Простой солдат Иван Чонкин во время Великой Отечественной попадает в смехотворные ситуации: по незнанию берет в плен милиционеров, отстреливается от своих.
Кто он?
Герой самой смешной политической сатиры советской эпохи. Со временем горечь политического откровения пропала, а вот до слез смешной Чонкин советскую власть пережил!
Впервые - в новой авторской редакции!

Mijn indruk van dit boek heb ik beschreven op deze pagina.

Ik las dit als een e-book. Ik heb ook een papieren uitgave, in deel 2 van Voynovichs Малое собрание сочинений в пяти томах, uitgegeven door Fabula in 1993. Het boek is in zo'n slechte staat, dat het aan alle kanten kraakt als je er in bladert.

Vojnovitsj op Wikipedia

flickr

Tom Finn | Westsiders

2011-07-23T13:39:00.014+02:00

Tom Finn - Westsiders: Stories from old Corner Brook, Newfoundland. Toronto, Petra Books, 2010 (2), 191 pagina's. 2010 (1).

Tom Finn was born and raised in the town of Corner Brook, Newfoundland. After working in Newbrunswick, Prince Edward Island and California, he took up residence in Ottawa. A retired federal public servant, Tom has always taken a keen interest in the affairs of his island homeland. He is especially interested in the transformation of the former British colony following the American 'invasion' in the 1940s, and the union with Canada in 1949.

Westsiders kreeg ik toegestuurd in het kade van het Early-Reviewersprogramma van LibraryThing. Het boek bevat negen korte verhalen, die alle in de jaren 1940 en 1950 spelen in kleine plaatsjes op het eiland Newfoundland. Ik had me voor dit boek aangemeld, omdat ik zo goed als niets weet over Newfoundland. Westsiders lezen leek me een mooi begin van enige kennis over dit eiland.

Ik geloof niet dat ik heel veel over Newfoundland heb geleerd. Dat mag je ook niet verwachten van een bundel korte verhalen - had ik maar een geschiedenisboek moeten lezen. Wel heb ik geleerd dat de kleine gemeenschappen die Finn beschrijft niet zo heel anders zijn dan de kleine gemeenschappen die wij hier in Nederland hebben. Iedereen let op elkaar en iedereen weet alles van elkaar én veroordeelt elkaar. Of het een waarheidsgetrouwe beschrijving is, kan ik niet beoordelen, maar voor iemand die zeventien jaar in een Achterhoeks dorp heeft gewoond, klinkt het allemaal erg plausibel.

Niet ieder verhaal raakte me evenzeer. Het meest zijn me Traveller en Mouse bijgebleven. Het eerste verhaal beschrijft hoe het komt dat een tot dan toe deugdzaam katholiek meisje wordt weggestuurd naar een 'school' op het vasteland, om te maskeren dat ze ongewenst zwanger is geraakt. Mouse beschrijft vanuit het perspectief van een nogal vreemde jongeman pogingen om 'aan de vrouw' te raken. Zijn redeneringen zijn tenenkrommend, maar Finn beschrijft ze erg mooi, vind ik.

Finnn schrijft in haast archaïsch Engels. Op de een of andere manier voelt dat goed, gecombineerd met het onderwerp van de verhalen. Ik vind Westsiders geen briljante bundel, maar ik ben zeker blij dat ik er dankzij Early Reviewers kennis mee heb kunnen maken. Al met al zeker geen onaardige bundel.

flickr

Elif Batuman | The Possessed

2011-07-17T13:30:00.004+02:00

Elif Batuman - The Possessed: Adventures with Russian books and the people who read them. New York, Farrar, Straus and Giroux, 2010 (3), 296 pagina's. 2010 (1).

If you're going to read just one book about conference planning, Isaac Babel, Leo Tolstoy, boys' leg contests, giant apes, Uzbek poetry, the life of the mind, and resignation of the soul-seek no further: this is the book for you!!!

The Possessed draws on Elif Batuman's articles in The New Yorker, Harper's Magazine, and n+1 to tell the true story of one woman's intellectual and sentimental education and her many strange encounters with fellow scholars devoted - absurdly! melancholically! beautifully! - to the Russian classics.

De ondertitel van dit boek luidt Adventures with Russian books and the people who read them. Dat wijst je er direct al op, dat je hier niet met een doorsnee letterkundig werk van doen hebt. Batuman schrijft over Russische literatuur, maar ieder stuk is meer dan alleen een letterkundige beschouwing van een werk of stroming uit de Russische literatuur.

Batuman vermengt deze vorm van wetenschappelijke beschouwingen met heel persoonlijke zaken. Ze beschrijft haar eigen ervaringen als gewone student en PhD-student in de VS en over haar studiereizen in het kader van die studie naar Rusland en de voormalige Sovjetrepublieken. Batuman maakt gebruik van een ontwapenende zelfspot als zij zichzelf en de academische wereld in de VS beschrijft.

Zo ontstaat er een heel bijzondere mix van serieuze feiten en theorieën en situaties waarom je hardop kunt lachen. Batumans beschrijving van haar verblijf in Samarkand, bij mensen in huis, is ronduit hilarisch. Deze serie van drie stukken deed me erg denken aan de zomer van 1994, waarin ik een tijdje met vriendin F. bij een familie in Sint-Petersburg in huis zat. Samarkand en Sint-Petersburg liggen mijlenver uit elkaar, maar toch zijn de overeenkomsten haast angstaanjagend groot. Een bijzonder boek, dat – denk ik – ook interessant is als je wat minder bezeten bent van Russische literatuur dan ik.

Elif Batuman (Engels)

flickr

Markus Zusak | The Book Thief

2011-07-13T21:58:00.028+02:00

Markus Zusak - The Book Thief. London, Black Swan, 2007 (23), 554 pagina's. 2007 (1, Verenigd Koninkrijk), 2005 (1).

1939. Nazi Germany. The country is holding its breath. Death has never been busier.

Liesel, a nine-year-old girl, is living with a foster family on Himmel Street. Her parents have been taken away to a concentration camp. Liesel steals books. This is her story and the story of the inhabitants of her street when the bombs begin to fall.

The Book Thief werd mij door iemand aangeraden, maar ik weet helaas niet meer door wie. En dat is jammer, want die persoon zou ik graag willen bedanken voor de tip.

Over de inhoud van The Book Thief is al heel veel geschreven door laaiend enthousiaste lezers, dus dat ga ik hier niet navertellen. Het boek heeft me om verschillende redenen geraakt.

In de eerste plaats is er de nadruk op het feit dat niet alle Duitsers fanatieke nazi's waren. Door de Duitsers ook als slachtoffers en tegenstanders van het nazi-regime te portreteren deed The Book Thief me wel wat aan Julia Francks Die Mittagsfrau denken. Alleen is dat nadrukkelijk een roman voor volwassenen, en speelt het ook voor en na de tijd van Nazi-Duitsland. Beide boeken openen je de ogen, dagen je uit om te rekenen met de vooroordelen over 'de foute Duitsers' waarmee wij hier in Nederland in aanraking komen.

Zusak heeft vertelt het verhaal vanuit het perspectief van de Dood. Daarmee kan hij allerlei historische feiten presenteren zonder dat deze de draad van het verhaal onderbreken. Ook laat Zusak de Dood voortdurend vooruitwijzen, soms zelfs verklappen wat er zal gebeuren. Daar heb ik over het algemeen een hekel aan, maar het werkt in deze roman wel. De Dood vertelt een angstaanjagende bladzijde uit de wereldgeschiedenis, maar spreekt daarbij tevens over de sympathie die het meisje Liesel bij hem wekt, waardoor hij haar ontwikkeling liefdevol volgt en aan ons vertelt.

Een ander interessant gegeven is de grote rol die boeken spelen in het leven van Liesel, van het letter voor letter leren lezen, via het op de muur schilderen van moeilijke woorden samen met haar stiefvader tot het obsessief lezen en herlezen van boeken die onder het nazi-regime niet zijn toegestaan en die zij desondanks toch uit de bibliotheek van de echtgenote van de burgemeester mee mag nemen. Ik las zelf als kind alles wat los en vast zat. Daarom vond ik het maar moeilijk om me voor te stellen hoe het is als je zo graag wilt lezen, terwijl je maar een beperkt aantal boeken tot je beschikking hebt, waarover je dan ook nog eens moet zwijgen.

The Book Thief blijkt bedoeld te zijn voor jong-volwassenen. Dat hindert de volwassen lezer echter niet. Integendeel, het thema is dan wel heel serieus, maar de opmaak van het boek is echt uitnodigend en speels. Op verschillende manieren een bijzonder boek dus, dat aanzet tot nadenken over het beeld dat je zelf hebt over wat goed en kwaad is.

Markus Zusak op Wikipedia

flickr

Людмила Улицкая | Зеленый шатер

2011-06-29T15:52:00.025+02:00

Людмила Улицкая - Зеленый шатер. Москва, Эксмо, 2011, 592 с.
(Lyudmila Ulickaya - Zeleny shater. Moskva, Eksmo, 2011, 592 s.)

Новый роман Людмилы Улицкой «Зеленый шатер» по праву может претендовать на первостепенное место в иерархии главных книг, формирующих идеи, осмыслающих эпоху.
«Зеленый шатер» - это роман о любви, о судьбах, о характерах. Это настоящая психологическая проза. Но вместе с тем, новое произведение Улицкой шире этих определений.
И, как всегда у Улицкой, кроме идейного и нравственного посыла, есть еще эмоциональная живопись, тот ее уникальный дар, который и выводит книги писательницы на десятки языков к миллионам читателей. Только ей присуща бронебойная ироничность, благодаря чему многие эпизоды на уровне одного абзаца перетекают из высокой трагедии в почти что швейковский комизм.
«Зеленый шатер» - очень серьезная и очень смешная книга.

Als je op internet zoekt naar reacties van gewone lezers op deze roman valt op dat je of weg bent van het boek, of je vindt het niets. Er schijnt geen tussenweg te zijn.

In de negatieve stukjes over Zeleny shater schrijven sommigen over het grote aantal personages, dat het moeilijk maakt om het verhaal te volgen. Het kost in het begin inderdaad wat moeite om de familiebanden en andere relaties tussen de personages uit elkaar te houden. Maar, dat is een kwestie van doorzetten. Bovendien verwijten we andere schrijver van romans die een grote periode beslaan toch ook niet dat zij zoveel personages beschrijven in die romans?

Uiteindelijk is het aantal personages wel een pre. Het is, vermoed ik, niet het aantal personages dat het lezen van deze roman bemoeilijkt, maar het per hoofdstuk wisselende vertelperspectief. Ulickaya gebruikt dat wisselende vertelperspectief om een belangrijke les uit deze roman duidelijk te maken: de mens presenteert zichzelf naar de buitenwereld op een bepaalde manier, omdat hij graag zo gezien wil worden door anderen. Dat betekent echter bij lange na niet dat deze persoon ook de persoon is die hij zegt te zijn.

Een ander veel gelezen bezwaar tegen Zeleny shater is dat het wéér een boek over het leven onder de Sovjet-Unie in het algemeen en in dissidentenkringen van de jaren 1960 tot 1980 is. Zo wordt Andrey Sakharov opgevoerd als een bijpersonage in deze roman. Misschien zijn de negatieve reacties op het onderwerp van deze roman vergelijkbaar met reacties op de zoveelste roman of film die over de Tweede Wereldoorlog gaat. Met dit soort opmerkingen geeft je uiting aan een gevoeg van verzadiging over zo'n onderwerp, maar je kunt niet iedere nieuwe roman of film per definitie op deze manier afschrijven als niet de moeite waard.

Dat geldt ook voor deze roman. Ja, een aantal personages raakt in de dissententenwereld verzeild en Ulickaya beschrijft in deze fictieve roman aan welke gevaren dissidenten zich vanwege hun idealen of uit andere overwegingen blootstelden. De nadruk ligt daarbij echter niet op het beschrijven van de historische feiten, maar op de uitwerking die bepaalde keuzes hebben op de psyche van die personages en op het verloop van hun leven. Juist daarin is Ulickaya erg goed. Dat talent maakt haar, wat mij betreft, tot een van de belangrijkste Russischtalige schrijfster van dit moment. Zeleny shatter is een belangrijk boek, dat gelezen zou moeten worden die jonge Russen die deze periode niet bewust hebben meegemaakt en zeker ook door niet-Russen die iets willen begrijpen van waarom Rusland is zoals het is.

Людмила Улицкая | Медея и ее дети
Людмила Улицкая | Даниэль Штайн, переводчик

Lyudmila Ulickaya op Wikipedia (Engels)
Lyudmila Ulickaya op Wikipedia (Russisch)

flickr

Gary Shteyngart | The Russian's Debutante Handbook

2011-06-13T21:13:00.040+02:00

Gary Shteyngart – The Russian Debutante’s Handbook. New York, Riverhead Books, z.j. (8), 476 pagina’s. May 2003 (1, paperback edition), June 2002 (1, hardcover edition).

This national bestseller is a wildly original, brilliantly crafted novel about a young Russian immigrant's misadventures while trying to figure out what it means to be an American.

Dinsdag 14 juni 2011 werd bekend dat Ruud Gullit ontslagen zou worden als trainer van de voetbalclub Terek Grozny. Dat werd aangekondigd door Ramzan Kadyrov, de president van de Tsjetsjeense republiek, die een autonome status heeft binnen de Russische Federatie. Kadyrov is ook de eigenaar van de voetbalclub Terek Grozny. Toen ik dat bericht las, werd ik getroffen door de raakvlakken met The Russian Debutante’s Handbook, dat ik juist een dag daarvoor had uitgelezen. In The Russian Debutante’s Handbook wekt de hoofdpersoon, Vladimir Grishkin, immers ook de woede van zijn baas. Die baas geniet net als Kadyrov een twijfelachtige reputatie.

Daarmee houdt de gelijkenis met Gullits Tsjetsjeense avontuur echter wel op. Shteyngarts held Vladimir Grishkin is een Russische Jood, die als kind met zijn ouders vanuit Leningrad naar de Verenigde Staten is geëmigreerd. Tot grote teleurstelling van vooral zijn moeder mist Vladimir iedere wens om de Amerikaanse droom waar te maken: hij leidt op zijn vijfentwintigste een rustig leven in New York, waarhij voor een laag salaris fungeert als contactpersoon voor nieuwe Russische immigranten.

Vladimir maakt echter kennis met een gefortuneerde Amerikaanse. Dat blijft niet zonder gevolgen: hij is weliswaar gelukkig, maar hij is ook binnen een paar maanden door al zijn reserves heen. Omdat er geld verdiend moet worden gaat Grishkin in op het aanbod van de vader van een 'zakenman', die de fictieve (aan Praag herinnerende) stad Prava tot zijn werkterrein rekent. Vladimir moet deze vader, the Fan Man, aan het Amerikaanse staatsburgerschap helpen. Is dat eenmaal gelukt, dan kan Vladimir afreizen naar Prava, de hipste stad in Midden- en Oost-Europa aan het begin van de jaren 1990. Daar zal Vladimir gaan werken voor the Groundhog.

The Russian Debutante’s Handbook is een hilarische roman. Shteyngart neemt zowel zijn oude als zijn nieuwe vaderland op de hak. Hij doet dit zo humoristisch, dat ik meerdere keren hardop in lachen uitbarstte. Vooral de eigenaardigheden van de Russische immigranten die Shteyngart beschrijft zijn herkenbaar. Prettig ook vond ik de mix van Engels en Russisch die Shteyngart gebruikt, wat voor mij in ieder geval bijdroeg aan het hilarische karakter van de roman.

Vladimir maakt zich op vernunftige manieren schuldig aan oplichting en verduistering. Dat deed me denken aan Chichikov, de hoofdpersoon van Gogol’s Dode zielen en aan Ostap Bender, de hoofdpersoon van Ilf en Petrovs De twaalf stoelen. In deze drie romans zetten de schrijvers de streken van hun hoofdpersonen in om via hilarische, vaak sterk overdreven gebeurtenissen kritiek te leveren op de samenleving waarin zij leven. Shteyngart doet dit zelfs met meerdere gemeenschappen. In het eerste gedeelte van het boek wordt de Russische immigrantengescheenschap in de Verenigde Staten afgezet tegen de 'echte' Amerikanen, die vergeten zijn dat zij zelf ook niet meer dan afstammelingen van immigranten zijn. In het tweede gedeelte van het boek wordt het leven van expats in Midden – en Oost-Europa afgezet tegen het leven van de lokale bevolking en tegen de gemeenschap van lokale en internationale criminelen.

The Russian Debutante’s Handbook is een zeer onderhoudende roman, die je een aantal prettige dagen zal bezorgen. De roman is ook zeker interessant als je wat minder gefascineerd bent door Rusland dan ik.

Gary Shteyngart | Absurdistan

The Russian Debutante's Handbook op Wikipedia (Engels)
Gary Shteyngart op Wikipedia (Engels)

flickr

Ingo Schulze | Adam und Evelyn

2011-06-11T23:05:00.035+02:00

Ingo Schulze – Adam und Evelyn. Berlin, Berlin Verlag, 2008 (5), 314 pagina's.

Spätsommer 1989, Ferien am Balaton - plötzlich öffnet Ungarn die Grenze, und der verbotene Westen mit all seinen Verlockungen ist zum Greifen nah. In dieser Situation entdekt Ingo Schulze den Mythos von Adam und Eva. Entstanden ist eine große Tragikomödie über Verbot und Erkenntnis und die Suche nach dem wahren Paradies.

De bovenstaande flaptekst beschrijft Adam und Evelyn als een tragikomedie. Dat is, vind ik, een juiste beschrijving van het genre van deze roman over deze twee Oost-Duitsers. Zij, Evelyn, betrapt hem, Adam, op overspel. Adam is kleermaker en wordt door zijn dankbare vrouwelijke klanten vaak ook nog in natura beloond.

Ondertussen is het de zomer van 1989. Al voor de ontdekking van Adams overspel stond het stel voor de vraag of ze eind augustus, begin september voor een vakantie naar het Balatonmeer in Hongarije zouden afreizen. Omdat er in die periode volop werd gespeculeerd over het openen van de grenzen door de Hongaarse autoriteiten gaat het hier om meer dan een simpele vakantie, maar om de vraag of Adam en Evelyn een poging moeten wagen om naar het westen te vluchten.

Nadat Evelyn Adam betrapt heeft, reist zij met een West-Duitse vriend en een Oost-Duitse vriendin naar het Balatonmeer. Adam reist haar achterna. Hij wil hoe dan ook proberen Evelyn terug te winnen. Uiteindelijk reizen ze samen via de inmiddels geopende Hongaars-Oostenrijkse naar het westen – eerst naar Oostenrijk, later naar Beieren.

In Oostenrijk en Beieren wordt ook duidelijk waarom de hoofdpersonen Adam en Evelyn heten en vind je een aanwijzing hoe je de vlucht van het oosten naar het westen zou kunnen zien. In een Oostenrijks hotel vindt Adam een bijbel in een nachtkastje. Voor het eerst leest hij het scheppingsverhaal en hoe Adam en Eva uit het paradijs werden verdreven. Voor Adam houdt zijn vlucht naar het westen in dat hij uit het paradijs wordt verdreven. In West-Duitsland zit niet niemand te wachten op een man die kleding-op-maat maakt. Hij verliest daar al zijn zin tot ondernemen. Voor Evelyn houdt de vlucht juist geen verdrijving uit het paradijs in. Zij mag in de DDR niet studeren en is daardoor veroordeeld tot baantjes waarin zij zichzelf nooit zal kunnen ontplooien. De vlucht naar West-Duitsland geeft haar juist hoop op het verwezenlijken van haar dromen: zelf kiezen wat zij wil doen met haar leven.

Tegelijkertijd kun je het voortdurende overspel van Adam zien als een moderne variant van het bijbelse verbod op het eten van de appel. Door dit overspel riskeert Adam immers zijn eigen verblijf en, ongewild, ook dat van Evelyn in het land dat Adam als paradijs ervaart: de DDR.

Het verhaal in Adam und Evelyn draait zo rond twee thema’s: de verhouding tussen Adam en Evelyn en de vraag wat je moet doen als de onwaarschijnlijke kans om naar het westen te vluchten zich lijkt voor te doen. Laat je alles achter in de hoop dat het in dat nieuwe land beter wordt, of blijf je waar je zit en wacht je daar mogelijke veranderingen af.

Schulze beschrijft deze thema’s vooral door middel van dialogen, die ik bij vlagen bijzonder grappig vond. Doordat die vele dialogen leest de roman vlot. Je moet echter wel nauwkeurig blijven lezen, omdat zaken eerder gesuggereerd worden dan nadrukkelijk benoemd.

Adam und Evelyn heeft mij geraakt. Onder het lezen herinnerde ik mij de beelden van de DDR-burgers die zich in de BRD-ambassade in Boedapest hadden verschanst en hun blijdschap toen zij toestemming kregen om per trein naar West-Duitsland af te reizen. In een Europa waarin het vrij verkeer van mensen tegenwoordig – gelukkig – heel normaal is, herinnert dit boek je er pijnlijk-komisch aan dat velen van ons dit recht pas kort geleden hebben verworven, en dat vrijheid iets is dat je moet koesteren.

Ingo Schulze | 33 Augenblicke des Glücks
Ingo Schulze |Handy

Ingo Schulze (Duits)
Ingo Schulze op Wikipedia

flickr

Peter Middendorp | Amateur

2011-06-06T20:34:00.015+02:00

Peter Middendorp - Amateur. Amsterdam, De Bezig Bij, 2005, 198 pagina's.

'Het leven was een eindeloze reeks beslissingen, dacht Daniël. Ze kluwden samen tot een onontwarbaar geheel - de ene fout niet meer te herkennen uit de volgende miskleun. Intussen besliste de mens maar voort, rennend als een jong katje: de achterpootjes haalden de voorpootjes in.'

Amateur is een vrolijke en spannende roman over conformisme en keuzes maken, over de toeren die de niet-assertieve mens moet uithalen om toch nog iets op de wereld te veroveren.

Peter Middendorp debuteerde in 2002 met de roman Noordeloos. Hij schrijft reportages voor oa HP/De Tijd en Volkskrant Magazine.

Amateur heb ik tegelijk met Eerst had ik een leuke vriendin uit de Openbare Bibliotheek meegenomen. Had ik eerst Amateur gelezen, in plaats van Eerst had ik een leuke vriendin, dan had ik mij waarschijnlijk niet aan een tweede boek van Middendorp gewaagd.

Waar Eerst had ik een leuke vriendin mij door de schrijfstijl en de veelheid aan interessante onderwerpen raakte, heb ik Amateur met lichte tegenzin gelezen. Middendorp gebruikt weliswaar mooi Nederlands. Ook was de raamvertelling waarin neef Kasper Daniëls jeugd beschrijft een aardige afwisseling op het eigenlijke verhaal. Het lot van de volwassen hoofdpersoon van deze roman, Daniël, daarentegen liet mij koud. Ik had verwacht dat hij, doordat hij zo duidelijk niet in zijn omgeving past, irritatie bij mij zou opwekken, maar zelfs dat was niet het geval.

Het is misschien niet eerlijk om een bundel journalistieke stukken te vergelijken met een roman, maar de journalistieke bundel wint het wat mij betreft van de roman. Alhoewel ook Amateur wel enige stof tot nadenken geeft: Daniëls seriële mislukkingen zijn vaak verbonden met de verschillende manieren waarop een gebeurtenis of feit geïnterpreteerd wordt. Alsof Middeldorp de lezer de boodschap wil meegeven dat alles maar betrekkelijk is. Zoals uiteindelijk ook mijn mening over deze roman.

Peter Middendorp | Eerst had ik een leuke vriendin

Peter Middendorp

flickr

Marona van den Heuvel | Bentleys in de steppe

2011-06-04T12:17:00.015+02:00

Marona van den Heuvel - Bentleys in de steppe: Een portret van het moderne Kazachstan. Amsterdam/Antwerpen, Atlas, 2008, 239 pagina's.

Wat is het hart van Kazachstan, een land met een oppervlakte van vijf keer Frankrijk, met eindeloze steppes en kilometershoge besneeuwde bergtoppen? Zit er een kern van waarheid in Borat, de film van de Britse komiek Sacha Baron Cohen? Vind je het ware Kazachstan in de uit het moeras opgetrokken hoofdstad Astana, met z'n oliebaronnen, Hummers, Bentleys, en shopping malls? Of eerder in het oude moederland van de nomaden die met hun kamelen en de geesten van hun voorouders in joerten op de steppe woonden? Is Kazachstan vooral de grootste nucleaire testsite en afvaldump van de voormalige Sovjet-Unie? Of maken de inwoners - de ruim honderd etnische groepen waarvan vele in Kazachstan zijn beland omdat zij door Stalin werden verbannen - het land tot wat het is?
Marona van den Heuvel gaat in dit boek op zoek naar het echte Kazachstan. Ze bezoekt werkelijk elke uithoek van dit fascinerende land en vertelt op bevlogen en informatieve wijze over de stormachtige opmars die het land momenteel maakt, en ook over de diepgewortelde cultuur en tradities.

Marona van den Heuvel werkte voor Buitenlandse Zaken in Den Haag, Madrid en Hanoi. Sinds 2004 schrijft zij in Kazachstan als freelancer voor onder andere Trouw, Elsevier en Internationale Samenwerking.

Bentleys in de steppe sluit, net als Terekhovs Kamenny most aan op Figes’ Stalin’s Whisperers. Bentleys in de steppe bestaat uit een aantal journalistieke stukken over Kazachstan. Eén van die stukjes is een interview met een negentigjarige vrouw die het kamp ALZHIR (speciaal voor vrouwen van mannen die als ‘vijand van het volk’ waren veroordeeld) in Kazachstan overleefde.

De titel suggereert dat Van den Heuvel zich vooral focust op de huidige olieboom die Kazachstan doormaakt. Dat is echter niet helemaal juist. Een groot aantal stukken heeft daar inderdaad betrekking op, maar er is ook aandacht voor de plattelandsbevolking, die niet deelt in de weelde van de oliebaronnen en voor de kleurrijke, tragische geschiedenis van het land.

Van den Heuvel schrijft vlot en makkelijk leesbaar. Omdat mijn kennis van Kazachstan bijzonder klein is, kan ik niet goed beoordelen of de gepresenteerde feiten juist zijn. Wel vielen me twee onjuiste beweringen over Rusland op. Van den Heuvel beweert dat Catharina de Grote getrouwd was met Peter de Grote. Dat dit niet mogelijk, blijkt uit het geboortejaar van Catherina (1729) en het jaar van overlijden van Peter de Grote (1725). Catherina was wel getrouwd met Peter III. Ook meldt zij dat de Russen op 8 januari het ‘Russisch-Orthodoxe nieuwjaar’ vieren. De Russen vieren het Russisch-Orthodoxe Kerst op 7 januari. Sommigen vieren vervolgens op 14 januari nog eens ‘Oud nieuwjaar’. Die datum 8 januari is dus volledig uit de lucht gegrepen.

Je moet er dan als lezer maar op vertrouwen dat de overige feiten wel kloppen… Positief is in ieder geval wel, dat het boek een landkaart én een literatuurlijst bevat. Ook vind ik het hartverwarmend hoe Van den Heuvel door het hele boek heen haar best doet de vreemde voorstellingen over Kazachstan die zijn ontstaan na de film Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan te ontzenuwen. Alleen daarom al zou je deze bundel moeten lezen.

flickr

Александр Терехов | Каменный мост

2011-06-02T12:18:00.044+02:00

Александр Терехов - Каменный мост. Москва, АСТ/Астрель, 2009, 1167 страниц.
(Aleksandr Terekhov - Kamenny most. Moskva, AST/Astrel', 2009, 1167 pagina's)

Герой нового романа Александра Терехова – бывший эфэсбэшник – проводит расследование трагической истории, случившегося много лет назад: в июне 1943 года сын сталинского наркома из ревности застрелил дочь посла Уманского и покончил с собой. Но так ли было на самом деле?
«Каменный мост» - это роман-версия и роман-исповедь. Жизнь «красной аристократии», поверившей в свободную любовь и дорого заплатившей за это, пересекается с жесткой рефлексией самого героя.

Begin mei kocht ik een e-reader, de Sony PRS 650. Het idee is dat ik Russische boeken voortaan op die e-reader zal lezen, zodat het niet langer nodig is om met loodzware koffers of rugzakken van Rusland naar Nederland te vliegen. Terekhovs Kamenny most werd het eerste boek dat ik op de e-reader las. Ik heb het vorig jaar toen ik in Moskou was niet gekocht omdat de papieren versie qua omvang en gewicht veel weg heeft van een baksteen. Zo werd Kamenny most het eerste Russische boek dat ik vanuit Nederland online in Rusland bestelde en betaalde.

In eerste instantie was ik vooral druk met het leren bedienen van de e-reader. Het scherm leest bijzonder rustig, zelfs in de zon. Dankzij het lampje dat in de beschermhoes zit, leest het ’s avonds ook prettig, helemaal als je hebt uitgevonden hoe je het lampje het beste kunt buigen om weerspiegeling van het licht op het scherm te voorkomen. Wel vond ik het erg wennen dat je alleen aan de hand van de paginanummers onderaan het scherm kunt zien 'hoe ver je al bent'. Daar kijk ik altijd naar, als ik een papieren boek sluit. Ook betrapte ik mezelf er nogal eens op dat ik in de rechter bovenhoek alvast mijn wijsvinger klaar wilde houden om naar de volgende bladzijde te bladeren. Bijzonder om zo ineens geconfronteerd te worden met een gewoonte waarvan je je eigenlijk niet bewust bent geweest.

Kamenny most is een soort detective, waarin een voormalige FSB'er probeert te achterhalen wat er nu eigenlijk in juni 1943 is gebeurd op de Grote Stenen Brug in Moskou. Een vijftienjarige scholier, de zoon van een volkscommissaris, schiet eerst het meisje waarop hij verliefd is neer en pleegt daarna zelfmoord. Zo is althans vastgesteld na deze gebeurtenis, waarna er nooit meer echt onderzoek is gedaan naar wat er is gebeurd.

De hoofdpersoon van dit boek twijfelt eraan of dit wel een juiste weergave van de gang van zaken is en komt daarbij een 'fascistische samenzwering' van een aantal scholieren, waarom de genoemde zoon van de volkscommissaris op het spoor. Omdat de Sovjet-Unie in oorlog is met Nazi-Duitsland komt het de autoriteiten niet goed om deze theorie te presenteren, waardoor het onderzoek wordt afgesloten en in de doofpot wordt gestopt. In deze roman beschrijft Terekhov zijn theorieën over het gebeurde.

Wat volgt, is een jaren durende zoektocht in het heden (het eerste decennium van deze eeuw) naar wat er nu eigenlijk echt gebeurd is in de eerste dagen van juni 1943. Het resultaat wordt door sommigen op internet ook wel omschreven als een mockumentary. Terekhov beschrijft echter niet alleen die langdurige zoektocht naar 'de waarheid' van de hoofdpersoon en zijn medewerkers, maar vooral ook hoe de hoofdpersoon in het heden ongedurig van vrouw naar vrouw fladdert. De hoofdpersoon maakte daarbij op mij een niet bijzonder sympathieke indruk, waardoor ik voortdurend aan de hoofdpersonen van Arnon Grunbergs romans moest denken. Die vind ik vaak ook niet bijster sympathiek, terwijl de romans waarin zij figureren dan wel zo goed zijn geschreven dat ik ze ondanks die aversie uit moet lezen.

Terekhov ontving voor deze roman de tweede prijs van de Bolshaya Kniga 2009. Dat neemt echter niet weg, dat er over het algemeen zeer uiteenlopend wordt gereageerd op deze roman. Er lijkt geen middenweg te zijn: je ziet het vakmanschap van de schrijver, of je kunt er geen touw aan vastknopen en/of de hoofdpersoon staat je zo tegen dat je het lezen niet kunt verdragen. Dat doet me ook wel een beetje aan de reacties op Grunbergs fictie denken.

Hoewel er in Kamenny most momenten waren waarop ik dacht dat ik er maar beter mee kon stoppen – zeker toen Terekhov mij wilde laten geloven dat zijn personages in de tijd terug konden reizen – ben ik blij dat ik toch die meer dan 1000 bladzijden uitgelezen heb. Kamenny most is een bijzonder boek, dat als fictief werk verrassend goed aansluit op Figes’ Stalin’s Whisperers, dat ik in mei van dit jaar las.

Aleksandr Terekhov op Wikipedia (Russisch)

flickr

Donna Leon | Salto Mortale

2011-05-19T16:04:00.020+02:00

Donna Leon - Salto Mortale. Amsterdam, De Boekerij, 1997, 238 pagina's. Oorspronkelijke Engelse titel: Death and Judgement, vertaald door Frans Elsink. 1995 (Verenigde Staten, 1).

Salto mortale is een beklemmende thriller die zich afspeelt tegen een intrigerend decor, het mysterieuze Venetië waar de sympathieke en uiterst kundige commissaris van politie Guido Brunetti de wet handhaaft.

Wanneer commissaris Brunetti op een goede morgen naar zijn werk loopt, wordt zijn oog getrokken naar een schreeuwende krantenkop: TREIN DES DOODS. Een bekende advocaat blijkt tijdens de treinreis van Padua naar Venetië in een coupé te zijn vermoord. Een uit de hand gelopen roofoverval? Brunetti heeft zo zijn twijfels, zeker wanneer enkele dagen later het ontzielde lichaam van een even bekende accountant wordt gevonden. Bestaat er een verband tussen de twee zaken? Het politieonderzoek voert hem via de sprookjesachtige kanalen en bruggen van de stad naar een heel wat minder luisterrijke omgeving, de duistere nachtgelegenheden die zelfs autochtone Venetianen liever mijden... Een praatgrage prostituee, een idioot duur brilmontuur en een illegale videotape zijn uiteindelijk de aanwijzingen die Brunetti moet volgen om de zaak tot klaarheid te brengen. En ondertussen valt er nóg een dode...

Gewoon weer een goed geschreven boek over Guido Brunetti, dat me ook nu weer tot het einde toe wist te boeien. Pas op de laatste bladzijde wordt definitief duidelijk wat er gebeurd is.

Leon schrijft vlot, Brunetti lost de raadsels vooral op door te praten, door vragen te stellen en moet het niet hebben van de ingewikkelde technische snufjes waarop tv-series als CSI je trakteren. Ik zou haast zeggen: een verademing om een inspecteur ook gewoon nog eens op de 'ouderwetse manier' te zien speuren.

Donna Leon | Acqua alta
Donna Leon | De dood draagt rode schoenen
Donna Leon | Duister glas
Donna Leon | Dood in den vreemde
Donna Leon | Death at La Fenice

Donna Leon op Wikipedia (Engels)

flickr

Kristin Hersh | Rat Girl

2011-05-14T21:25:00.011+02:00

Kristin Hersh - Rat Girl: A Memoir. New York, Penguin Books, 2010, 319 pagina's.

In 1985, Kristin Hersh was just beginning to find her place in the world. After beginning her music career at the age of fourteen, the precocious child of unconventional hippies was enrolled in college while her band, Throwing Muses, was getting off the ground, amid buzzing rumors of a major label deal.
Then, everything changed. Her emotional troubles were diagnosed as bipolar disorder and–just after the band was signed–Hersh was processing news of a very different sort: she was pregnant.
This is the story of one pivotal year in Hersh's extraordinary life, a year that taught her strength and forced her to grow up much faster than she'd planned.

Al meer dan twintig jaar luister ik naar de muziek van Kristin Hersh, eerst toen zij in Throwing Muses speelde en later ook als soloartiest. Vorig jaar zag ik op librarything.nl dat dit boek van haar hand was verschenen. Eerder dit jaar kreeg ik het te leen van D., die het als trouwe Throwing Musesfan voor zijn verjaardag had gekregen.

Uiteindelijk heb ik na vijftig tot zestig bladzijden lezen in D.’s exemplaar besloten dat ik het toch wel graag mijn eigen Rat Girl wilde hebben. Het wachten op de aankomst van mijn eigen exemplaar en het verwoed lezen in Figes' The Whisperers heeft ervoor gezorgd dat ik bijna een maand in Rat Girl heb gelezen.

In eerste instantie heb ik erg aan de vorm die de schrijfster heeft gekozen moeten wennen. Rat Girl beschrijft Hershs achttiende levensjaar in de jaren 1985 en 1986, gebaseerd op haar dagboekaantekeningen. Deze stukken worden voortdurend afgewisseld met flash-backs naar vroege herinneringen aan Hershs jeugd én citaten uit haar songteksten. Deze drie soorten tekst zijn in verschillende opmaak in het boek opgenomen. Dat vond ik eerst erg onrustig lezen. Maar, zit je er eenmaal in, dan wil je meegaan met het verhaal. Ik in ieder geval wel.

Hersh beschrijft een woelig jaar uit haar leven, zoals de flaptekst hierboven al aangeeft. Ik vond 't bijzonder interessant om te lezen hoe er werkelijk niets waar is van het romantische beeld van het leven van een muzikant. De manier waarop Hersh vervolgens de symptomen van haar psychische aandoening als realiteit beschrijft in dit boek vond ik erg indrukwekkend.

't Interessantst echter vond ik hoe Hersh over haar synesthetische ervaringen schrijft. Hersh ervaart bij muziek kleuren. Zo zegt zij als kind tegen haar vader dat hij haar niet een saai rood lied moet spelen, ook al spelen Bob Dylan en Neil Young die akkoorden. Heb je als lezer geen ervaring met mensen in je omgeving die ook dit soort vermengde zintuigen hebben, dan zal zo’n uitspraak een bijzonder bevreemdend effect op je hebben, zeker omdat Hersh het hele boek door terugkomt op haar kleurgevoel bij haar muziek. Ik vond 't boeiend om te lezen dat zij op dezelfde manier over die vermenging van zintuigen spreekt als ik dat in mijn omgeving gewend ben.

Tot slot heeft het boek me, juist dankzij die bijzondere structuur waar ik eerst zo aan moest wennen, op een nieuwe manier laten kijken naar de songteksten van Hersh. Zinnen waarvan ik mij jarenlang heb afgevraagd waar ze betrekking op hebben, kan ik nu beter plaatsen. Rat Girl is een must voor iedereen die ooit heeft genoten van Hershs muziek.

Kristin Hersh (Engels)

flickr

Orlando Figes | The Whisperers

2011-05-10T20:17:00.022+02:00

Orlando Figes - The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia. Londen, Penguin, 2008 (2), 740 pagina's. 2007 (1).

This is the story of the lives of ordinary people in Stalin's Russia: a world where everyone was afraid to talk and a society spoke in whispers, whether to protect friend and family - or to betray them. Where a junior worker might inform on their superior to get their job; a husband to get rid of a lover; a neighbour out of petty jealousy. Where living a double life became the norm and yet, somehow, a few defied the state.

Orlando Figes' phenomenal book gives a voice to these silent survivors for the first time.

Koninginnedag heb ik dit jaar niet feestend in de stad doorgebracht. 's Middags las ik Markaris’ Het kamermeisje en 's avonds begon ik aan dit boek, The Whisperers. Het contrast had niet groter kunnen zijn: eerst een lichte, vlot lezende detective om daarna over te stappen op zo’n kloek historisch werk.

Ik had dan ook verwacht dat ik weken of zelfs maanden bezig zou zijn met dit boek, ondertussen ook nog andere boeken lezend. Dat het anders is gelopen, is geheel en al de verdienste van dit indrukwekkende boek. The Whisperers vertelt aan de hand van citaten uit interviews en dagboeken de invloed van de sovjetdictatuur op het persoonlijk leven van haar burgers. Het boek bespreekt begint tijdens de revolutie, maar concentreert zich vooral op de periode van 1928 tot 1953. In het laatste hoofdstuk wordt ook belicht hoe de ervaringen opgedaan onder Stalin nog steeds doorwerken in het dagelijks leven.

Om te beginnen is er de enorme berg werk verricht door Figes' medewerkers. Zij hebben een groot aantal mensen geïnterviewd om dat wat zij zich nu nog herinneren vast te leggen. Voor zover beschikbaar wordt ook geciteerd uit dagboeken en andere geschriften. Dat valt niet altijd mee, omdat een dagboek tegen de dagboekschrijver en zijn omgeving gebruikt kon worden bij een arrestatie. Dat er toch nog zoveel boven water is gekomen, verdient een pluim.

Een ander interessant punt is dat een aantal personen regelmatig terugkomt in de beschrijving naar mate de geschiedenis verstrijkt. Het betreft soms bekende personen. Zo wordt het lot van Jelena Bonners familie behandeld, en vooral ook het leven van de Sovjetschrijver Konstantin Simonov.

Niet minder interessant zijn de levens van de 'gewone Russen' die Figes beschrijft. Als je zelf geboren en getogen bent in Nederland is het moeilijk om je voor te stellen hoe groot de invloed van de staat op het persoonlijk leven ingreep in de Sovjet-Unie. Figes vertelt niet in zijn eigen woorden na, maar laat de mensen zelf aan het woord. Dat maakt het leed dat zij vertellen des te schrijnender.

Wil je proberen je een voorstelling van te maken van hoe het dagelijkse leven onder Stalin was en hoe die voor velen traumatische jaren doorwerken in het dagelijkse leven van de Russen van nu, dan is The Whisperers een boek dat je absoluut moet lezen. Ik heb er nog wekenlang mee rondgelopen.

Orlando Figes (Engels)

flickr

Maarten 't Hart | Dienstreizen van een thuisblijver

2011-05-07T18:17:00.001+02:00

Maarten 't Hart - Dienstreizen van een thuisblijver. Amsterdam/Antwerpen, Uitgeverij De Arbeiderspers, februari 2011 (2), 319 pagina's. Februari 2011 (1).

Maarten 't Hart schreef zijn eerste biografie Het roer kan nog zesmaal om in 1984.
Al leek de titel koerswijzigingen aan te kondigen, niets is daarvan terechtgekomen. In feite is er sinds 1984 weinig in zijn leven veranderd, behalve dan dat zijn werk vooral in Duitsland grote opgang heeft gemaakt. Over de vaak opmerkelijke en soms ook bizarre consequenties daarvan brengt hij verslag uit in Dienstreizen van een thuisblijver.
't Hart wordt niet alleen in Duitsland gelezen, maar ook in Hongarije en Zweden. Ook dat levert hilarische hoofdstukken op, evenals zijn weergave van hoe het hem vering als beoogd biograaf van Simon Vestdijk.
Aldus ontstond, ondanks het feit dat sinds 1984 het roer niet meer om ging, een kleurrijk vervolg op zijn eerdere biografie.

Ik ken het werk van 't Hart eigenlijk nauwelijks. Meer dan twintig jaar geleden heb ik, geloof ik, Een vlucht regenwulpen wel gelezen, en een verhalenbundel, maar daar is het bij gebleven. De aflevering waarin 't Hart vorig jaar in VPRO's Zomergasten te gast was, vond ik bijzonder boeiend door de manier waarop 't Hart daar commentaar op van alles en nog wat gaf.

Toen ik bij het verschijnen van Dienstreizen van een thuisblijver begreep dat dit boek iets vergelijkbaars zou zijn, moest ik het wel lezen. Veiligheidshalve heb ik 't maar wel gereserveerd in de bibliotheek. Toen ik eindelijk aan de beurt was, schrok ik me een hoedje, want het bleek om een Sprinter te gaan. Dat is een systeem van de Openbare Bibliotheek, waarbij je nieuwe boeken niet de gebruikelijke zes weken die bij mijn abonnement horen mag lenen, maar slechts twee weken. En dat terwijl ik al twee andere, Engelse boeken tegelijk aan het lezen was.

Ik ben niet bedrogen uitgekomen. Ik heb dit boek met evenveel plezier gelezen als ik vorig jaar naar de aflevering van Zomergasten heb gekeken. Ik heb zelfs hardop zitten schaterlachen in de tuin vandaag om de beschrijving van 't Harts worsteling met twee kalveren van de buurman, hoe hij vervolgens een drievoudige beenbreuk oploopt en hoe de opname en het verblijf in het LUMC daarna verloopt.

't Hart behandelt verschillende zaken: bijvoorbeeld zijn geboortestad Maassluis, zijn passie voor muziek, zijn hartgrondige hekel aan reizen in het algemeen en 'voorleestournees' in het bijzonder, de manier waarop hij door een vorige Duitse uitgever eigenlijk opgelicht is, hoe hij weet te ontkomen aan de opdracht om een biografie van Simon Vestdijk te schrijven en zijn bemoeienis met de zaak Lucia de Berk.

't Hart mag dan over veel dingen knorren, maar hij doet met een aanstekelijk soort humor dat je toch op zijn minst moet glimlachen tijdens het lezen. Dienstreizen van een thuisblijver maakt mij nieuwsgierig naar de voorganger van dit boek, Het roer kan nog zesmaal om.

Maarten 't Hart op Wikipedia

flickr

Petros Markaris | Het kamermeisje

2011-04-30T18:12:00.001+02:00

Petros Markaris - Het kindermeisje. Utrecht, A. W. Bruna Uitgevers B.V., 2010, 221 pagina's. 2008 (1, Grieks).
Oorspronkelijke Griekse titel: Παλιά, Πολύ Παλιά, vertaald door Noortje Pelgrim.

De Atheense commissaris Kostas Charitos is met vakantie in Istanbul om afstand te nemen van de drukte van zijn dagelijkse bestaan. Maar een politieman heeft nooit rust: als verbindingsofficier tussen de Griekse en de Turkse politie moet hij zich ter plekke verdiepen in het onderzoek naar de stokoude Griekse Maria Chambou. Zij heeft in Griekenland haar broer vermoord en is vervolgens naar Istanbul gevlucht om enkele nog openstaande rekeningen te vereffenen. De zaak wordt aan Turkse zijde geleid door Murat Sağlam, een jonge en moderne commissaris met wie Charitos algauw op voet van wederzijds wantrouwen verkeert. Het verleden herleeft als een monster met twee gezichten: het ene lieflijk, het andere vol haat.

Petros Markaris groeide op in Turkije als de zoon van een Griekse moeder en een Armeense vader. Behalve politieromans schrijft hij ook opiniestukken en scenario's voor film en televisie. Hij woont in Athene.

Dit is de vijfde roman over de Griekse commissaris Kostas Charitos. De eerste vier romans speelden vooral in Athene. Het kamermeisje is in Istanbul gesitueerd. Daar is Charitos in verband met een ontwikkeling in zijn persoonlijke leven: dochter Katerina is eindelijk getrouwd met haar Fanis, maar omdat zij naar haar vader aardt is zij alleen voor de wet getrouwd en niet, zoals het nog steeds hoort in de kringen waarin Kostas en Adriani Charitos zich bewegen, in de Grieks-Orthodoxe kerk. Charitos en zijn vrouw gaan op vakantie naar Istanbul om de stress die het conflict over dat kerkelijk huwelijk heeft opgeleverd te vergeten.

Zoals het hoort raakt Charitos al snel betrokken bij het onderzoek naar een moord die in Istanbul is gepleegd. Op het platteland in Griekenland is een vergelijkbare moord gepleegd. De twee zaken worden met elkaar verbonden. Charitos krijgt het verzoek als een soort contactpersoon voor de Griekse politie te fungeren. Dat houdt niet in dat hij aan de zijlijn staat tijdens het onderzoek: hij vergezelt zijn Turkse collega, maar zoekt ook zonder hem actief mee. Niet naar de identiteit van de moordenaar - die is vanaf het begin bekend - maar naar de reden waarom zij, zo oud als ze is, nu eens iemand uit haar verleden vergiftigt met een traditioneel Grieks gerecht, en dan weer eens een oude bekende trakteert op een uiterst smakelijk en vakkundig bereide versie van ditzelfde gerecht.

Net als in de eerdere romans over Charitos heeft Markaris in Het kindermeisje een mooie balans gevonden tussen de beschrijving van de verhoudingen in het gezin Charitos en de moderne Griekse samenleving aan de ene kant en de te beantwoorden met betrekking tot de gepleegde moorden aan de andere kant. Markaris beschrijft in de gedeeltes waarin de moorden worden behandeld ook het lot van de Griekse minderheid in het Turkije van de twintigste eeuw. Hij zet die geschiedenis af tegen de weinige Grieken die nog in Istanbul wonen.

Zo heeft Markaris een vlot lezende detective geschreven, die ook nog eens leerzaam is. Want afgezien van wat summiere informatie over het conflict om Cyprus tussen Griekenland en Turkije wist ik eigenlijk niets van de Griekse minderheid in Turkije. Een prettig boek om op een zonnige dag in de tuin te lezen!

Petros Markaris | Nachtvlinder
Petros Markaris | De zelfmoord van Che
Petros Markaris | Het late journaal
Petros Markaris | Bloedrechters

Petros Markaris op Wikipedia

flickr

Martin Bril | De kleine keizer

2011-04-30T11:29:00.016+02:00

Martin Bril – De kleine keizer: Verslag van een passie. Amsterdam, Prometheus, juni 2009 (10), 191 pagina's. April 2008 (1).

Wie van Frankrijk houdt, kan niet om hem heen: Napoleon Bonaparte. Al ruim honderdtachtig jaar dood, en toch is hij nog overal.

Martin Bril maakte een aantal jaar geleden kennis met Napoleon toen hij Corsica bezocht. Daarna las hij een paar boeken over de Franse keizer en ineens was hij Napoleon-gek. Zoals altijd als hij zijn verbeelding wil voeden, ging Bril vervolgens op pad. Hij bezocht slagvelden, archieven, monumenten en musea, in Frankrijk, Oostenrijk, Tsjechië, België en Nederland.

De kleine keizer vertelt niet alleen het verhaal van Napoleon, maar ook het verhaal van een passie. Het is geen geschiedenisboek, eerder een récit anecdotique, zoals de Fransen dat noemen. Het beschrijft deskundig de slag bij Waterloo, en in de vorm van een reisverhaal de aanloop naar die beroemde slag, van Cannes via Grenoble naar de hoofdstad. Het behandelt zwierig de aanwezigheid van de keizer in het hedendaagse Parijs, maar gaat ook in op Napoleons bezoeken aan Nederland en de sporen die die hebben nagelaten.

Voor Bril zijn het humeur en de eetlust van de keizer net zo belangrijk als de iconografie van het Empire en de finesses van het krijgsbedrijf. Hij vertelt over de paarden van Napoleon, maar ook over het gebit van zijn eerste vrouw, de boezem van zijn tweede en de tranen van zijn geheime vrouw. Hij banjert door de sneeuw in Wenen, surft nachtenlang op internet en bezoekt in de brandende hitte bij Waterloo volwassen mannen die soldaatje spelen.

De kleine keizer is een persoonlijk boek, over een ondoorgrondelijke figuur, over eenzaamheid, over de dwaasheid van de geschiedenis en de troost van de petite histoire, over Frankrijk, toen en nu.

Met Napoleon Bonaparte heb ik eigenlijk helemaal niets. De kleine keizer gaat over Napoleon. De ondertitel luidt echter niet voor niets: Verslag van een passie. Grote gedeeltes van dit boek hebben niet alleen betrekking op Napoleon, maar vooral op Brils fascinatie voor de kleine keizer.

In De kleine keizer vind je bewerkte versies van stukken die eerder in de Volkskrant en De Morgen verschenen. Dat zorgde voor mij persoonlijk voor een mix van herkenning en nieuwe stukjes.

Ik lees in sommige recensies kritiek op de nadrukkelijke aanwezigheid van de persoon Bril in dit boek. Dat is echter wat De kleine keizer voor mij juist interessant maakt. Ik begrijp de fascinatie voor deze historische persoon niet, maar al lezend kreeg ik wel een indruk hoe zo’n passie kan ontstaan en volledig uit de hand kan lopen, zeker als het onderwerp van de passie zo veel mogelijkheden biedt: oneindig veel boeken kopen en lezen, soldaatjes verzamelen, nagespeelde veldslagen bijwonen en je held achterna reizen. Het houdt niet op.

Het boek is geschreven in de voor Bril kenmerkende stijl en het leest vlot – op de beschrijvingen van de slag bij Waterloo na. Daar had ik overigens in Oorlog en vrede ook moeite mee, dus wellicht is dat een rode draad in mijn leven.

Bijzonder interessant vond ik de stukjes Nederland (over Napoleon in Nederland), De lange achternaam (over de adellijke Joost, die ook een passie voor Napoleon koestert) en Attractie op zee (over hoe Napoleon op een Engels schip voor de kust van Brixham tot een toeristische attractie verwordt).

De charme van De kleine keizer is dat er niet onophoudelijk met jaartallen en namen wordt gestrooid, maar dat juist meer triviale zaken – wat at de keizer graag, waarom stonden er overal twee bedden in zijn slaapkamers, hoe kwam een waterketel na de mislukte veldtocht tegen Rusland via een lange omweg terecht bij Joseph Luns – worden behandeld. Bijzonder, hoe een onderwerp dat je eigenlijk niet bijster interesseert toch onderhoudend en zelfs grappig kan worden beschreven.

Martin Bril | Rokjesdag
Martin Bril | Buurtgeluiden
Martin Bril | Mijn leven als hond

Martin Bril
Martin Bril op Wikipedia

flickr

Tom Rob Smith | Kolyma

2011-04-25T21:25:00.012+02:00

Tom Rob Smith – Kolyma. Amsterdam, Anthos, 2009, 419 pagina's.
Oorspronkelijke Engelse titel: The Secret Speech, vertaald voor Irving Pardoen. 2009 (1, VK).

Een claustrofobische thriller, briljant gecomponeerd en met een meesterlijke gelaagde plot.

Per ongeluk was ik in februari al aan dit boek begonnen, omdat ik me toen niet realiseerde dat Kind 44 het eerste boek over Leo Demidov was. Om de boeken in de juiste volgorde te lezen, heb ik Kolyma eerst weer weggelegd. Over Kind 44 was ik niet onverdeeld enthousiast en zo heeft het vervolgens twee maanden geduurd voordat ik me ertoe kon zetten dit tweede boek te lezen.

Aan Kind 44 heb ik een uitgebreide bespreking gewijd. Dat zal ik met Kolyma niet doen. Ik wil erover kwijt dat ik het boek slechts met moeite heb kunnen uitlezen. Dat komt doordat ik het sinds ik iets schrijf over de boeken die ik gelezen heb als een zwaktebod zie om een boek dat me niet aanstaat weg te leggen.

Misschien had ik dat beter wel kunnen doen, want ik heb me vierhonderd pagina’s geërgerd aan verschillende dingen. Waarom moet je bijvoorbeeld directe rede cursief weergeven, in plaats van tussen aanhalingstekens, zoals wij dat met elkaar in het Nederlandse taalgebied hebben afgesproken? Ook had ik net als bij Kind 44 het gevoel dat het Nederlands stroef las. Of dat aan de originele Engelse tekst ligt of aan de vertaling zelf, kan ik niet beoordelen omdat ik het Engelse origineel niet in handen heb gehad.

Verder deden de hoofdstukken die beschrijven hoe Demidov en zijn hulpje op een gevangenenboot van Magadan naar een van de kampen in Kolyma varen en hoe daar een opstand uitbreekt tijdens een vliegende storm me denken aan Martin Cruz Smiths Polar Star. Het verschil was alleen dat Polar Star me wel boeide, en Kolyma niet.

Tom Rob Smith | Kind 44

Tom Rob Smith op Wikipedia

flickr

Peter Middendorp | Eerst had ik een leuke vriendin

2011-04-17T16:53:00.007+02:00

Peter Middendorp - Eerst had ik een leuke vriendin Waar gebeurde verhalen van een binnenlandse kosmopoliet. Amsterdam, Prometheus, 2006, 225 pagina's.

Leven is tegen dingen aan lopen, merkt Peter Middendorp tijdens zijn binnenlandse reizen langs schaduwweduwen in een McDonald's, kapelaans in Brabantse dorpen en dames in Oud-Zuid. Wat de schrijver aantreft in mensen die hij onderweg ontmoet, ziet hij ook bij zichzelf terug. Of hij nu Plato probeert te begrijpen, zichtbaar op de beroemde Bezige Bij-foto wil komen of een internetliefje zoekt: alle streven eindigt altijd in plan B. Gemakkelijk is dat niet. Maar hij houdt de moed erin. Eerst had ik een leuke vriendin geeft een sympathiek beeld van een moedig land, bereisd en beschreven door een al even moedige auteur. Middendorp is een observator met oog voor de kleine tragiek van het leven. In de traditie van auteurs als Tom Wolfe, Ryszard Kapuściński en Frank Westerman begeeft hij zich op het bloeiende pad van de literaire journalistiek, en laat hij zien dat niet alleen zijn zintuigen scherp zijn, maar ook zijn pen.

Peter Middendorp (1971) publiceerde twee goed ontvangen romans, het tragikomische Noordeloos (2002) en het satirische Amateur (2005). Zijn verhalen en reportages verschijnen in verschillende dag- en weekbladen, onder meer HP/De Tijd en Volkskrant Magazine.

Pas kort geleden kwam ik tot de ontdekking dat Peter Middendorp een Groninger is. Zijn stukjes in de Volkskrant lees ik regelmatig. Hoog tijd om eens een heel boek te proberen dus. Ik koos voor Eerst had ik een leuke vriendin, juist omdat deze bundel journalistieke stukken bevat.

De stukken zijn weliswaar journalistiek van aard, maar de persoon Middendorp is wel degelijk aanwezig. Veel stukken zijn vanuit het ik-perspectief geschreven, of gaan er juist over dat Middendorp zelf iets uitprobeert, om er vervolgens over te kunnen schrijven. Zo ontstond een stukje over het gebruik van datingsites pas nadat Middendorp zich zelf in die wereld had gestort. Ook een stuk over het overwinnen van vliegangst kon pas ontstaan nadat de schrijver zelf zijn vliegangst probeerde te overwinnen door een cursus tegen vliegangst te ondergaan.

Door deze mix van het persoonlijke en zakelijke ontstaat een bijzonder interessante vorm van journalistiek. De stukken lezen eigenlijk altijd bijzonder prettig. Middendorp bekijkt de mensen die hij beschrijft weliswaar kritisch, maar hij kraakt niet af en veroordeelt niet. Er zit humor en zelfspot in zijn stukjes. Toen ik ze zo allemaal op een rijtje gezet las, realiseerde ik me eigenlijk pas wat voor een begenadigd schrijver Middendorp is. Dit smaakt naar meer!

Peter Middendorp | Amateur

Peter Middendorp

flickr

Дмитрий Бавильский | Едоки картофеля

2011-04-14T19:23:00.017+02:00

Дмитрий Бавильский – Едоки картофеля. Москва, Независимая Газета, 2003, 304 страницы.
(Dmitry Bavilskiy – Edoki kartofelya. Moskva, Nezavisimaya Gazeta, 2003, 304 pagina’s).

Дмитрий Бавильский рискнул порушить свою честно заработанную репутацию литературного критика, явившись перед читателем в качестве автора романа. И проза его – отнюдь не плод хладных и трезвых размышлений: азарт, эмоциональный и интеллектуальный напор обозначили в этом романе перспективу Бавильского как уже собственно прозаика.

De Russische titel van deze roman betekent De aardappeleters en is een directe verwijzing naar het gelijknamige schilderij van Vincent van Gogh. Dit schilderij speelt een belangrijke rol in deze roman.

De hoofdpersoon, Lidiya Albertovna, getrouwd, één puberzoon, werkt als suppoost in een klein museum in een fictieve stad in Siberië, waar men over één bijzonder belangrijk object beschikt: een voorstudie voor Van Goghs De aardappeleters. Omdat dit het geval is, wordt het museum opgenomen in een rondreizende Van Gogh-tentoonstelling. Tot Lidiya Albertovna’s afschuw wordt zij van haar gebruikelijke zaal overgeplaatst naar een van de zalen van deze tentoonstelling. Men denkt haar een plezier te doen, maar Lidiya Albertovna kan de kunstwerken van Van Gogh niet luchten of zien.

Tegelijkertijd wordt het normaal gesproken rustig voortkabbelende leven van Lidiya Albertovna nog verder op de kop gezet. Zij raakt onder de indruk van een van de vrienden van haar zoon, Danila, en begint een buitenechtelijke relatie met hem. Dat dit alles niet goed zal aflopen, voel je vanaf het begin aan als lezer. De vraag is alleen wanneer de bom zal barsten en welk effect dit op Lidiya Albertovna zal hebben. Dat maakt dat je eigenlijk van meet af aan ook al te doen hebt met de hoofdpersoon. Verwacht bij deze roman geen gelukkige afloop. De afloop is bijzonder tragisch, maar liet mij niet met een teleurgesteld gevoel achter.

Bavilskiy schrijft in heel prettig lezend Russisch en gebruikt vaak bijzonder korte hoofdstukken. Dat houdt de vaart in de roman. Bavilskiy maakt niet alleen gebruik van een alwetende verteller, hij is als auteur zelf ook nadrukkelijk in de roman aanwezig. Hij spoort je aan even een aantal bladzijden terug te bladeren, om te controleren hoe het nu precies zat. Verder heeft hij hoofdstukken toegevoegd waarin lijsten over allerlei onderwerpen worden opgesomd. Die sluiten niet altijd bij de voorafgaande hoofdstukken aan. Van al die lijsten zegt Bavilskiy, dat je ze ook mag overslaan. Waarom ze dan wel zijn opgenomen, is mij helaas niet duidelijk.

Die onduidelijkheid over het waarom van die lijsten is dan ook het enige dat ik als minpunt zou willen aanmerken. Ik heb Едоки картофеля ondanks de tragiek met veel plezier gelezen. Het boek is in het Nederlands vertaald door Aai Prins. De naam van de schrijver wordt bij de Nederlandse uitgave geschreven als Dmitri Bavilski, de titel luidt (hoe verrassend) De aardappeleters. Mocht je het boek ergens tegenkomen: lees het!

Dmitry Bavilskiy op Wikipedia (Russisch)

flickr

Ольга Славникова | Любовь в седьмом вагоне

2011-04-08T13:03:00.033+02:00

Ольга Славникова - Любовь в седьмом вагоне. Москва, АСТ Астрель, 2008, 285 с.
(Olga Slavnikova - Lyubov' v sed'mom vagone. Moskva, AST Astrel', 2008, 285 pagina's)

Ольга Славникова - известная романистка, лауреат премии "Русский Букер" представлена здесь как прекрасная рассказчица. Истории, вошедшие в сборник, увлекательны и разнообразны: love story, детектив, фантастика, лубок...
И все они объединены темой железной дороги, неиссякаемым источником сюжетов и характеров. Главное, говорит автор, будьте готовы заглянуть за пределы обыденной действительности, не важно - читаете ли вы эту книгу, сидя дома в удобном кресле или посматриваете в окно на пейзаж, мимо которого мчится скорый поезд...

Lyubov’ v sed’mom wagone is een bundel korte verhalen. De titel luidt in het Nederlands Liefde in de zevende wagon. Slavnikova schreef de verhalen in deze bundel in opdracht van de Russische Spoorwegen. Ze zijn eerder verschenen in een tijdschrift dat de Russische Spoorwegen uitgeeft voor reizigers die langere afstanden reizen per trein. Dat is ook waarom de verhalen een gemeenschappelijk thema hebben: de trein.

Deze bundel viel me op door dit gemeenschappelijke thema. Reizen per trein in Rusland is iets heel anders dan in Nederland. Door de afstanden in dat immense land ben je lang onderweg en reis je veelal in coupés waarin je ook slaapt. Vaak zijn dat coupés die je moet delen met andere, in de regel onbekende reizigers. Door een verhaal in een trein te situeren, heeft een schrijver enorm veel mogelijkheden om een plot te ontwikkelen. Denk alleen al aan de indrukken van het landschap waardoor het personage reist - alles is al snel anders dan thuis - en aan de confrontatie met de mensen waarmee het personage de coupé deelt - die ook anders zijn dan de mensen thuis.

Slavnikova heeft voor ieder verhaal een ander genre gekozen, van spookverhaal via detective tot een korte damesroman. Over het algemeen zit er in de verhalen ook een fantasy-element, alhoewel dat bij het ene verhaal sterker is dan bij het andere.

Soms herinnert het onderwerp van een verhaal ook aan andere korte verhalen uit de Russische literatuur. Een voorbeeld. In Статуя командора (Statuya komandora, Het standbeeld van de commandant) eist een crimineel van zijn weduwe dat zij iedere dag zijn graf bezoekt als zij zijn erfenis wil kunnen behouden. Na jaren hertrouwt zij. De huwelijksreis begint met een treinreis naar Moskou, maar als het dagelijkse bezoek van de weduwe aan het graf van de crimineel op de dag na het huwelijk uitblijft, komt het standbeeld dat op het graf staat tot leven, om het pasgetrouwde stel in hun coupé als een soort spook te bezoeken. Dat doet denken aan de manier waarop in Pushkins De bronzen ruiter ook een standbeeld van zijn sokkel stapt.

Helaas vond ik niet ieder verhaal in de bundel even geslaagd. Dat komt vooral doordat niet ieder genre me evenveel aanspreekt, en wellicht toch ook doordat niet ieder verhaal even goed geschreven is. De bundel is gemengd ontvangen. In sommige commentaren wordt gesteld dat Slavnikova ze maar een beetje zou hebben afgeraffeld, zich daarbij bedienend van overbekende beelden en uitdrukkingen.

Zelf sta ik ook met gemengde gevoelens tegenover deze bundel. Slavnikova is een van de beste schrijfsters in Rusland op dit moment als je het mij vraagt en als ik deze bundel vergelijk met haar romans, valt het geheel toch wat tegen omdat ik meer van haar verwacht. Toch bevat deze bundel wel pareltjes, zoals het hierboven genoemde Статуя командора (Statuya komandora) en Сестры Черепановы (Sestry Cherepanovy). Ik verheug mij er nu al op, dat ik me binnenkort weer aan een roman van Slavnikova kan wagen.

Ольга Славникова | 2017

flickr

Olga Slavnikova (Engels)

Henning Mankell | Het graf

2011-04-02T17:00:00.014+02:00

Henning Mankell - Het graf Een zaak voor inspecteur Kurt Wallander. Amsterdam, CPNB, 2004, 93 pagina’s.
Oorspronkelijke Zweedse titel Händelse om hösten, vertaald door Janny Middelbeek-Oortgiesen. 2004 (1, Zweden).

Kurt Wallander – de inspecteur die zijn werkterrein in het zuiden van Zweden heeft – bekijkt in Het graf een huis dat hij wil kopen. Een opknapbeurt is beslist nodig, mar het huis heeft een grote tuin en een prachtig uitzicht. Terwijl Wallander door de tuin dwaalt, maakt hij een struikeling. Pas als hij in zijn auto weg wil rijden, vraagt hij zich af waarover hij nu eigenlijk gestruikeld is. Hij loopt de tuin weer in en stuit daar op een vergane mensenhand…

Het graf is eigenlijk een soort boekenweekgeschenk, met dat verschil dat je dit boek een maand lang cadeau kreeg bij de aankoop van een boek, tijdens de Maand van het Spannende Boek in 2004. Een andere overeenkomst is het aantal pagina’s: ook zo rond de 90.

Ik zeg dat zo nadrukkelijk, omdat ik nog niet zo lang geleden meldde dat ik vaak het gevoel heb dat schrijvers van het boekenweekgeschenk te veel willen vertellen in een bestek van negentig pagina’s, waardoor de vertelling fragmentarisch werkt. Het graf bewijst dat het heel goed mogelijk is om een prettig lezend verhaal te schrijven dat één geheel vormt, ook al beslaat het verhaal een grote tijdspanne: er wordt een dubbele moord opgelost die zestig jaar daarvoor is gepleegd.

Zoals ook de grotere romans over Wallander is Het graf goed opgebouwd, met een ontknoping die niet direct voor de hand ligt. Het boekje werd cadeau gedaan toen er nog nieuwe vertalingen van de Wallander-romans verschenen. De serie is inmiddels afgerond. Dat maakte me tijdens het lezen ook een beetje treurig, omdat je weet dat er nooit meer op zo’n prettige manier over zo’n sympathieke detective wordt geschreven.

Henning Mankell | De gekwelde man
Henning Mankell | Labyrint
Henning Mankell | De Chinees
Henning Mankell | Kennedy's brein
Henning Mankell | Italiaanse schoenen
Henning Mankell | Depths

Henning Mankell op Wikipedia (Engels)

flickr

Arthur Japin | Vaslav

2011-04-01T19:53:00.032+02:00

Arthur Japin - Vaslav. Amsterdam/Antwerpen, De Arbeiderspers, 2010, 374 pagina’s.

Op het hoogtepunt van zijn roem staakt de legendarische balletdanser Vaslav Nijinski zijn optreden, richt zich tot zijn publiek en zegt: 'Nu is het kleine paardje moe.'
De rest van zijn leven, nog 31 jaren, brengt hij door zonder te dansen en zonder te spreken.
Hoe komt iemand tot zo’n beslissing en wat betekent dit voor de mensen om hem heen, zijn voormalige geliefde, zijn vrouw en dochtertje, en hun bedienden.

Tot nu toe had ik op het boekenweekgeschenk van 2006 na nog nooit iets van Arthur Japin gelezen. Waarom dit zo is, kan ik niet goed uitleggen, maar de foto van de auteur op zijn boeken zorgde er steeds weer voor dat ik het boek niet meenam uit de bibliotheek, laat staan kocht. Dat veranderde toen Vaslav verscheen, over de Russische balletdanser Vaslav Nijinsky. Toen mijn moeder het boek eerder dit jaar voor haar verjaardag kreeg, moest het er dan eindelijk maar eens van komen: Suzanne leest een boek van Japin.

Vaslav beschrijft vooral één dag, 19 januari 1919. Dit is de dag waarop de wereldberoemde Russische balletdanser Vaslav Nijinsky voor het laatst in het openbaar danst. Vanuit drie perspectieven (dat van een bediende, Sergei Diaghilev en Nijinski’s vrouw Romola) wordt deze dag beschreven. De feiten van die dag worden afgewisseld met passages waarin de drie genoemde personen uitleggen hoe het zo is gekomen en wat er na die bijzonder dag met Nijinsky is gebeurd.

Vaslav is een geromantiseerd verhaal, een door Japin bedachte interpretatie van de gebeurtenissen voor, op en na 19 januari 1919. Japin heeft zich daarbij op een flink aantal boeken gebaseerd, waaronder de dagboeken van Nijinsky en een biografie van Nijinski’s vrouw. Omdat ik niet veel weet van Nijinsky, kan ik niet goed beoordelen hoeveel Japin precies heeft 'verzonnen'. Dat geeft ook niet, want het verhaal dat Japin beschrijft, boeit van de eerste tot de laatste bladzijde.

Ik houd er wel van als één verhaal vanuit verschillende perspectieven wordt beschreven. Japin heeft hiervoor in deze roman dan ook drie interessante figuren gekozen. De eenvoudige bediende Peter wordt geleidelijk aan een vertrouweling van Nijinsky, maar hij blijft uiteindelijk toch altijd een buitenstaander. Diaghilev, aan de kant gezet door Nijinsky toen hij trouwde, heeft niet alleen zijn minnaar verloren, maar lijdt ook financieel onder de breuk. Hij is zijn sterdanser kwijt. Nijinsky's vrouw Romola tot slot heeft zich in allerlei bochten gewrongen om met de beroemde danser te kunnen trouwen en moet er vervolgens alles aan doen om haar geluk met hem te verdedigen.

De dans speelt natuurlijk een grote rol in deze roman. Toch gaat deze roman voor mij vooral over de liefde, waarvan Japin drie varianten presenteert. Bediende Peter en zijn verloofde lijken al als kinderen voor elkaar voorbestemd te zijn. Tussen Diaghilev en Nijinsky ontstaat een relatie die voor beide mannen niet van zakelijke belangen is ontdaan. Nijinsky's vrouw beschrijft hoe zij van echtgenote meer een soort beschermengel wordt, als Nijinsky zich steeds meer afzondert van de wereld en uiteindelijk aan schizofrenie blijkt te lijden.

Japin verwijst ook heel subtiel naar wat in Rusland Толстовство (Tolstovstvo) wordt. Daarmee worden de ideeën bedoeld waarmee Tolstoj zich in de laatste jaren van zijn leven bezighield. Alleen al de veelvuldige verwijzingen naar het niet langer willen eten van vlees. Bijzonder om te lezen wat de invloed van Tolstoj's ideeën op zo'n wankele geest als Nijinsky heeft gehad.

Vaslav is een meeslepend boek, dat in prachtig Nederlands is geschreven. De beschrijving van al het werk dat je als danser in je werk moet stoppen, het oefenen, de pijnlijke spieren - je ziet het voor je. Vaslav liet mij niet meer los, tot het boek uit was. Het heeft een diepe indruk op mij gemaakt. Je kunt je niet veel meer wensen als je ziek op de bank ligt!

Tot slot: heb je genoten van de tentoonstelling In dienst van Diaghilev, dan is Vaslav zeker een boek dat je moet lezen. Al was het maar omdat er een prachtige afbeelding van Nijinsky gemaakt door Léon Bakst op de voorkant prijkt.

Arthur Japin

flickr

Bart Chabot | Diepere lagen

2011-03-28T19:36:00.014+02:00

Bart Chabot - Diepere lagen Verslag van een bestraling. Amsterdam, De Bezige Bij, 2011, 233 pagina's.

Vlak voor zijn vakantie ondervindt Bart Chabot de eerste, op het oog onschuldige verschijnselen van wat een paar weken later wordt ontdekt: een forse brughoektumor vlak bij zijn hersenstam. Het enige goede nieuws in deze donkere herfst is dat hij er niet dood aan gaat. Samen met zijn vrouw belandt hij in de medische molen en het is aan hem om een keuze te maken voor de beste behandelmethode. De eenmalige intensieve bestraling die hij kiest, bezorgt hem een enorme dreun.
Chabot schrijft op aangrijpende wijze over zijn zoektocht naar het pad dat van de rand van de krater terugleidt naar de bewoonde wereld.

In Diepere lagen beschrijft Chabot hoe tintelingen in zijn tong, een plotselinge doofheid aan één oor en een dove plek in zijn wang uitgroeiden tot een immens medisch probleem: een goedaardige tumor die zo groot was, dat er grote problemen zouden ontstaan als de tumor door zou groeien.

Chabot moet kiezen tussen twee mogelijke behandelingen. Beide hebben voor- en nadelen. Het lijkt mij een onmogelijke keuze. Chabot beschrijft niet alleen de moeilijke keuze tussen de twee behandelingen, maar ook de behandeling zelf en de gevolgen daarvan: pagina’s lang gewijd aan de hallucinaties die de bijwerking van de bestraling en de bijbehorende medicijnen zijn.

Chabot wekt op tv wel eens de indruk dat het alleen maar om de gein gaat in het leven. Diepere lagen laat een andere Chabot zien. Hij schrijft nog altijd wel met humor, maar er ontstaat in dit boek ook een beeld van een kwetsbare man, die vindt dat de tumor koste wat het kost gestopt moet worden omdat zijn vrouw en kinderen hem nog niet kunnen missen.

Diepere lagen is een bijzonder ontroerend boek, met een open einde, omdat pas eind 2011 duidelijk zal zijn of de ingrijpende behandeling afdoende is geweest. Lees dit boek.

Bart Chabot | De Patatbalie

Bart Chabot

flickr

Kader Abdolah | De kraai

2011-03-27T14:03:00.025+02:00

Kader Abdolah - De kraai. Amsterdam, CPNB, 2011, 92 pagina's.

Lezer!
Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriersgracht, no. 37. Het was nooit mijn streven om koffie te verkopen, maar het leven heeft het zo bepaald.

Ik heb De kraai gelezen voordat ik een recensie - die vooral negatief waren, weet ik nu - onder ogen had gekregen. Ik ben eraan begonnen terwijl ik in de rij stond om het boekje door de auteur te laten signeren. Dat heb ik de laatste jaren steeds met het boekenweekgeschenk laten doen, dus dat moest ook met De kraai gebeuren. Een aantal andere boeken die ik van de auteur heb, had ik natuurlijk ook meegenomen.

Het was al meer dan tien jaar geleden dat ik fictie heb gelezen van Adbolah. De columns die Abdolah onder de naam Mirza in de Volkskrant schreef, heb ik weliswaar niet wekelijks, maar wel met plezier gelezen. Dat Abdolah het boekenweekgeschenk mocht schrijven, vond ik een goede keuze.

De tekst die ik hierboven heb overgenomen, staat op de achterkant van het boek. Het zijn tegelijkertijd ook de eerste zinnen van De kraai. De gelijkenis met Multatuli's Max Havelaar, ook makelaar in koffie, dringt zich direct op. Na deze verwijzing naar een Nederlandse klassieker in eigen bewoordingen volgen nog veel citaten van andere Nederlandse schrijvers. Ik heb me afgevraagd waarom Abdolah ervoor heeft gekozen om deze citaten op te nemen. Fungeren deze citaten als een literaire inburgeringscursus, passend bij wat de hoofdpersoon van dit boekenweekgeschenk later zelf zal moeten doen zodra hij in Nederland aankomt? Of moet het ons 'geboren' Nederlanders erop wijzen dat wij onze klassiekers niet zo goed kennen? Of dat veelvuldige citeren iets toevoegt, daar ben ik eigenlijk nog steeds niet uit.

Verder lijdt De kraai aan het euvel van wel meer boekenweekgeschenken: ongeveer negentig pagina’s is niet altijd voldoende om het verhaal te vertellen. De Kraai bestaat hierdoor, denk ik, uit veel korte hoofdstukken, die chronologisch het levensverhaal van de hoofdpersoon – van dromerig kind in Iran tot opstandige student die in het Marxisme gelooft en uiteindelijk tot vluchteling in Nederland, werkend als koffiehandelaar en dromend van een carriere als schrijver – vertellen.

Het resultaat is nogal fragmentarisch – net als Max Havelaar, alleen dan met dat verschil dat de fragmenten in De kraai steeds hetzelfde personage bevatten. Uit persoonlijke interesse zou ik liever een novelle hebben gelezen die bijvoorbeeld alleen over die strijd als marxist in Iran zou zijn gegaan. Wat me van dit boekenweekgeschenk het meest raakte, is de scene waarin wordt beschreven hoe er voor het eerst ondergronds en zonder naam een boek van de hand van de hoofdpersoon verschijnt, en hoe hij dit enige bewijs van het uitkomen van zijn droom verliest.

Toch is het ondanks de bovengenoemde bezwaren niet zo dat ik De kraai een mislukking vind. Ik heb het met plezier gelezen. Het doet me niet direct branden van verlangen naar fictie van Abdolah, wel realiseer ik me dat ik Mirza’s aanwezigheid in de krant op maandag mis. Afgaand op de lengte van de rij bij de signeersessie bij Selexyz in Groningen ontbreekt het Abdolah niet aan fans.

Kader Abdolah

flickr

Donna Leon | De dood draagt rode schoenen

2011-03-26T20:50:00.031+01:00

Donna Leon - De dood draagt rode schoenen. Amsterdam, De Boekerij, 1997, 239 pagina's.
Oorspronkelijke Engelse titel: Dressed for Death, vertaald door Frans Elsink. 1994 (1, Engels).

Wanneer de Venetiaanse politie bekend maakt dat men bij het abattoir het lijk van een travestiet heeft gevonden, fronst men in Venetië de wenkbrauwen, meer niet. Als echter uitkomt dat de dode niemand minder is dan een zeer hoog aangeschreven bankdirecteur, komen de tongen pas goed los!
Commissaris Guido Brunetti wordt met het onderzoek belast. De dode bankier blijkt niet alleen vrienden op hoge plaatsen te hebben gehad, maar hij wist ook goed de weg in de donkere krochten van de stad.
Brunetti volgt het spoor en wordt beurtelings meegezogen in de onderbuik van de stad en in de betere kringen. Onderweg wordt hij geconfronteerd met nog twee moorden en hij moet alle zeilen bijzetten om zelf niet het vierde slachtoffer te worden...

Donna Leon schreef twee eerdere Venetiaanse detectiveromans, Dood van een maestro en Dood in den vreemde. De aimabele commissaris Guido Brunetti i snu al een populaire held, getuige de uitspraak van schrijfster Susan Isaacs: 'Guido Brunetti mag altijd bij mij in de gondel.'

Na het vijftiende deel van de serie over commissaris Guido Brunetti ging ik met een grote sprong terug naar de derde roman over deze commissaris.

De dood draagt rode schoenen speelt tijdens de zomermaanden, natuurlijk in Venetië. Ondanks dat ik er nog nooit ben geweest, heb ik de indruk dat Leon de drukkende, stinkende warmte van het zomerse Venetië heel erg treffend beschrijft. Zo treffend, dat ik niet de minste drang heb om te controleren of ze niet een beetje overdrijft.

Daarnaast is De dood draagt rode schoenen een goede detective, die net als de overige romans over Brunetti die ik tot nu toe heb gelezen tot het einde spannend blijft. Interessante bijkomstigheden in dit deel zijn een treurige episode uit liefdesleven van Brunetti's baas Patta en de verschijning van Eletta, die Brunetti in latere delen nog vaak zal helpen bij zijn onderzoeken én zijn strubbelingen met baas Patta. Wederom een fijn boekje.

Donna Leon | Acqua alta
Donna Leon | Salto Mortale
Donna Leon | Duister glas
Donna Leon | Dood in den vreemde
Donna Leon | Death at La Fenice

Donna Leon op Wikipedia (Engels)

flick

Ernest van der Kwast | Mama Tandoori

2011-03-21T17:04:00.034+01:00

Ernest van der Kwast - Mama Tandoori. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, mei 2010 (5), 214 pagina's. April 2010 (1).

Mama Tandoori is het geromantiseerde verhaal van de Indiase moeder van Ernest van der Kwast. Ze leeft bij het motto 'gratis is goed' en heeft altijd een deegroller op zak. Ook de rest van de familie is een bont gezelschap. Uncle Sharma speelde als Bollywoodster in meer dan tweehonderd films en tante Jasleen was ooit de grote atletiek-belofte van India. Zonder schroom vertelt de schrijver over de levenswandel van zijn onalledaagse familieleden, wier voetstappen nog lang in de oren van de lezer zullen naklinken.

Ernest van der Kwart (1981) werd geboren in Bombay. Hij publiceerde onder de pseudoniemen Yusef el Halal en Sieger Sloot. In 2005 verscheen Van der Kwasts officiële debuut Soms zijn dingen mooier als er mensen klappen. Mama Tandoori is zijn vierde boek.

Net als bij Vinexvrouwen ging de verschijning van Mama Tandoori gepaard met een niet te missen mediacampagne. Dat is immers nodig, wil je in top-zoveel van bestverkopende boeken terechtkomen.

Zo zag ik de schrijver vorig jaar samen met zijn moeder aan tafel bij De Wereld Draait Door. Ik was bezig met andere dingen terwijl de tv aanstond, maar ik meende wel de conclusie te kunnen trekken dat Mama Tandoori de moeite van het lezen niet waard was. Toen ik het boek een paar weken geleden in het rijtje 'nieuwe boeken' zag staan in onze buurtbibliotheek, besloot ik het toch maar eens mee te nemen. Aan een bibliotheekboek kun je je immers geen buil vallen.

Ik ben blij dat het ik Mama Tandoori toch heb gelezen. Je moet je tijdens het lezen natuurlijk altijd voor ogen houden dat het karakter van de moeder van de hoofdpersoon een sterke uitvergroting is van het karakter van de moeder van de schrijver. Mama Tandoori is echter meer dan alleen maar die hilarische uitvergroting van het slaan met een deegroller en alles doen voor het krijgen van een gratis of sterk afgeprijsd product.

Van der Kwast zoekt een verklaring voor het moeilijke karakter van zijn boekmoeder, en vindt die in haar arme jeugd en het meerdere malen moeten vluchten voor etnisch-religieus geweld. Ook het verdriet om de oudste broer van het hoofdpersonage, die gezond geboren wordt maar tijdens zijn eerste levensjaar geestelijk gehandicapt raakt, tekent het leven van de moeder.

Zo waren er momenten waarop ik hard kon lachen om het boek, maar er waren toch ook zeker momenten waarop Van der Kwast het tragische benadrukt en je even moet slikken. Het hoofdstuk waarin een reis van de moeder en de oudste broer aan Lourdes wordt beschreven is een klein meesterwerk van tragikomisch vertellen, vind ik. Ook bijzonder ontroerend vond ik het een-na-laatste hoofdstuk, waarin hoofdpersoon Ernest naar India reist om daar twee tantes, zussen van mijn moeder, en een oom te ontmoeten.

Al met al is Mama Tandoori een prettig boek om te lezen. En, er is eens te meer bewezen dat optredens van schrijvers op tv je wat betreft hun boeken op het verkeerde been kunnen zetten.

Ernest van der Kwast

flickr

Joris Luyendijk | Je hebt het niet van mij, maar...

2011-03-16T17:00:00.018+01:00

Joris Luyendijk - Je hebt het niet van mij, maar... Een maand aan het Binnenhof.
Amsterdam, Podium, december 2010 (6), 111 pagina's. November 2010 (1).

Zelf spreken ze van de 'Haagse kaasstolp' en van 'de vierkante kilometer rond het Binnenhof'. De politici, journalisten, voorlichters en lobbyisten die samen ons beeld van de landelijke politiek bepalen, opereren in een zeer aparte biotoop. Ze kunnen vaak minder zeggen dan ze weten, en moeten soms toneel spelen, voor en achter de schermen.

Joris Luyendijk liep een maand rond in de fascinerende en zo en dan verbijsterende, beklemmende wereld van de Haagse politiek. Je hebt het niet van mij, maar... is zijn verslag.

Joris Luyendijk (1971) is schrijver, journalist en presentator. Eerder schreef hij Een goede man slaat soms zijn vrouw, Een tipje van de sluier en de internationaal geprezen bestseller Het zijn net mensen.

Met Het zijn net mensen toonde Luyendijk aan dat je, als je het journaal kijkt of de krant leest, vaak een gekleurde presentatie van de werkelijkheid voorgeschoteld krijgt. Sinds ik dat boek heb gelezen, vraag ik me vaker af of dat wat je ziet of leest inderdaad is zoals het gepresenteerd wordt. Heeft Je hebt het niet van mij, maar… datzelfde effect op mij gehad?

Ja. Het boekje is weliswaar in een veel korter tijdsbestek ontstaan – na een periode van maar één maand aan het Binnenhof – en het beslaat veel minder pagina’s, maar het beeld dat Luyendijk schetst is eigenlijk net zo ontluisterend. Dat wat je eigenlijk al wel weet – dat de waan van de dag die de discussies in de Tweede Kamer kenmerkt vooral wordt beïnvloed door lobbyisten, voorlichters en in mindere mate ambtenaren – blijkt inderdaad zo te zijn. Hoe zeer men van elkaar afhankelijk is voor het voortbestaan van het systeem, realiseer je je als buitenstaander echter niet.

Daarom is het goed om dit verslag te lezen, zodat je de dagelijkse proefballonnetjes met de nodige scepsis kunt bekijken. Zo vroeg ik mij af, wie Tweede Kamerlid voor Groen Links Ineke van Gent had ingefluisterd dat het een goed idee is om 'OV-Miles' in te voeren…

Joris Luyendijk

flickr

Bart Chabot | De patatbalie

2011-03-13T21:48:00.029+01:00

Bart Chabot: De Patabalie In het spoor van de verkiezingskaravaan. Amsterdam, De Bezig Bij, september 2010 (2), 219 pagina's. September 2010 (1).

Bart Chabot is een van de meest spraakmakende vaste gasten van het tv-programma Pauw & Witteman. Als een doorgewinterde journalist legde hij zijn oor te luisteren in de wandelgangen van het Haagse Binnenhof en hing hij aan de 'Patatbalie': de informele ontmoetingsplek voor politici en de media waar onder de roos vaak het echte harde nieuws wordt uitgewisseld. Chabot betrapte Emile Roemer tijdens een hazenslaapje, hij noteerde de afbladdering van Job 'De Verlosser' Cohen tijdens de eerste campagneweken en signaleerde de Wederopstanding van Mark Rutte toen zijn Haagse collega's nog aan dat idee moesten wennen. Hoogtepunt was het aan de kaak stellen van de zogenaamde 'vuilniszakkenjournalistiek', dat landelijk nieuws werd.

In De Patatbalie schrijft Chabot met veel humor en met een vlijmscherp pennetje over de wereld achter de schermen van het Binnenhof en over de sinistere kant van de Haagse politiek.

Wie Bart Chabot wel eens op tv of in het echt heeft gezien, kan er niet aan ontkomen. Heb je zijn stem gehoord, dan hoor je die stem ook als je zijn geschreven teksten leest. Chabots stem heeft mij tijdens het lezen van deze bundel columns dan ook begeleid.

Ik houd wel van de opgejaagde, soms qua onderwerp nogal uitwaaierende manier waarop Chabot zich door wat hij wil zeggen heen worstelt. Chabot schrijft niet helemaal zoals hij praat, want de stukjes in deze bundel zijn goed te volgen. De stukjes zijn ontstaan door de reportages die Chabot maakte over de Tweede Kamerverkiezingen in 2010 voor het tv-programma Pauw & Witteman. Sommige fragmenten verschenen eerder in de Haagsche Courant.

Verwacht van Chabot geen diepgaande staatsrechtelijke analyses van de verkiezingen of van de machinaties die in Den Haag gebruikelijk zijn. Wel mag je verwachten dat je op een onderhoudende manier met de ogen van een 'buitenstaander' naar het verkiezingscircus kijkt.

Interessant was bijvoorbeeld, dat Chabot in Enschede wachtte tot de PvdA-karavaan weer was vertrokken, om aan de man die even daarvoor een rode ros en een flyer van Wouter Bos had ontvangen te vragen of hij daardoor nu ook op de PvdA zou stemmen. Het antwoord was, en dat verrast niet, nee. Ook de stukjes over het interview dat Chabot maakte met André Rouvoet en over de viering van de verjaardag van ex-premier Jan Peter Balkenende vond ik bijzonder vermakelijk.

Chabot gaat daar door, waar andere verslaggevers normaal gesproken ophouden. Een leuk boekje!

Bart Chabo | Diepere lagen

Bart Chabot

flickr

Howard Jacobson | The Finkler Question

2011-03-13T15:55:00.040+01:00

Howard Jacobson - The Finkler Question. London, Bloomsbury, 2010, 307 pagina's.

'He should have seen it coming. His life had been one mishap after another. So he should have been prepared for this one'.

Julian Treslove, a professionally unspectacular and disappointed BBC worker, and Sam Finkler, a popular Jewish philosopher, writer and television personality, are old school friends. Despite a prickly relationship and very different lives, they've never quite lost touch with each other - or with their former teacher, Libor Sevick, a Czechoslovakian always more concerned with the wider world than with exam results.
Now, both Libor and Finkler are recently widowed, and with Treslove, his chequered and unsuccessful record with women rendering him an honorary third widower, they dine at Libor's grand, central London apartment. It's a sweetly painful evening of reminiscence in which all three remove themselves to a time before they had loved and lost; a time before they had fathered children, before the devastation of separations, before they had prized anything greatly enough to fear the loss of it. Better, perhaps, to go through life without knowing happiness at all because that way you had less to mourn? Treslove finds he has tears enough for the unbearable sadness of both his friends' losses.
And it's that very evening, at exactly 11:30pm, as Treslove hesitates a moment outside the window of the oldest violin dealer in the country as he walks home, that he is attacked. After this, his whole sense of who and what he is will slowly and ineluctably change.

The Finkler Question is a scorching story of exclusion and belonging, justice and love, ageing, wisdom and humanity. Funny, furious, unflinching, this extraordinary novel shows one of our finest writers at his brilliant best.

In The Finkler Question draait het om de vriendschap tussen drie oudere mannen: de hoogbejaarde Tsjech Libor Sevick, die al jaren in Londen woont, en zijn twee voormalige leerlingen, BBC-programmamaker Julian Treslove en de filosoof en tv-persoonlijkheid Sam Finkler. De eerste en de laatste zijn joods en onlangs weduwnaar geworden, Treslove is niet joods en was nooit getrouwd. De mannen zijn allen op hun eigen manier even eenzaam en daarmee tot elkaar veroordeeld.

Na een etentje bij Libor wordt Treslove op straat beroofd. Hij denkt dat de dader een vrouw is, en dat zij iets riep dat klonk als 'Jij Jood!', terwijl ze hem beroofde. Treslove klampt zich aan die indruk vast, om zijn schaamte over het voorval te verminderen: de dader beging haar daad uit haat tegen de Joden. Dat idee gaat zo zijn eigen leven leiden, dat Treslove besluit dat hij wel een Jood moet zijn. Hij stort zich de rest van de roman op het vervolmaken van zijn joodse identiteit. Tegelijkertijd wendt Finkler zich steeds meer van zijn joodse identiteit af, en koester Libor zijn herinneringen aan hoe het joodse leven vroeger was.

Treslove’s zoektocht neemt de niet-joodse lezer mee op een eigen ontdekkingstocht naar het joodse leven in de eenentwintigste eeuw. Het meest springt de worsteling in het vinden van een balans tussen het besef van de harde feiten van de Holocaust en de harde feiten van de bezetting van de Palestijnse gebieden door Israël in het oog. Vooral Finkler wordt door dit besef gekweld, alhoewel je je ook kunt afvragen of hij niet ook door andere motieven wordt geleid als hij lid wordt van een groep die zichzelf ASHamed Jews noemt.

Ook beschrijft Jacobson hoe Treslove zich in religieus-filosofische literatuur verdiept – en al na een paar zinnen niet meer begrijpt wat er staat –, hoe Treslove zich verwondert over wat hij ziet als typisch Joodse manieren van uitdrukken en typisch Joodse humor – waar hij de finesses maar niet van kan begrijpen en waarbij zijn eigen pogingen steeds stranden – en hoe Treslove zich koestert in de warmte die zijn nieuwe Joodse vriendin, een achternicht van Libor, uitstraalt zonder dat zij hier iets voor hoeft te doen.

Ik vond ongeveer de eerste driekwart van de roman fenomenaal. De zelfspot – cynisch en daarom zo aanstekelijk – deed me denken aan de toon in bijvoorbeeld Foers Everything is Illuminated en in de romans van Joods-Russische schrijvers als Dina Rubina, Lyudmila Ulitskaya en de vorig jaar overleden Efraim Sevela. Ik heb hardop gegrinnikt bij het lezen van sommige passages.

The Flinker Question eindigt op meerdere manieren tragisch. Dat heb ik liever dan een dwangmatig positief einde. Toch had ik bij dit einde ook een beetje een onbevredigd gevoel. Alsof Jacobson opeens besloit dat het welletjes was met deze roman. Dat gevoel weerhoudt me er echter niet van om deze roman van harte aan te bevelen. Jacobson kreeg er immers niet voor niets de Booker Prize 2010 voor!

Howard Jacobson op Wikipedia (Engels)

flickr

Naima El Bezaz | Vinexvrouwen

2011-03-03T14:13:00.018+01:00

Naima El Bezaz - Vinexvrouwen. Amsterdam/Antwerpen, Em. Querido's Uitgeverij BV, december 2010 (6), 190 pagina's. November 2010 (1).

Het leven in een vinexwijk verloopt niet altijd soepel. Daar weet Naima El Bezaz, die zelf al bijna tien jaar in zo'n buurt woont, alles van. In haar autobiografische roman Vinexvrouwen beschrijft ze het wel en wee van haar gezin in deze typisch Nederlandse nieuwbouwwijk. Als Marokkaanse kijkt zij met een fris oog naar de Hollandse gewoontes, al speelt er nog iets anders mee: de vinexwijk wordt geleidelijk aan bevolkt door steeds meer nationaliteiten, wat voor onrust zorgt. Terwijl haar dochtertje op school christelijke liedjes leert, verbaast El Bezaz zich over de Nederlanders. Ze begrijpt eigenlijk niets van hun eigenaardige gedrag.

Naima El Bezas (1974) debuteerde op haar eenentwintigste met de succesvolle roman De weg naar het noorden. Daarna publiceerde ze Minnares van de duivel en de roman De verstotene. In haar in 2008 verschenen roman Het gelukssyndroom verwerkte El Bezaz de gevolgen van een burn-out en haar gevecht om uit een depressie te komen.

Alle aandacht in de media voor Vinexvrouwen had mij meer dan nieuwsgierig gemaakt naar het boek. Toen ik het maandagmiddag zo maar in de bibliotheek in mijn buurt bij de nieuwe boeken zag staan, sprong mijn hart op: nu zou ook ik schuddebuikend van het lachen dit boek kunnen lezen.

Nu het boek uitgelezen is, moet ik tot de conclusie komen dat het een best aardig boek is, waar ik inderdaad zo hier en daar hartelijk heb moeten lachen, maar Vinexvrouwen kon mijn hooggespannen verwachten niet waarmaken. En daar is al die aandacht in de media juist schuldig aan, want alle sappige gebeurtenissen waren bij al die interviews met El Bezaz al tot in detail behandeld. Dat maakt dat ik het verhaal over een optreden van El Bezaz voor een groep inburgeraars het leukst vond. Wat daar gebeurt, is werkelijk tenenkrommend erg. Ook de verschillende verhalen over de verhouding tussen El Bezaz en haar moeder waren hilarisch.

Dat is zelf niet in een Vinex-wijk woon, maar in een wijk die de afgelopen jaren flink moest worden opgeknapt in het kader van wijkvernieuwing, zal ongetwijfeld ook niet meehelpen. Ik kom er wel eens, in zo'n Vinex-wijk, maar ik ga uiteindelijk altijd weer naar die meer dan veertig jaar oude wijk terug. Ben je niet blootgesteld aan het publiciteitsoffensief en woon je in een Vinex-wijk, dan houdt dit boek je misschien wél de beloofde spiegel voor.

Naima El Bezaz

flickr

Tom Rob Smith | Kind 44

2011-02-28T21:18:00.042+01:00

Tom Rob Smith - Kind 44. Amsterdam, Ambo|Anthos, 2008, 439 pagina's.
Oorspronkelijke Engelse titel: Child 44, vertaald door Irving Pardoen.

Het is 1953. Al jaren houdt dictator Jozef Stalin de Sovjet-Unie in een ijzeren greep. In Stalins arbeidersparadijs is een seriemoordenaar actief die kinderen vermoordt. Maar in de Sovjet-Unie zijn zulke misdaden onmogelijk. Er bestaan alleen politieke misdaden. Wie alleen al denkt dat een Sovjetburger tot die moorden in staat is, pleegt een misdaad en kan de kogel krijgen, of sterft een tergend langzame dood in een van de goelags. Voor de dood van de kinderen is altijd een logische verklaring: een ongeluk, buitenlandse spionnen - dossier gesloten. Hoe los je een onmogelijke misdaad op?

Leo Demidov is een jonge, ambitieuze en toegewijde officier van de meedogenloze geheime dienst. Hij kent geen twijfels over het beleid van de communistische partij.
Maar de seriemoordenaar blijft actief en de kindermoorden gaan door. Het lijkt er zelfs op dat de moorden Demidov volgen, dat ze op de een of andere manier met hem te maken hebben. Leo beseft al snel dat hij de moordenaar van al die kinderen, wie het ook is, moet stoppen voordat hij zelf wordt vermoord.
Bij Demidov slaat de twijfel toe. Zijn vijanden binnen de muren van de Loebjanka, het hoofdkwartier van de geheime dienst, ruiken bloed en chanteren hem. Leo moet zijn loyaliteit aan de partij bewijzen, maar dat alleen als hij zijn vrouw Raisa verraadt.

De titel van deze thriller, Kind 44, slaat op het vierenveertigste slachtoffer van een seriemoordenaar in de Sovjet-Unie. Je had volgens de communistische doctrine geen seriemoordenaars in de Sovjet-Unie. Een misdrijf als moord was een uitwas die alleen in het kapitalistische systeem kon voorkomen.

Smith heeft zich voor dit verhaal gebaseerd op de seriemoordenaar Andrei Chikatilo. De Oekraïner Chikatilo pleegde zijn moorden in de jaren 1970 en 1980 en hij werd gearresteerd in 1990. Kind 44 speelt veel eerder: in 1953. Het boek begint in februari, vlak voor het overlijden van Stalin en duurt tot het einde van de zomer 1953.

Smith heeft waarschijnlijk tot deze kunstgreep besloten om gebruik te kunnen maken van een belangrijk psychologisch gegeven: in 1953 was de sovjetsamenleving veel meer doordrongen van angst voor de almachtige overheid en haar geheime diensten en de wens om koste wat het kost het eigen vege lijf te redden dan in de jaren 1970 en 1980. Het leven van het individu is ondergeschikt aan het belang van de staat en je staat er, zodra je als verdachte wordt gezien, helemaal alleen voor. Dat maakt Smiths boek onheilspellender dan het anders zou zijn geweest.

Het resultaat is een spannende thriller, die me tot de laatste pagina’s op het puntje van mijn stoel hield. Toch vond ik het einde van het boek wat teleurstellend, wat te nadrukkelijk gericht op het bereiken van een happy end. Ook had ik toch een meer klassieke detective verwacht dan het zo sterk overheersende thrillerelement.

Ik las Kind 44 in de Nederlandse vertaling. Zo nu en dan had ik het gevoel dat het Nederlands van de vertaling wat wrong. Naast een aantal tikfouten die over het hoofd waren gezien, is het een meer onbestemd gevoel dat de Nederlandse tekst vloeiender had kunnen lopen.

Ook zat een aantal andere dingen me dwars. Zo wordt er in deze Nederlandse vertaling geen thee ingeschonken met een samovar, maar met een somvar. Verder wordt er verschillende keren gesproken over de Tsjeka als de politieke geheime dienst bedoeld wordt. Die term werd in 1953 officieel al meer dan dertig jaar niet meer gebruikt. In de volksmond wordt ook nu nog wel gesproken over tsjekisten, maar voor zover mij bekend wordt de dienst zelf ook in het Bargoens niet meer met de term Tsjeka aangeduid. Of dit alleen in de Nederlandse vertaling zo is, of ook in het Engelse origineel, kan ik niet beoordelen.

In het Engelse origineel zal zeker ook een vrouwelijk personage voorkomen dat de voornaam Ilinaja draagt. Die naam ben ik zelf nog nooit in Rusland tegengekomen. En Smith gebruikt een patroniem nogal eens alsof het achternaam is, terwijl dit toch echt twee verschillende zaken zijn. Het is jammer dat deze dingen toch zo opvallen, als een schrijver zo zijn best doet de juiste lokale details in zijn boek op te nemen.

Aan het einde van Kind 44 wordt de hoofdpersoon, Leo Demidov, in Moskou tot hoofd van een nieuwe afdeling Moordzaken gebombardeerd. De oprichting van die afdeling wordt wel in een mooi ideologisch kader geplaatst: de moorden die onderzocht moeten worden kunnen alleen gepleegd zijn onder invloed van het Westen en dit soort ongewenste invloeden van buiten de grenzen moet met wortel en al worden uitgeroeid.

Hoewel ik dus mijn bedenkingen heb, vind ik deze thriller wel interessant genoeg om ook het tweede deel over Demidov, Kolyma, een kans te geven. Het boek is al in huis gehaald via de Openbare Bibliotheek.

Tom Rob Smith op Wikipedia

flickr

Donna Leon | Duister glas

2011-02-26T16:03:00.017+01:00

Donna Leon - Duister glas. Amsterdam, Cargo, oktober 2006 (2), 300 pagina's. Augustus 2006 (1, Nederland), 2003 (1, Zwitserland).
Oorspronkelijke Engelse titel Through a Glass, Darkly, vertaald door Theo Scholten.

Op een mooie lentedag zijn commissario Guido Brunetti en zijn assistent Vianello zijn onderweg naar het mysterieuze eiland Murano, de thuisbasis van de wereldberoemde glasfabrieken. Vianello's vriend Marco is gearresteerd tijdens een milieudemonstratie, maar hij wordt in vrijheid gesteld, tot groot ongenoegen van zijn twistzieke schoonvader De Cal. De oude man, die eigenaar is van een van de glasfabrieken, is furieus en bedreigt Marco met de dood. Brunetti vertrouwt het niet en gaat op onderzoek uit. De zaak wordt grimmiger wanneer een van de medewerkers dood wordt aangetroffen voor de altijd brandende ovens van de fabriek. Het slachtoffer blijkt aantekeningen achter te hebben gelaten in een exemplaar van Dantes Inferno, die een mogelijke aanwijzing vormen voor de identiteit van de dader.

Duister glas is een nieuw deel in de zeer succesvolle reeks misdaadromans met commissario Brunetti in de hoofdrol, tegen de achtergrond van het prachtige, mysterieuze Venetië.

Het is een grote sprong van het tweede deel van Leons Brunetti-reeks Dood in den vreemde naar het vijftiende deel van de reeks, Duister glas zou je zo denken. Toch is er niet zoveel veranderd. Goed, Brunetti is wat ouder geworden, zijn kinderen zijn inmiddels studenten, maar zijn eeuwig tegenwerkende baas Patta zit nog op zijn plaats.

Nadat ik van deze vaststelling was bijgekomen, volgende voor de derde keer een goed geschreven detective, die tot de laatste bladzijde boeiend blijft. Wellicht was het toeval dat er weer een sterke nadruk op milieuproblemen lag in het plot, net als in Dood in den vreemde. Daar kan ik alleen maar achterkomen door meer Brunetti te lezen, bij voorkeur deel drie tot en met veertien, voordat ik doorga met deel zestien.

Duister glas was in ieder geval een plezier om zo tussendoor te lezen, als je je wat minder lekker voelt en het weer er niet naar is om met een zeer hoofd naar buiten te gaan.

Donna Leon | Acqua alta
Donna Leon | Salto Mortale
Donna Leon | De dood draagt rode schoenen
Donna Leon | Dood in den vreemde
Donna Leon | Death at La Fenice

Donna Leon op Wikipedia (Engels)

flickr

Claudia Rusch | Aufbau Ost

2011-02-24T19:54:00.027+01:00

Claudia Rusch - Aufbau Ost Unterwegs zwischen Zinnowitz und Zwickau.
Frankfurt am Main, S. Fischer Verlag, 2009, 191 pagina's.

Zwanzig Jahre Aufbau Ost - was ist vergangen, was ist entstanden? Was bleibt und was wächst jenseits von Trabi-Ralleys und Pittiplatsch? Claudia Rusch hat sich zwischen Zinnowitz und Zwickau auf Spurensuche gemacht: Nach einer Vergangenheit, die in die Gegenwart reicht, und nach einer Zukunft, die Aufbruch und Aufbau bedeutet. Sie hat Geschichten augeschrieben, die ohne Klischees, voller Wärme und mit klarem Blick von einem Land und seinen Menschen erzählen, das seit zwanzig Jahren unterwegs ist in eine neue Realität.

Aufbau Ost verscheen in 2009, twintig jaar na de val van het Oost-Duitse regime. In deze verhalen, waarvan een aantal sterk autobiografisch is getint, analyseert Rusch wat er voor, maar vooral wat er na die val is gebeurd. Zo bespreekt ze de 'Ostalgie', die de afgelopen tien jaar zo enorm opgeld deed of de manier waarop hele Oost-Duitse steden tot bijna onherkenbare moderne steden worden omgevormd.

Rusch heeft de hele voormalige DDR doorkruist, op zoek naar de veranderingen sinds het uiteenvallen van de DDR. Rusch weet in de verhalen waarmee ze van haar reizen is thuisgekomen op een bijzonder prettige manier eigen herinneringen met algemene feiten en achtergronden te combineren. Dat zorgt keer op keer voor uiterst leesbare, essay-achtige verhalen, waarin een serieuze toon wordt afgewisseld met een lichtvoetiger toon. Soms verschijnen er zelfs anekdotische verhalen.

Bijzonder indrukwekkend vond ik het openingsverhaal, waarin Rusch beschrijft hoe zij probeert te achterhalen onder welke omstandigheden haar grootvader zo'n veertig jaar eerder in politiecel is overleden. Die omstandigheden zijn nooit opgehelderd door de DDR-autoriteiten.

Ronduit openhartig is Rusch als ze in een ander verhaal uitlegt hoe zij er zelf aan heeft moeten wennen dat zij niet langer DDR-burger, maar burger van dat andere Duitsland was. Dat valt niet mee, blijkt, als je jarenlang bent blootgesteld aan indoctrinatie waarin wordt gesteld dat dat andere Duitsland het foute Duitsland is. Tegelijkertijd vertelt ze hoe blij ze is met de kansen die dat andere Duitsland haar heeft gegeven.

Ook het verhaal over het bezoek aan het stukje grens dat de vader van Rusch tijdens zijn diensttijd heeft bewaakt, onderwijl hopend dat er niemand tijdens zijn wacht zou proberen de grens over te steken, bezorgde me opnieuw kippenvel. Dat is het al eens gelezen had in de bundel Grenzübergänge deed daar niets aan af.

Aufbau Ost is een ontroerende verhalenbundel, waarin Rusch probeert te achterhalen wat er gebeurt als een systeem en land ophouden te bestaan. Wat gebeurt er met de mensen die er wonen, hoe ontwikkelt die stuurloze ruimte zich, wordt het er beter? Het heeft in ieder geval een bijzonder interessant en leesbaar boek opgeleverd!

Claudia Rusch op Wikipedia (Duits)

flickr

Rick de Leeuw | Comeback!

2011-02-20T21:15:00.013+01:00

Rick de Leeuw - Comeback!. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2004, 160 pagina's.

Een oude zanger slijt zijn dagen in stamcafé De Laatste Pomp en besluit zijn memoires op schrift te stellen. Terwijl hij Jimmy d'Amore in het leven roept, zijn alter ego die met The Hooligans of Love de wereld wil veroveren, wordt hem het aanbod gedaan om een comeback-tournee te maken. Al snel bevindt hij zich wederom op het glibberige pad van de showbizz...
Samen met Harrie, de wijze kroegbaas van De Laatste Pomp, en Jenny, die vrouw die hem in zijn plannen en angsten bijstaat, probeert hij zijn tweede carrière anders te laten verlopen.
In korte hoofdstukken vertelt Rick de Leeuw een verhaal over dromen, hoop, twijfel en ambitie.

Rick de Leeuw (1960) is zanger, dichter en songschrijver. Eerder verschenen van zijn hand de roman De laatste held en de dichtbundel planeet jeugd.

De inhoud van Comeback! – een al wat ouder wordende muzikant die probeert zijn carrière een tweede leven in te blazen – doet me denken aan de hoes van de cd Met hart en ziel van de Tröckener Kecks. Geen associatie die zomaar uit de lucht komt vallen. De Leeuw speelde vroeger in die band – een van de eerste bands die ik ooit live heb gezien.

Comeback! is zeker geen meesterwerk, maar wel een aardig boekje. Dat vind ik vooral door de vorm die De Leeuw heeft gekozen. De Leeuw vertelt niet alleen hoe de niet al te hoopgevende herstart van de carrière verloopt. Hij verweeft fragmenten uit de mislukte memoires van de oude zanger en de fictieve roman die hij vervolgens over Jimmy d’Amore besluit te schrijven met het verhaal over de tweede carrière. Dat maakt het een afwisselend boekje, dat door de vele dialogen die alle in de directe rede zijn geschreven, dat snel wegleest.

Helaas beklijft het verhaal niet echt. De grote zaken die op de omslag worden vermeld: 'dromen, hoop, twijfel en ambitie' zitten er weliswaar in, maar de hoofdstukken zijn zo enorm kort, dat het bij mij maar niet wilde blijven hangen. In mijn herinnering maakte De laatste held, waarin De Leeuw zijn jeugd op een kostschool en fascinatie voor voetbal beschrijft, indertijd meer indruk op me. Misschien moet ik dat maar eens herlezen. En als ik dan toch bezig ben, dan kan ik ook Leo Kenters De Kameleons eens herlezen.

Rick de Leeuw op Wikipedia

flickr

Wiesław Myśliwski | Over het doppen van bonen

2011-02-20T14:00:00.035+01:00

Wiesław Myśliwski - Over het doppen van bonen. Amsterdam/Antwerpen, Em. Querido's Uitgeverij BV, 2010 (2), 383 pagina’s. 2010 (1, Nederland), 2006 (Polen, 1).
Originele Poolse titel: Traktat o łuskaniu fasoli, vertaald door Karol Lesman.

Eindelijk vertaald in het Nederlands: de met de prestigieuze Nike-literatuurprijs bekroonde roman van Wiesław Myśliwski - een van de belangrijkste hedendaagse schrijvers van Polen.

De beheerder van een terrein met vakantiehuisjes ontvangt een onverwachte bezoeker, die bonen bij hem koopt. Terwijl ze die samen doppen, vertelt hij hem het verhaal van zijn leven. De onbezorgde kindertijd op het Poolse platteland, ruw beëindigd door de Tweede Wereldoorlog, zijn opleiding tot elektricien, zijn jaren in West-Europa als saxofonist, zijn werk ten slotte als huisjesbeheerder op de plek waar vroeger zijn dorp stond en waar zijn familie vermoord werd. Vol melancholie én met humor vertelt hij in een onophoudelijke monoloog over het lot en het toeval. Over het doppen van bonen is een imposant episch panorama, dat tegelijk de geschiedenis is van de mensen in de twintigste eeuw.

Over het doppen van bonen is een ongewone roman. Alleen al door de vorm die de schrijver heeft gekozen: een oude man vertelt zijn levensverhaal in de vorm van een monoloog die de hele roman beslaat aan een onbekende, die bonen bij hem komt kopen. De bonen hoeven alleen nog maar even gedopt te worden. De oude man vertelt ondertussen zijn verhaal zoals dat gaat in een echt gesprek: van de hak op de tak, met uitgebreide zijpaden.

De oude man was een kleine jongen toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Hij overleeft op wonderbaarlijke wijze een aanval door de Wehrmacht op zijn dorpje, komt bij een groep partizanen terecht en leert na de oorlog een vak op een soort kostschool, waar losgeslagen jongeren en passant ook heropgevoed worden door de nieuwe machtshebbers, de communisten. Het is de bedoeling dat hij als elektricien zijn zijn steentje bij zal dragen aan de opbouw van de nieuwe samenleving. Uiteindelijk kan hij dat niet waarmaken: hij wordt saxofonist, en keert niet terug van een reis naar het buitenland. Pas na de val van de communisten keert hij als beheerder van een aantal vakantiehuisjes terug naar zijn geboortegrond.

De man vertelt een heel persoonlijk verhaal. Zijn leven is echter zo beïnvloed door de Poolse geschiedenis uit de tweede helft van de twintigste eeuw, dat Over het doppen van bonen ook leest als een boek over de geschiedenis van Polen.

Tegelijkertijd vertelt de oude man zijn verhaal met een glimlach, waardoor je als lezer (of luisteraar) ook mee moet glimlachen. De scene waarin hij beschrijft hoe hij een vilten hoed wil kopen in een plaats waar hij met een overvolle trein naartoe is gereisd, is hilarisch. Myśliwski beschrijft de absurditeit van de communistische planeconomie meesterlijk.

Over het doppen van bonen is een boek dat niet makkelijk wegleest. Dat komt vooral door het niet chronologisch vertellen van het leven van de oude man. Maar dat betekent niet dat het boek niet de moeite waard is, integendeel, het is een bijzonder indrukwekkende roman. Prachtig geschreven, met een consequent doorgevoerde literaire vorm – een absolute aanrader.

Wiesław Myśliwski op Wikipedia (Engels)

flickr

Kees van Beijnum | Over het IJ

2011-02-04T15:52:00.001+01:00

Kees van Beijnum - Over het IJ. Amsterdam, De Bezige Bij, 2007 (4), 264 pagina's. 1991 (1).

Een warme juninacht in 1989: een revolverschot doorbreekt de stilte in Amsterdam-Noord. De politie staat voor een raadsel. Achter de deur van zijn woning ligt een man; het huis is verder afgesloten. De moord kan alleen via de brievenbus zijn gepleegd.
In zijn debuut Over het IJ geeft journalist Kees van Beijnum al een voorproef van zijn kunnen als romancier. Met een scherp oog voor detail reconstrueert hij 'de brievenbusmoord', maar bovenal vertelt hij het meeslepende verhaal over een leven aan de onderkant van de samenleving.

Van Beijnum is de schrijver van succesvolle romans als De ordening (1998), De oesters van Nam Kee (2000, bekroond met de F. Bordewijkprijs) en De vrouw die alles had (2002). Van Beijnums werk werd diverse malen verfilmd, vertaald en bekroond. Het verboden pad (2005) is zijn meest recente roman.

Op de omslag van deze druk van Over het IJ staat een citaat waarin wordt gesteld dat er met dit boek eindelijk een Nederlandse versie van Truman Capote’s In Cold Blood is verschenen. Ik kan niet nagaan of die bewering juist is, omdat ik moet bekennen dat ik In Cold Blood wel gekocht heb, maar het boek staat nog ongelezen op de boekenplank. Wel is duidelijk dat beide boeken in beginsel in ieder geval overeenkomen: bij beide boeken zijn het romanschrijvers die zich buigen over een strafbaar dat daadwerkelijk gepleegd is en de schrijvers proberen zich een plausibel beeld van dat strafbare feit – een moord – en de daders te vormen.

In het geval van Over het IJ heeft dat tot een uiterst leesbaar boek geleid. In het begin had ik wel wat moeite om het boek voor mezelf in het juiste genre te plaatsen. Moet je het nu zien als non-fictie, of toch meer als een roman? Uiteindelijk heb ik de conclusie getrokken dat het fictieve wellicht toch meer overheerst.

Toen dat probleem eenmaal uit de wereld was, bleef er een roman over waarin een ontluisterend beeld wordt geschetst van de levens van de twee jonge daders en hun familie en de raakvlakken die die levens met dat van het slachtoffer hadden. Verder is er een grote rol weggelegd voor het stadsdeel Amsterdam-Noord, dat niets met de rest van Amsterdam aan de andere kant van het IJ gemeen lijkt te hebben. Huiveringwekkend troosteloos zijn de levens van de personages die Van Beijnum beschrijft en dat het uiteindelijk tot een groot drama komt, wekt geen verbazing.

Nu alleen nog zelf controleren of er inderdaad parallellen met In Cold Blood zijn.

Kees van Beijnum | Een soort familie

Kees van Beijnum

flickr

Jenny Erpenbeck | Tand

2011-01-29T13:41:00.029+01:00

Jenny Erpenbeck - Tand Erzählungen. Frankfurt am Main/Berlin, Eichborn, 2001, 117 pagina's.

Jenny Erpenbeck ist eine Meisterin der literarischen Verdichtung. Mit der ihr eigenen sprachlichen Präzision und Originalität vermag sie ihren Geschichten und ihren Figuren eine existentielle Tiefenschärfe zu geben, die in der deutschen Gegenwartsliteratur ihresgleichen sucht.

Ob in Tand dem Verhältnis der Erzählerin zu ihrer alternden Großmutter, in Atropa bella-donna der Geschichte einer Eifersucht, oder in a ist gleich v durch t der in der Familie lange verschwiegenen Existenz eines Halbbruders nachgegangen wird: Jenny Erpenbeck ist am Ungang der Menschen miteinander interessiert, ihren Beziehungen zueinander, an ihrer Hilflosigkeit und ihrer Kraft. Sie schreibt eine verblüffend vielschichtige Prosa, die auch den unscheinbarsten Details einen Kosmos verborgener Bedeutungen abliest.

De dunne verhalenbundel Tand bevat tien korte verhalen, die in lengte nogal verschillen. Soms beslaan ze maar acht bladzijden, andere zo’n twintig bladzijden. De verhalen hebben gemeen dat zich binnen het bestek van dat kleine aantal pagina’s als het ware een volledige, vaak tragische roman ontvouwt.

Erpenbeck bedient zich van prachtige taal – waarbij voor mij blijkt hoe mooi literatuur in het Duits kan zijn. Erpenbeck noemt de dingen vaak niet direct bij hun naam , maar suggereert gevoelens en gebeurtenissen. Ik vind het erg knap dat je je als schrijver met behulp van een heel precieze woordkeuze en ondanks het regelmatige gebruik van lange zinnen toch tot het genre van het korte verhaal kunt beperken.

Vooral de verhalen Atropa bella-donna, a ist gleich v durch t en Sibirien hebben indruk op mij gemaakt - het laatste verhaal zelfs bijzonder diepe indruk. De impact van die veertien bladzijden was eigenlijk net zo groot als de hele roman Die Mittagsfrau van Julia Franck.

Pas bij Siberien, waarin een moeder na een verblijf in de Goelag van drie jaar ineens weer voor de deur staat, waar haar plaats door een ander blijkt te zijn ingenomen, realiseerde ik me dat Erpenbeck in de DDR geboren is. Ze vertelt in dit verhaal hoe het verblijf in Siberië de moeder veranderd heeft, hoe zij haar rivale zonder dat deze weerstand kan bieden het huis uit werkt alsof het de normaalste zaak van de wereld is dat dit soort zaken gebeurt en dat er vervolgens geen woord meer aan wordt vuil gemaakt en hoe de vader toch een soort van relatie blijft onderhouden met die rivale. Op papier weliswaar, maar toch. Dat de moeder uiteindelijk toch beweert dat Siberië de mooiste plek op aarde is, is ook de normaalste zaak van de wereld.

Wat mij betreft is deze bundel een klein meesterwerk! Tand is in het Nederlands verschenen onder de titel Atropa belladonna.

Jenny Erpenbeck op Wikipedia (Duits)

flickr

Jaap Scholten | Kameraad Baron

2011-01-23T16:20:00.029+01:00

Jaap Scholten - Kameraad Baron Een reis door de verdwijnende wereld van de Transsylvaanse aristocratie.
Amsterdam/Antwerpen, Contact, 2010, 422 pagina's.

Jaap Scholten bereisde grote delen van Hongarije en Roemenië en ontmoette daar de nazaten van de eens zo aanzienlijke Transsylvaanse aristocratie. Met hen bezocht hij de kelders en de zolders waar ze tijdens het communisme noodgedwongen woonden en de dwangarbeiderskampen waar ze stenen vergruisden.

Scholten sprak met hen over het rijke verleden en over de verschrikkingen van het communisme. Met de jongste generatie aristocraten zocht hij truffels in de wouden van Transsylvanië en sprak hij over de gerestitueerde bezittingen en de toekomst: hoe weer iets op te bouwen in een land dat zich in een moreel vacuüm bevindt?

Kameraad Baron is een kloek boek met foto’s, een lange literatuurlijst, een persoonsregister en meerdere landkaarten, dat voortkomt uit Scholtens persoonlijke interesse in de aristocratie in Transsylvanië. Scholten is geïnteresseerd in deze aristocratie, omdat zijn vrouw van haar vaders kant Hongaars is. Deze schoonvader stamt ook nog eens uit een oude adellijke Transsylvaanse familie. Deze particuliere interesse, zoals Scholten het noemt, en het besef dat de verhalen van de nog levende aristocraten snel vastgelegd moesten worden, hebben Scholten ertoe aangezet een studie culturele antropologie aan de Central European University in Boedapest te volgen.

Kameraad Baron is een verder uitgewerkte versie van de afstudeerscriptie die Scholten voor deze studie schreef. Het resultaat is een heel leesbaar werk met een juiste mix van persoonlijke verhalen van de nog levende oude aristocraten en de achtergrondinformatie die nodig is om die verhalen te begrijpen. De geïnterviewden vertellen over het leven voor de komst van de communisten, de lijdensweg onder de communisten en de manier waarop deze ouderen zelf of hun kinderen of kleinkinderen proberen de draad na een onderbreking van veertig jaar weer op te pakken.

Het is goed dat Scholten deze verhalen heeft genoteerd, zowel de herinneringen aan de goede oude tijd als de herinneringen aan de vernederingen en het fysieke en mentale leed dat deze mensen uit naam van het bouwen van een nieuwe wereld is aangedaan. Lees je dit boek na de serie Oostwaarts! te hebben gekeken, dan maakt het allemaal nog meer indruk omdat je een aantal mensen uit deze serie hier op papier terugvindt. Des te meer als je je realiseert dat de meerderheid veertig jaar lang ondanks de vernederingen en ander leed de rug recht heeft gehouden. Noblesse oblige…

Omdat ik niet heel veel weet over de geschiedenis van Hongarije en Roemenië na de Tweede Wereldoorlog, kan ik niet nagaan of er feitelijke onjuistheden in dit boek staan. Wel viel me op pagina 231 op dat Scholten hier zegt dat de NKVH de voorloper van de Russische KGB is. Dat moet natuurlijk de NKVD zijn. Die typefout kan vast in een volgende druk worden aangepast.

Hoe diep de angst nog altijd zit, blijkt uit het feit dat Scholten onlangs heeft besloten dat er geen Hongaarse en Roemeense vertalingen van het boek mogen verschijnen (zie hier). Tegelijkertijd spreekt er hoop uit dit boek, omdat Scholten de jongere generaties aan het woord laat, die ondanks alle tegenwerking en gebrek aan financiën proberen de landgoederen die vaak tot ruïnes zijn teruggebracht nieuw leven in te blazen.

Gelukkig kunnen wij Kameraad Baron zonder belemmeringen in het Nederlands lezen. Dat moet je zeker doen als je enigszins geïnteresseerd in de moderne Midden- en Oost-Europese geschiedenis en de gevolgen van die geschiedenis op het dagelijks leven van de mensen die hem moesten ondergaan én de gevolgen die die harde jaren nu nog op de mensen in de landen hebben.

Kameraad Baron doet mij in ieder geval heel anders denken over mijn bezoek aan Grebnovo, een vervallen landgoed in de buurt van Moskou, vorig jaar mei. Ineens is de vraag wat er met de eigenaren van dat landgoed gebeurd is, en hoe het tot de ruïne is geworden die het nu is, nog dringender geworden.

Jaap Scholten op Wikipedia

Jaap Scholten | Heer & Meester
Jaap Scholten | De wet van Spengler

flickr

F. Springer | Quadriga

2011-01-17T20:39:00.021+01:00

F. Springer - Quadriga: Een eindspel. Amsterdam, Querido, 2010 (2), 186 pagina's. 2010 (1).

In de nadagen van de DDR krijgt journalist Robert Somers een uitnodiging voor een werkbezoek aan Oost-Berlijn. Daar wordt hij toevertrouwd aan de raadselachtige Monika Rittner, de officiële gids die hem rondleidt en hem bij belangrijke Partijleden introduceert.
Terwijl Somers de grote successen van de DDR moet aanhoren en aanschouwen, valt hij in de slagschaduw van de Brandenburger Tor genadeloos voor de schoonheid van zijn gids. Is die aantrekkingskracht wederzijds, of speelt zij een geraffineerd spel met hem?
Op meesterlijke wijze schetst Springer in deze melancholische en tegelijk geestige roman een maatschappij die ten einde loopt en een man die zijn laatste liefde achterna reist.

F. Springer (Batavia, 1932) was van 1985 tot 1989 ambassadeur in Oost-Berlijn. In zijn inmiddels veertigjarige loopbaan als schrijver publiceerde hij onder meer de bekende romans Bougainville (1981), Bandoeng-Bandung (1983), Teheran, een zwanezang (1991) en Kandy (1998). Het grote publiek veroverde hij in 1990 met het Boekenweekgeschenk Sterremeer.

Kort samengevat is dit een roman over een Nederlandse journalist, die op uitnodiging van de DDR-regering dat land bezoekt. De journalist wordt daarbij begeleid door een vrouw die vermoedelijk voor de Stasi werkt en dus waarschijnlijk ook verslag over hem moet uitbrengen. Hij wordt verliefd op deze vrouw, die hem ook bij andere bezoeken begeleidt.

Deze informatie krijgen we in flashbacks gepresenteerd, want de hoofdverhaallijn speelt eind jaren ’90, waarin de Nederlander terugkeert naar het inmiddels herenigde Duitsland, op zoek naar de vrouw. Er is iets misgegaan, en de bedoeling is dat je het boek uitleest om erachter te komen wat er precies is gebeurd.

Ik heb het moeilijk gehad met deze roman. Dat komt doordat ik aan de ene kant wel wilde weten hoe het nu met die liefdesgeschiedenis tussen de Nederlandse Robert en de Oost-Duitse Monika zat, maar aan de andere kant raakte die geschiedenis me eigenlijk helemaal niet. Vooral het nadrukkelijke uitleggen en de lang doorgezette verwijzingen naar Boenin en zijn tragische liefde gingen me tegenstaan.

Dat maakte dat ik uiteindelijk de gedeeltes waarin Robert spreekt met zijn vriend Raaf, de Nederlandse ambassadeur in de DDR, boeiender vond dan de romance zelf. Raaf vertelt hoe het er achter de schermen in de wereld van regeringsleiders en diplomaten aan toegaat. Het cynische toon waarmee Springer zijn alter-ego over de gang van zaken in de DDR laat spreken, is bijzonder vermakelijk. En dan zijn de details niet vervelend, zoals de scene waarin een beurs in Leipzig wordt beschreven, en waar Erich Honecker Robert een hand geeft, 'die vochtig aanvoelde'.

F. Springer (een pseudoniem) was zelf de laatste ambassadeur van Nederland in de DDR. Nu ik deze roman heb gelezen, vind ik het jammer dat Springer er niet voor heeft gekozen zijn ervaringen uit die laatste jaren van de DDR in de vorm van non-fictieve memoires aan ons te presenteren. Samen met de andere landen waar Springer gestationeerd is geweest, moet dat toch een boek opleveren dat de moeite van het lezen waard is, zelfs in dit tijdperk van WikiLeaks.

F. Springer op Wikipedia

flickr

Martin Bril | Rokjesdag

2011-01-14T13:55:00.002+01:00

Martin Bril - Rokjesdag en andere lenteverhalen. Amsterdam, Prometheus, 2010, 121 pagina's.

'Rokjesdag is een wonderlijke dag. Als bij toverslag zijn de straten ineens gevuld met blote benen. Het wonder is dat de bijbehorende dames hierover van tevoren geen overleg hebben gevoerd. Er is ook geen oproep op televisie geweest, of een speciaal radiobericht. Ze voelen aan dat het kan.
Vrouwen en hun gevoel, er is veel over gezegd. Veel onzin ook, door de eeuwen heen. Maar dat ze feilloos aanvoelen wanneer ze met blote benen onder een rokje, rok, jurk of kniebroek de deur uit kunnen, is een ding dat zeker is. In vergelijking met hen zijn mannen gevoelloze wezens.'

In 1996 schreef Martin Bril voor het eerst over rokjesdag. Zoals hij erover schreef, kon niemand het.
Rokjesdag is het eigenlijke begin van de lente, het is een optimistische dag. In dit boek zijn Martin Brils mooiste stukken over de lente opgenomen, over de ontluikende natuur, over parken en terrassen, over zingende vogels en open auto's, en natuurlijk over rokjesdag zelf, de dag die door toedoen van Martin Bril zelfs Van Dale haalde.

Over Rokjesdag kan ik kort zijn. Het is altijd prettig om stukjes van Bril te lezen, en om midden in de winter te lezen over de lente gezien door Brils ogen, dat is een waar genot. Lezen dus!

Martin Bril | De kleine keizer
Martin Bril | Buurtgeluiden
Martin Bril | Mijn leven als hond

Martin Bril
Martin Bril op Wikipedia

flickr

Cormac McCarthy | The Road

2011-01-11T21:24:00.030+01:00

Cormac McCarthy - The Road. London, Picador, 2006, 225 pagina's. 2006 (1).

A father and his young son walk alone through burned America. Nothing moves in the ravaged landscape save the ash on the wind. Their destination is the coast, although they don't know what, if anything, awaits them there. They have nothing but a pistol to defend themselves against the lawless bands that stalk the road, the clothes they are wearing, a cart of scavenged food - and each other.

The Road is the profoundly moving story of a journey. It boldly imagines a future in which no hope remains, but in which a father and a son, each the other's world entire, are sustained by love. Awesome in the totality of its vision, it is an unflinching meditation on the worst and the best that we are capable of: ultimate destructiveness, desperate tenacity, and the tenderness that keeps two people alive in the face of total devastation.

Ik had dit boek al sinds eind november in huis. Ik heb het geleend uit de bibliotheek, nadat het op een zondagmiddag in de Openbare Bibliotheek in Groningen in het kader van Zondagschrijvers in de bieb werd besproken door Arend Jan Wonink.

Zonder die aanbeveling zou ik het boek niet hebben geleend. Ik ben blij dat ik het wel geleend en gelezen heb, alhoewel ik ook blij ben dat ik het niet tijdens de feestdagen heb gelezen én dat het boek nu uit is.

McCarthy beschrijft de voettocht van een vader en zoon, die in een wereld na een allesverwoestende ramp of oorlog leven. De zoon is vlak na dat wat er gebeurd is geboren. Er was een echtgenote en moeder, maar die is inmiddels overleden, net als de meeste andere mensen op aarde. De zon schijnt nog maar nauwelijks, er groeit en bloeit niets meer en je ziet geen dieren meer, alles is bedekt met een laag as.

Vader en zoon zijn onderweg naar de kust. De vader hoopt dat ze daar meer kans op overleven hebben dan daar waar ze vandaan komen. Onderweg moeten ze voortdurend op hun hoede zijn, omdat zij weliswaar 'good guys' zijn, maar de anderen, dat zijn toch vaak de 'bad guys'.

Eerst maar een paar negatieve dingen. McCarthy gebruikt weliswaar punten en komma’s, maar laat overal consequent aanhalingstekens weg als hij directe rede gebruikt. Ik vind dat heel vervelend lezen.

Ook vond ik het een ontgoocheling, dat McCarthy er na een spannend einde toch voor kiest om het boek af te sluiten met een paar bladzijden waaruit je de conclusie kunt trekken dat de 'good guys' toch winnen. Dat smaakt naar een Hollywoodachtig einde, alsof wij na zo’n duister boek niet ook nog een duister einde aan zouden kunnen.

Deze punten van kritiek nemen niet weg, dat de roman enorme indruk op me heeft gemaakt. McCarthy beschrijft het post-apocalyptische landschap en de voettocht zo beklemmend, dat het boek me ook als ik het weglegde niet losliet. Het was alsof de pagina’s zelf ook grijs-zwart waren, op de paar flashbacks na waarin herinneringen van de vader aan de wereld voor de ramp of oorlog. Die scènes lijken dan juist weer in kraakheldere kleuren geschreven te zijn.

Vader en zoon zijn op elkaar aangewezen, totaal afhankelijk van elkaar en van het geluk, waardoor ze eten of schoon water vinden. De angst die beiden voelen om elkaar te verliezen, en het voortdurende speuren naar sporen (licht of rook van vuren, sporen in de as, afval langs de weg) van anderen wordt zo beschreven of gesuggereerd, dat het je als lezer ook in zijn greep krijgt.

The Road is geen mooi boek, maar wel een boek dat je, als je tegen totale uitzichtloosheid kunt, zeker moet lezen. Het zet je aan het denken over wat je zelf zou doen, als je je ineens moet zien te redden zonder al de handige zekerheden die wij om ons heen hebben verzameld.

Cormac McCarthy op Wikipedia

flickr

Chris Benjamin | Drive-by Saviours

2011-01-09T12:30:00.017+01:00

Chris Benjamin - Drive-by Saviours. Halifax & Winnipeg, Roseway Publishing, 2010, 341 pagina's.

Demoralized by his job and dissatisfied with his life, Mark punches the clock with increasing indifference. He wanted to help people; he'd always believed that as social worker he would be able to make a difference in people's lives. But after six years of bureaucracy and pushing paper Mark has lost hope.

All that changes when he meets Bumi, an Indonesian restaurant worker. Moved from his small fishing village and sent to a residential school under the authoritarian Suharto regime, Bumi’s radical genius and obsessive-compulsive disorder raise suspicion among his paranoid neighbours. When several local children die mysteriously the neighbours fear reaches a fevered pitch and Bumi is forced to flee to Canada.

Brought together by a chance encounter on the subway, Mark and Bumi develop a friendship that forces them to confront their pasts. Moving gracefully between Canada and Indonesia and through the two men’s histories, Drive-by Saviours is the story of desire and connection among lonely people adrift in a crowded world.

Voor de tweede keer binnen een maand las ik een boek dat ik kreeg in het kader van de EarlyReviewersgroep op LibraryThing. Deze keer lag het niet geheel aan mij dat ik het boek pas twee maanden na toekenning heb gelezen – het is zo’n zes weken per post onderweg geweest vanuit Canada.

Drive-By Saviours beschrijft twee generatiegenoten, de Indonesische Bumi en de Canadese Mark. Bumi’s verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van een alwetende verteller, Marks verhaal vanuit de ik-persoon. De mannen worden beiden in de jaren ’70 geboren. Wat bij de beschrijving van de jeugd van de mannen het meest opvalt, is een tegenstrijdigheid: aan de ene kant is hun leven totaal verschillend, doordat de een in een rijk, vrij land geboren is en en de ander in een straatarme dictatuur, maar tegelijkertijd is hun leven niet zo verschillend – ze hebben beiden een overheersende (stief)vader, de een heeft een zus die aan dwangneuroses lijdt, de ander lijdt daar zelf aan. Uiteindelijk kruisen de paden van beide zich, in Toronto. Dit zal de levens van de beide mannen voorgoed veranderen.

Het gaat te ver om te proberen hier de inhoud van het boek na te vertellen, simpelweg omdat er te veel verhaallijnen in deze roman zitten. Toch werkt dat niet storend, integendeel. Benjamin heeft ervoor gekozen het leven van de beide mannen afwisselend per hoofdstuk te beschrijven. Dat benadrukt voor mij gevoel dat wat Benjamin wil overbrengen: de tegenstelling en de gelijkenis tussen beide mannen. Benjamin schrijft vlot, in begrijpelijk Engels, en heeft een interessante verzameling personages bedacht, die zijn hoofdpersonen omringen.

Eén van de beste gedeeltes van deze roman vond ik de hoofdstukken waarin Benjamin de omvangrijke elektriciteitsstoring van augustus 2003 gebruikt om de Canadese Mark de ogen te laten openen. Benjamin wijdt daar enkele hoofdstukken aan en weet daarbij de ontreddering van de inwoners van Toronto, denk ik, juist te beschrijven. Daarbij weet hij het juiste evenwicht te vinden tussen de ontreddering die Mark voelt en de ontreddering die de andere inwoners van Toronto voelen. Bovendien had ik tijdens het lezen van dit gedeelte van het boek voortdurende het lied Oh No van Gogol Bordello in mijn hoofd, dat over diezelfde blackout gaat.

Drive-By Saviours is de eerste roman van Chris Benjamin. Daarmee bewijst hij, vind ik, dat hij zeker goed verhalen kan vertellen én je aan het denken kan zetten over zaken die wij nu politiek correct noemen, maar die daarom niet altijd minder waar zijn. Ik ben blij dat ik deze roman mocht lezen.

Chris Benjamin (Engels)

flickr

Gerbrand Bakker | De omweg

2011-01-03T19:12:00.003+01:00

Gerbrand Bakker - De omweg. Amsterdam, Cossee, 2010, 235 pagina's.

De vrouw heeft een oud huis gehuurd, ver weg, in Wales. Om een nieuwe start te maken. Ze wil dingen vergeten, is gevlucht voor lastige situaties en pijnlijk nieuws.

Misschien komt alles toch nog goed. Het is november, het wordt december. Een botte schapenboer slacht een lam, een huisarts zit zich dood te roken in zijn lege praktijk, de vrouw laat haar haren kort knippen door de plaatselijke kapster. Van de tien witte ganzen op het veld bij het huis zijn er na twee maanden nog vier over. En wat moet ze met de vriendelijke maar ongrijpbare jongen die op een nevelige namiddag over de muur rondom haar tuin springt? De dag voor kerst schepen de echtgenoot en de politieagent zich in naar Hull. Ze komen steeds dichterbij, de tijd begint te dringen.

Gerbrand Bakker vertelt op een sensuele manier, met altijd weer onverwachte wendingen, over een jonge vrouw, die probeert te ontsnappen aan haar ondraaglijk geworden omstandigheden. Het is het verhaal van iemand, die midden in het leven gedwongen is opnieuw te beginnen. Als zij maar de kans krijgt.

Een vrouw vlucht als haar leven plotsklaps op z’n kop staat: zij gaat vreemd met een student, die haar vervolgens in hun faculteitsgebouw aan de schandpaal nagelt. Het gevolg is dat ze wordt ontslagen. Verder blijkt bij een vruchtbaarheidsonderzoek dat zij ernstig ziek is. Ze vertrekt, zonder iemand daarvan op de hoogte te stellen, naar Wales. De vergelijking met een kat die ziek is en wegkruipt om te sterven dringt zich op, en wordt uiteindelijk ook uitgesproken.

Bakker geeft deze informatie beetje bij beetje vrij, ondertussen strooiend met omineuze voortekens: het snel slinkende aantal ganzen op het erf van de vrouw, de opmerkingen van de bakkersvrouw in een dorp verderop dat ze een hond nodig heeft als ze alleen woont, de telkens onaangekondigde bezoeken van een schapenboer, die zijn schapen op de grond bij haar boerderij laat grazen. En dan is daar nog de echtgenoot, die uiteindelijk toch op zoek gaat naar de verdwenen vrouw. Je weet dat het wel slecht moet aflopen, de vraag is alleen op welke manier dat zal gebeuren.

De omweg is een vlot geschreven roman, waarin Bakker niet alleen aandacht besteedt aan het ontrafelen van het mysterie rond het plotselinge besluit van de vrouw om te vertrekken, maar ook aan de natuur rond de boerderij in Wales waar zij terechtkomt, en de mensen waarmee ze in aanraking komt. De roman leest prettig, ondanks het duistere thema, maar heeft me een stuk minder geraakt dan Boven is het stil.

Gerbrand Bakker | Boven is het stil

Gerbrand Bakker
Gerbrand Bakker op Wikipedia

flickr

Софи Оксанен | Очищение

2010-12-31T19:19:00.041+01:00

Софи Оксанен - Очищение. Санкт-Петербург/Москва, Лимбус Пресс, 2010, 384 страницы.
Оригинальное финское название: Puhdistus, перевод Т. Джафаровой-Вииталой.

(Sofi Oksanen - Ochishchenie. Sankt-Peterburg/Moskva, Limbus Press, 2010, 384 bladzijden.
Originele Finse titel: Puhdistus, vertaald door T. Dzhafarova-Viitala.)

Софи Оксанен - едва ли не самая заметная фигура на поле современной финской литературы. Она молода, однако ее перу уже принадлежат три романа, последний из которых - «Очищение» - переведен на двадцать пять языков, а на родине стал бестселлером и получил семь различных литературных премий, среди которых главная финская награда в области литературы - «Финская премия».
Роман «Очищение» посвящен истории Эстонии во второй половине двадцатого века. Через предвзятый взгляд простой эстонской крестьянки показаны все ужасы репрессивной системы.
Русскому читателю предоставляется уникальная возможность ознакомиться с этим характерным человеческим документом.

Deze roman, in het Nederlands verschenen onder de titel Zuivering, beschrijft personages tegen de achtergrond van de geschiedenis van Estland vlak voor, tijdens en direct na de Tweede Wereldoorlog én de jaren direct voor en na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Een uitgesproken Oost-Europees thema, gekozen door een Finse schrijfster. Zij schrijft over dit onderwerp, omdat haar moeder van oorsprong uit Estland komt.

Kort samengevat gaat het verhaal over een oude Estste boerin (Aliide), die in 1992 op een weggetje bij haar boerderij een uitgeput meisje (Zara) vindt, dat zij ondanks haar hardnekkige wantrouwen in huis neemt om haar op krachten te laten komen. Wat Aliide niet weet, is dat Zara niet zo maar bij haar boerderij opduikt: zij is de kleindochter van Aliides zus Ingel, met wie zij sinds 1949 geen contact meer heeft. In dat jaar is de zus met haar dochtertje gedeporteerd naar Vladivostok.

Oksanen hanteert drie verhaallijnen. De eerste verhaallijn beslaat het grootste gedeelte van de roman. Het betreft de geschiedenis van Aliide en haar zus Ingel ruwweg van 1935 tot 1952. Ingel trouwt met Hans, een Estse boer. De meisjes werden tegelijkertijd verliefd op hem, maar Hans heeft alleen oog voor Ingel, die in alles altijd beter is dan Aliide.

Oksanen beschrijft de allesoverheersende jaloezie van Aliide, en concentreert zich in deze verhaallijn vooral op de gevolgen van de inval van de sovjets aan het einde van de Tweede Wereldoorlog op het leven van de drie. Hans heeft met de nazi's meegevochten en besluit zich aan te sluiten bij de de Woudbroeders, waardoor hij door de sovjets wordt gezocht als landverrader en crimineel. De zussen, die Hans verbergen in hun boerderij, worden onderworpen aan verschillende verhoren, vernederingen en martelingen om hen zo te dwingen te vertellen waar Hans is. Aliide ziet na vier jaar geen andere uitweg dan te trouwen met een Estse communist, om ervoor te zorgen dat de verhoren stoppen.

De tweede verhaallijn beschrijft het lot van Zara, die in Vladivostok opgroeit bij haar grootmoeder, die steeds uit het raam naar de sterrenhemel staart, en haar moeder, die hardnekkig zwijgend door het leven gaat. Zij hoort in 1991 van een vriendin over de mogelijkheid om in Duitsland snel veel geld te verdienen. Dat lijkt haar wel wat, want zij heeft geld nodig om medicijnen te kunnen studeren. Die droom komt niet uit: ze komt in Berlijn in de prostitutie terecht bij twee meedogenloze Russen.

De derde verhaallijn behandelt de verhouding tussen de oude Aliide en de jonge Zara – Zara durft weliswaar niet zelf te vertellen dat zij de kleindochter van Aliides zus Ingel is, maar weet toch haar vertrouwen te winnen, ondanks al de vormen van verraad, angst en vernedering waarmee Aliide haar hele leven is geconfronteerd.

Zuivering is een bijzonder indrukwekkend boek. Het laat zien tot welke vormen van kwaad de mens in staat is, om het eigen vege lijf te reden, of uit puur winstbejag. Dat de gevolgen van dat kwaad het leven van de mensen die het moeten ondergaan blijft bepalen, en dat het kwaad in veertig jaar weliswaar een andere vorm en naam heeft aangenomen maar hetzelfde effect heeft, wordt pijnlijk duidelijk.

In een van de besprekingen van dit boek las ik, dat Oksanen te theatraal zou schrijven – bijvoorbeeld in de manier waarop zij beschrijft hoe zowel Zara als Aliide het geweld dat hen wordt aangedaan proberen te doorstaan. Beide vrouwen proberen het lichaam dat dat geweld en die vernedering ondergaat los te zien van henzelf. Zara houdt zichzelf voor dat het niet Zara, maar Natasja overkomt. Aliida stelt zich voor dat zij loskomt van haar eigen lichaam en bijvoorbeeld een spijker is in de kamer waar zij ondervraagd wordt. Ik ben het niet eens met de schrijver van het stukje op internet. Ik zie dit juist als een geoorloofde literaire kunstgreep om te laten zien wat het geweld met de vrouwen doet.

Zuivering is zeker geen lichtvoetig boek, maar het is wel een boek dat het verdient om ook hier in Nederland een breed publiek te bereiken. Je leert iets over de geschiedenis van een klein land, dat sinds kort bij de EU hoort en op 1 januari ook tot de Eurozone zal gaan behoren. De opbouw van de roman zorgt ervoor dat je tot de laatste bladzijden op het puntje van je stoel blijft zitten. Ik heb echt moeite gehad om het boek weg te leggen. Lees dit boek, als je tegen een stootje kunt!

Sofi Oksanen (Engels)
Sofi Oksanen op Wikipedia

flickr

Martin Bril | Buurtgeluiden

2010-12-24T10:41:00.004+01:00

Martin Bril - Buurtgeluiden. Amsterdam, Prometheus, 2010, 126 pagina's.

'Laatst werd ik op straat aangehouden door twee leuke agentes. Ze waren bezig met hondencontrole. Zo'n gevoel had ik al - mijn hond blafte vanaf het moment dat hij de dames in het vizier kreeg. Het is een eenkennig dier, moet u weten, en ze blaft naar alles wat een uniform draagt.
Goed.
Of ik twee zakjes bij me had om eventuele boodschappen van de hond op te ruimen, wilde de eerste agente weten. Er kwam een kekke vlecht onder haar hoedje vandaan. Ik had daar graag even aan getrokken, maar ja - daar was het moment niet naar. Gelukkig had ik twee zakjes bij me, eentje voor de drol op de heenweg, en de andere voor de drol op de terugweg. Ze wilde de zakjes zien, de agente, nog streng ook - heerlijk vind ik dat.'

Martin Bril reisde stad en land af voor zijn columns en was altijd onderweg, maar hij begon en eindigde zijn dagen altijd in de buurt van zijn eigen huis, waar hij de omliggende huizen en hun bewoners net zo liefdevol en soms genadeloos observeerde als hij dat met de rest van het land deed. Buurtgeluiden geeft een prachtig beeld van een buurt in beweging, maar ook van Martin Bril zelf.

Een hartverwarmende bundel columns die Bril schreef over zijn buurt, Oud-West in Amsterdam. Allerlei facetten van zo'n oude stadsbuurt komen aan de orde: vereenzaamde ouderen, die al veertig jaar in hetzelfde huis wonen, of juist verplant zijn naar een verzorgingstehuis en daar hun laatste jaren ook in eenzaamheid doorbrengen, musicerende zwervers bij de buurtsuper, beambten die gewetensvol op hondenbelasting controleren, busjes vol met Polen die huizen verbouwen of jongens die bij Brils dochters op school hebbend gezeten, die ineens al een vak hebben geleerd, terwijl de dochters nog op de middelbare school zitten.

Zoals gebruikelijk staan de columns vol met rake observaties. Sommige raken je hart ook, zoals de columns over de oude buurman van de familie Bril en een bewoner van een verzorgingstehuis, waarvan na zijn dood blijkt dat hij in zijn jonge jaren een balletdanser was. Hartverscheurend is de beschrijving van een aanrijding op een kruispunt in de buurt, waarbij een vrachtwagen een meisje op de fiets overrijdt.

Bril weet steeds weer de juiste toon te treffen, merkt kleine dingetjes op die anderen over het hoofd zouden zien. Hij leert je eigenlijk zelf beter te kijken naar je omgeving. Het is een genot om de columns te lezen, maar het stemt ook wat treurig, omdat je weet dat er geen nieuwe juweeltjes meer bij komen.

Martin Bril | De kleine keizer
Martin Bril | Rokjesdag
Martin Bril | Mijn leven als hond

Martin Bril
Martin Bril op Wikipedia

flickr

Chris Dolley | French Fried

2010-12-22T21:03:00.016+01:00

Chris Dolley - French Fried: one man's move to France with too many animals and an identity thief. Book View Cafe, 2010, 229 pagina's.

Animals behaving badly, other people's misfortunes and the most bizarre true crime story ever. French Fried is the unfortunately true account of Chris Dolley's first eight months in France and has been described as 'A Year in Provence with Miss Marple and Gerald Durrell.'

Just when Chris and Shelagh think nothing more could possibly go wrong, they discover that Chris's identity has been stolen and their life savings – all the money from their house sale in England that was going to finance their new life in France – had disappeared. A bank account had been opened in Chris's name in Spain to take the proceeds.

Then they're abandoned by the police forces of four countries who all insist the crime belongs in someone else's jurisdiction. The French say it's an Irish crime as that's where the money was held. The Irish say it's French as that's where all the correspondence came from. The British say it's nothing to do with them even though forged British passports were used to open the bank account in Spain. And the Spanish are on holiday – and can’t even think about investigating any bank account for at least four weeks.

So Chris has to solve the crime himself. But unlike fictional detectives he has an 80 year-old mother-in-law and an excitable puppy who insist they come along if he's going anywhere interesting - like a stakeout.

Een e-boek lezen op de laptop, het is toch echt niet mijn ding. Vandaar dat ik meer dan twee maanden nodig had om alle 229 pagina’s van dit e-boek, dat ik via LibraryThings Early-Reviewersgroep kreeg, uit te lezen.

De inhoud van dit boek laat zich makkelijk kort samenvatten: een echtpaar verhuist met hun hele beestenboel vanuit Engeland naar Frankrijk omdat het leven daar goedkoper zal zijn. Ze hebben nogal wat tegenslag onderweg. De eerste maanden in Frankrijk vallen vanwege een taalbarrière en de Franse bureaucratie evenmin mee. Als het echtpaar denkt dat het ergste achter de rug is, begint het pas: het geld van de verkoop van hun boerderij in Engeland is weg.

Ik weet niet goed wat ik van dit boek moet denken. Is het fictie, of juist autobiografisch? Wilde Dolley een boek over de confrontatie met een andere cultuur en taal schrijven, of juist een detectiveachtig werkje over hoe iemand met je identiteit en geld aan de haal kan gaan?

Toen ik maar eenmaal weer over die weerstand tegen de laptop en het beeldscherm heen was, ging het lezen aardig. French Fried is geen meesterwerk, maar het het werkje leest eigenlijk best prettig. En, het is zo hier en daar ook grappig. Zeker het laatste gedeelte, waarin de identiteitsfraude wordt beschreven, vond ik soms echt hilarisch. Deze constatering is bijvoorbeeld heel herkenbaar:

This is the joy of families – everything you do is remembered, catalogued and used in evidence against you later.

De eerlijkheid gebiedt me wel te zeggen dat ik het waarschijnlijk niet zou hebben gekocht in een winkel of uit de bibliotheek zou hebben meegenomen.

Chris Dolley (Engels)

flickr

Olga Grushin | The Concert Ticket

2010-12-18T15:01:00.045+01:00

Olga Grushin - The Concert Ticket. London, Penguin/Viking, 2010, 323 pagina's.

On a November afternoon in an unnamed Russian city Anna, a local teacher, is on her way home from work when she sees a crowd of people lining up at a kiosk on the corner of the street. It is a nondescript shack, like so many others across the city, and yet for many it offers the promise of rare dreams - some wish for new coats for their children or new leather boots, others for flowers or sugary cakes. Then a rumour spreads: a famous exiled composer will be returning to the city for one night to conduct his last symphony and this kiosk might be selling the tickets.

Soon the acquisition of that concert ticket becomes an obsession at the heart of Anna's small family. Her husband, a tuba player who is compelled to play dreary dirges for a state band, longs for a night of musical bliss, and sees the ticket as a way of beginning an illicit affair. Their son thinks if he can get to the concert he will be able to escape with the famous composer the West. And Anna secretly wants the ticket for her husband, in the hope that it will make him love her once again.

The Concert Ticket is a mesmerizing, heartbreaking novel about a family struggling through a time of great repression, and how their secret, profound longing for lives of love and beauty threatens to cut the very tender ties that bind them.

Van Olga Grushin las ik in 2006 The Dream Life of Sukhanov. Van die roman was ik danig onder de indruk. Mijn verwachtingen waren hooggespannen toen ik deze nieuwe roman van Grushin deze zomer kocht. Ik vind The Concert Ticket (in de Verenigde Staten verschenen onder de titel The Line) een meesterwerk, dat door iedereen gelezen moet worden. Ik zal ook uitleggen waarom.

De roman speelt in een niet bij naam genoemde stad in niet bij naam genoemd land. Het verhaal begint rond de 37e verjaardag van The Change, met een scene waarin de moeder van een gezin een rij ontdekt voor een mysterieuze kiosk die er vroeger niet stond. Het is onduidelijk wat er verkocht zal worden, maar er staan toch mensen in de rij, voor de zekerheid.

Als bekend wordt dat er kaartjes verkocht zullen worden voor een concert waarbij een naar het buitenland vertrokken componist, Selinsky, zelf na 37 jaar weer in zijn vaderland een van zijn symfonieën zal dirigeren, zorgt dat voor alle vier leden van het gezin één ding het belangrijkste ter wereld wordt: het bijwonen van dat concert. Er is maar één probleem: het concert zal pas een jaar later op Oudjaarsdag plaatsvinden, je moet iedere dag in de rij staan om je nummer te behouden én je mag maar één kaartje per nummer kopen.

Wat volgt is een schrijnende psychologische roman, waarin Grushin beschrijft hoe de leden van het gezin eerst nader tot elkaar lijken te komen, omdat je nu eenmaal niet van ’s ochtends vroeg tot diep in de nacht in je eentje in de rij kunt staan. Gaandeweg blijkt echter dat het in de rij staan en de onzekerheid over of het kaartje wel gekocht kan worden en of het dan wel juist tijdens de 'dienst' van het betreffende personage gekocht kan worden, een ondermijnend effect op het gezin en hun gezamenlijk leven heeft. Er is wel verbroedering, maar juist met mensen die tegelijkertijd met de verschillende personages in de rij staan en met de eigen familieleden.

Grushin heeft de plaats en tijd waarin de roman zich afspeelt niet precies gedefinieerd. Dat vond ik eerst verwarrend, omdat The Change duidelijk verwijst naar de Russische Revolutie in 1917. 37 jaar later was het 1954 – niet echt een jaar waarin je de dit verhaal kunt plaatsen, zo vlak na de dood van Stalin. De angst onder de bevolking voor verklikkers of het maken van een verkeerde stap op het werk of in het privéleven is er wel, maar toch minder sterk dan ik zou verwachten in dat jaar, waarin de persoonlijkheidscultus rond Stalin nog niet officieel was afgezworen.

Extra verwarrend is het dat het personage Selinsky aan Stravinsky doet denken, terwijl de biografische gegevens van Stravinsky niet overeenkomen met die van het personage Selinsky. Pas na afloop van de roman zelf legt Grushin uit hoe de vork in de steel zit en waarom zij de keuzes heeft gemaakt, die ze heeft gemaakt. Die verwarring is overigens niet storend. Integendeel, het maakte dat ik alerter het verhaal volgde.

Ik heb grote bewondering voor de manier dit eindeloze wachten vanuit de perspectieven van de vier personages beschrijft. De personages komen echt voor je ogen tot leven. Grushin beschrijft de personages zo, dat je de beweegredenen en wanhoop van alle personages begrijpelijk vindt.

Grushin gebruikt de perspectiefwisseling heel slim om het op drift raken van de gezinsleden extra te benadrukken: ze laat één personage bijvoorbeeld bijna verkracht worden, en laat het volgende personage een aantal bladzijden later dan de plek waar het is gebeurd passeren, daarbij het geroep dat in het bewuste park te horen is opmerkend. Tekenend is ook het voortdurend benadrukken dat de gezinsleden elkaar nauwelijks herkennen op straat, en dat de twee jongste generaties zich niet realiseren dat het gemurmel dat ze ’s nachts horen afkomstig is van de (schoon)moeder en oma van het gezin.

Iedereen moet deze roman lezen, omdat het thema universeel is: hoe ver moet je willen gaan om je droom te bereiken? Moet je daarvoor je gezin, werk, gezondheid, toekomst op het spel willen zetten? Wil je de roman liever in het Nederlands lezen, dan kan dat ook. Er is een Nederlandse vertaling verschenen met de titel De wachtenden.

Ogla Grushin (Engels)
Olga Grushin op Wikipedia (Engels)

flickr

Marente de Moor | De Nederlandse maagd

2010-12-10T13:58:00.003+01:00

Marente de Moor - De Nederlandse maagd. Amsterdam/Antwerpen, Querido, 2010, 297 pagina's.

Zomer 1936. Janna, een jonge Nederlandse schermster, wordt door haar vader op de trein gezet om in de leer te gaan bij zijn oude vriend, maître Egon von Bötticher. Egon, een huzaar die gewond en verbitterd is teruggekeerd uit de Eerste Wereldoorlog, slijt zijn dagen op een verlaten landgoed bij Aken. Hier geeft hij les aan twee beeldschone tweelingbroers en organiseert hij bloedige duels voor studenten. Binnen de poorten van deze eigenaardige wereld gaat Janna, geïntrigeerd door haar ontoeschietelijke maître, op zoek naar antwoorden. Wat is er tussen hem en haar vader voorgevallen, en wie moet de rekening vereffenen? Gaandeweg dringt de buitenwereld het leven op het landgoed binnen en komt het tot een dramatische ontknoping.

Ik breek me al een tijdje het hoofd over wat ik nu eigenlijk over dit boek moet zeggen. Ik begon vol goede moed aan deze roman, maar gaandeweg nam mijn leesplezier steeds meer af. Mijn probleem is, dat ik het moeilijk vind concreet onder woorden te brengen wat me nu eigenlijk tegen ging staan in deze roman.

Op zich is het gegeven interessant: een Nederlands meisje van achttien, Janna, dat zich vol overgave op het schermen heeft gestort, wordt door haar vader naar een Duitse oude vriend gestuurd, om van hem nog meer te leren over het schermen. Er was vriendschap tussen de vader en de Duitse maître, ontstaan tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar die vriendschap is ernstig bekoeld. Waarom, dat is niet duidelijk. Janna neemt zich voor te achterhalen wat er tussen de twee mannen is voorgevallen, en daarbij raakt ze zelf danig onder de indruk van de maître.

Positief aan deze roman vind ik de taal die De Moor gebruikt. Ze slaat je als lezer om de oren met lang vergeten zelfstandige naamwoorden om bijvoorbeeld het interieur van het landgoed van de maître te beschrijven. Ook al heb je er een woordenboek voor nodig, het leest heerlijk. Er ontstaat een prachtige, ongewone wereld voor je lezende ogen.

Jammer is alleen dat er dan soms ook woorden of zinnen ernstig uit de toon vallen. Het boek bevat verschillende seksscènes, die niet in ranzigheid vervallen. Op één scène na dan, waarin De Moor ineens het woord 'kutje' gebruikt. Het was alsof dat woord met een luidspreker naar mij geroepen werd.

Uit de toon valt ook een opmerking van Von Bötticher, die van aristocratische komaf is, maar volgens De Moor wel het volgende zegt:

Ik zou het u wel willen voorlezen, maar het is te gênant. U bent zijn dochter, ik heb het recht niet om het beeld wat dochters van hun vader schijnen te hebben, aan diggelen te slaan. Ik zal er het zwijgen toe doen.

Dat woord 'wat' heeft in de tweede zin hetzelfde effect op mij als het eerder genoemde woord. In mijn voorstelling zou een aristocraat als Von Bötticher netjes 'het beeld dat dochters van hun vader schijnen te hebben' zeggen.

Een ander bezwaar is, dat er zo enorm veel in deze roman zit: het geheim van Janna’s vader en Von Bötticher dat onthuld moet worden, de verhouding van Janna met haar maître, maar tegelijkertijd ook met de tweeling die net als Janna hun schermkunst verfijnen bij de maître, die evengoed zijn zonen zouden kunnen zijn, de bewondering van Janna voor de Duitse Olympisch kampioen schermen Helene Mayer, de greep die de nazipartij op de Duitse samenleving heeft en de oorlogsdreiging die er in het land hangt. Uiteindelijk is dat enorme aantal verhaallijnen, denk ik, het grootste bezwaar. Je schakelt steeds weer naar een andere verhaallijn en dat maakt de roman nogal fragmentarisch. Ook werd het me al lezende steeds minder duidelijk wat nu eigenlijk de bedoeling was van deze roman.

Mijn teleurstelling achteraf is niet zo groot als na het lezen van De Moors eerste roman De overtreder, maar ik heb toch ook nu weer het gevoel dat het het net niet is.

Marente de Moor | De overtreder

flickr

Donna Leon | Dood in den vreemde

2010-12-04T20:44:00.005+01:00

Donna Leon - Dood in den vreemde. Amsterdam, Cargo(De Bezige Bij), 2008, 334 pagina's.
Oorspronkelijke Engelse titel: Death in a Strange Country, vertaald door Lucie van Rooijen. (1 (Nederland, vertaald door Frans Elsink), 1996; 1 (Verenigde Staten), 1993).

Venetië in het vroege ochtendlicht biedt een onvergetelijk schouwspel van grote schoonheid. Maar de vroege ochtend dat commissario Brunetti wordt opgeroepen bij het dode lichaam van een jonge man in het canale, ziet er al snel heel anders uit.
Alle aanwijzingen doen vermoeden dat het om een gewelddadige beroving gaat. Wanneer Brunetti in het appartement van het slachtoffer enkele belastende zaken vindt die wijzen op een complot van hogerhand, raakt hij ervan overtuigd dat iemand er veel belang bij heeft dat de echte daders van deze moord nooit worden gevonden.

Dood in den vreemde is het tweede deel in de zeer succesvolle en bekroonde reeks misdaadromans met commissario Brunetti in de hoofdrol, die zich afspelen tegen de achtergrond van het prachtige, mysterieuze Venetië.

Voor mij de tweede roman over commissario Guido Brunetti, maar de eerste die ik in het Nederlands las. De eerste kennismaking was me goed bevallen, dus ik wilde niet te lang wachten met het tweede deel.

Leon stelde me niet teleur. Ze presenteerde weer een mooi in elkaar gezet plot, Brunetti was weer gedreven én tegendraads tegelijk en Venetië speelde naast Brunetti weer een glansrol. De ontknoping, die ik hier niet zal nakauwen, heeft een verrassend actuele tint. Een prettig boek om zo 'tussendoor' te lezen.

Donna Leon | Acqua alta
Donna Leon | Salto Mortale
Donna Leon | De dood draagt rode schoenen
Donna Leon | Duister glas
Donna Leon | Death at La Fenice

Donna Leon op Wikipedia (Engels)
Death in a Strange Country op Wikipedia (Engels)

flickr

Chimamanda Ngozi Adichie | Half of a Yellow Sun

2010-11-29T20:07:00.026+01:00

Chimamanda Ngozi Adichie - Half of a Yellow Sun. New York, Alfred A. Knopf, 2006, 448 pagina's.

A masterly, haunting new novel from a writer heralded by The Washington Post Book World as "the 21st-century daughter of Chinua Achebe," Half of a Yellow Sun recreates a seminal moment in modern African history: Biafra's impassioned struggle to establish an independent republic in Nigeria, and the chilling violence that followed.
With astonishing empathy and the effortless grace of a natural storyteller, Chimamanda Ngozi Adichie weaves together the lives of three characters swept up in the turbulence of the decade. Thirteen-year-old Ugwu is employed as a houseboy for a university professor full of revolutionary zeal. Olanna is the professor's beautiful mistress, who has abandoned her life of privilege in Lagos for a dusty university town and the charisma of her new lover. And Richard is a shy young Englishman in thrall to Olanna's twin sister, an enigmatic figure who refuses to belong to anyone. As Nigerian troops advance and they must run for their lives, their ideals are severely tested, as are their loyalties to one another.
Epic, ambitious, and triumphantly realized, Half of a Yellow Sun is a remarkable novel about moral responsibility, about the end of colonialism, about ethnic allegiances, about class and race—and the ways in which love can complicate them all. Adichie brilliantly evokes the promise and the devastating disappointments that marked this time and place, bringing us one of the most powerful, dramatic, and intensely emotional pictures of modern Africa that we have ever had.

Half of a Yellow Sun is de tweede roman die ik van Adichie las. Deze roman speelt in de jaren 1960, gedeeltelijk in de periode direct Nigeria's onafhankelijkheid en gedeeltelijk aan het einde van de jaren 1960, ten tijde van de Republiek Biafra. Van die republiek wist ik niet zo heel veel, behalve dan de verhalen van mijn ouders over hoeveel indruk de beelden van en de verhalen over de enorme hongersnood daar destijds op hen heeft gemaakt. In die zin was deze roman voor mij een geschiedenisles. Maar, was het ook een goed boek, dat aangenaam was om te lezen?

Het antwoord op deze vragen is volmondig ja. In deze roman wordt de geschiedenis van Nigeria, het uitroepen van de onafhankelijkheid van Biafra en de oorlog die daarop volgde opgehangen aan het lot van drie personages: een ongeletterde jongen uit een dorpje, Ugwu, die als houseboy terechtkomt bij een professor aan een universiteit. De geliefde van deze professor, Olanna, keert na haar studie terug uit Londen, om in diezelfde universiteitsplaats les te gaan geven, in plaats van in Londen carrière te maken. Dan is er nog een Britse journalist, Richard, die de gebeurtenissen vanuit een Europees standpunt bekijkt, terwijl dat Europese referentiekader hem tegelijkertijd dwarszit.

De gebeurtenissen worden niet chronologisch gepresenteerd. In het eerste deel wordt de opmaat naar de onafhankelijkheidsverklaring van Biafra beschreven, daarna keren we terug naar de jaren direct na de onafhankelijkheid van Nigeria om uiteindelijk midden in de oorlog tussen Nigeria en Biafra terecht te komen. Dat houdt je als lezer alert, zeker omdat er een geheim blijkt te zijn, dat pas in de loop van het derde gedeelte duidelijk wordt.

Het perspectief wisselt aan het begin van ieder hoofdstuk naar een ander personage. Daardoor wordt het contrast tussen Ugwu, de houseboy, Olanna en Richard schrijnend duidelijk. Ugwu gelooft nog in de kracht van slechte geesten, Olanna benadert dit vanuit een rationele overtuiging als iets onzinnigs en gelooft meer in de Revolutie en Richard probeert Biafraanser dan de Biafranen zelf te worden.

Adichie gebruikt in deze roman net als in Purple Hibiscus veel woorden uit het Igbo. Toch staat dat het begrip van de tekst niet in de weg. Adichie schrijft vlot en bijzonder leesbaar en vertelt het verhaal spannend en meesterlijk indrukwekkend.

Ik had erg veel moeite om deze roman weg te leggen. Het liefst had ik in één nacht doorgelezen om erachter te komen hoe het zou aflopen. Ook toen ik het uit had, bleef het nog dagen door mijn hoofd spoken. Tijdens geschiedenislessen op de middelbare school had ik wel iets geleerd over de geschiedenis van Nigeria, maar als je die geschiedenis zo in een bijzondere roman gegoten gepresenteerd krijgt, is het toch iets anders. Lees deze roman en je zult niet teleurgesteld worden!

Chimamanda Ngozi Adichie | Purple Hibiscus

Chimamanda Ngozi Adichie op Wikipedia (Engels)

flickr

Chaim Potok | De familie Slepak

2010-11-22T20:14:00.030+01:00

Chaim Potok - De familie Slepak Kroniek van een Russisch dissidentengezin. 's-Gravenhage, Uitgeverij BZZTôH, 1996, 352 pagina's.
Oorspronkelijke Engelse titel: The Gates of November, vertaald door Pieter Cramer. 1996 (Verenigde Staten, 1).

De auteur van wereldberoemde boeken als Uitverkoren, Mijn naam is Asjer Lev en Omzwervingen vertelt het waargebeurde verhaal van een dissident gezin in de voormalige Sovjet-Unie.

Tijdens de eeuwwisseling neemt de dertienjarige Solomon Slepak het besluit om zijn geboorteplaats in Wit-Rusland te ontvluchten. Dat heeft een aantal ingrijpende gevolgen voor zijn leven en maakt hem uiteindelijk tot een toegewijd Bolsjewiek. Solomon Slepak wordt ten slotte een legendarische voorvechter van de Oktoberrevolutie in 1917.

In de jaren daarna is Solomon Slepak getuige van de groeiende macht van Stalin. Hoewel het bekend is dat Solomon een joodse oorsprong heeft, blijft hij op mysterieuze wijze gespaard voor de moorddadige zuiveringen in de jaren dertig en veertig. Ondertussen ziet hij met grote trots zijn enige zoon, Volodya, opklimmen naar een belangrijke positie in een elite-laboratorium waar gewerkt wordt aan het luchtafweersysteem van de Sovjet-Unie.

Solomons wereld stort echter ineen als Volodya en diens vrouw plotseling kiezen voor een dissidente politieke opvatting - een keuze waardoor ze zelfs hun eigen leven dreigen te ruïneren.

In De familie Slepak onderzoekt Chaim Potok hoe de omstandigheden loyale burgers kunnen dwingen zich te verzetten tegen hun eigen politieke systeem. Zijn relaas werpt een scherp licht op de wijze waarop de voormalige Sovjet-Unie veranderde van een land vol hoop in een horror-scenario. Potok vertelt over het dagelijkse leven in Moskou rond de tweede wereldoorlog en in het post-Stalinistische tijdperk. Hij laat zien hoe wrang de oorlog was die de Sovjetregering voerde tegen andersdenkenden. Maar vooral stelt De familie Slepak de vraag welke les er uit de mensonterende Sovjetgeschiedenis getrokken kan worden, willen we de normen en waarden van een geciviliseerde Westerse samenleving in stand houden.

Tot nu toe kende ik Potok alleen als schrijver van fictie. Vriendin T., fervent lezer van Potok, raadde mij – vanwege mijn interesse in Rusland – dit non-fictie werk aan. Om er zeker van te zijn dat ik het zou lezen, gaf ze mij haar oude exemplaar, toen ze zelf een mooiere uitgave op de kop had getikt. Bedankt T.!

De familie Slepak beschrijft het lot van de Joodse familie Slepak in de Sovjet-Unie. Solomon Slepak, de vader van het gezin, is een overtuigd communist, die vanuit de Verenigde Staten terugkeert naar Rusland als de revolutie daar heeft plaatsgevonden in 1917, om vervolgens actief deel te nemen aan de Burgeroorlog na de revolutie, aan de zijde van het Rode Leger. Na de Burgeroorlog wacht hem een glansrijke carrière op belangrijke posten in de jonge Sovjet-Unie. Wonderbaarlijk genoeg ontsnapt hij de dans tijdens de Grote Zuivering in de dertiger jaren.

Solomons zoon Volodya werkt zich in de Sovjetmaatschappij, ondanks zijn Joodse achtergrond, op tot een belangrijke post in de militaire industrie. Dat neemt niet weg dat hij steeds meer gaat twijfelen aan de idealen die binnen de Sovjet-Unie gepropageerd worden. Dat leidt ertoe dat hij geleidelijk aan steeds meer betrokken raakt bij dissidente groeperingen, totdat Volodya en zijn gezin tegen de zin van Solomon toestemming vragen om te mogen emigreren naar Israël. Dit verzoek wordt afgewezen, zonder dat wordt uitgelegd waarom. Wat volgt is constante aandacht en pesterijen van de kant van de KGB, tot aan verbanning naar het uiterste oosten van Siberië aan toe.

Potok beschrijft hier personen die hij persoonlijk kent. Hij heeft ze al bezocht toen zij nog in de Sovjet-Unie woonden en ook nadat ze dat land eindelijk mochten verlaten. Potok verweeft de herinneringen van de familie Slepak met zijn eigen herinneringen en plaatst die tegen een achtergrond van de geschiedenis van de Joden in het tsaristische Rusland en de Sovjet-Unie.

Het resultaat is een bijzondere mix van persoonlijke geschiedenis en wereldgeschiedenis. Heel interessant en indrukwekkend om te lezen, omdat Potok toch ook zaken bespreekt waarvan ik mij niet bewust was, die me aan het denken zetten over de manier waarop ook nu nog wel over Joden wordt gesproken in Rusland. De familie Slepak is al beklemmend als je nadenkt over het leed dat andersdenkenden in de Sovjet-Unie uit naam van een ideologie is aangedaan, maar als je je dan ook nog realiseert dat sommige vooroordelen nog steeds voortbestaan roept dat de vraag op of er niet zo maar weer mis kan gaan.

Toch heb ik ook wel wat aanmerkingen op dit boek. De geschiedenis van de familie wordt tamelijk chronologisch verteld, maar Potok springt wel eens heen en weer door de tijd. Doordat ook de achtergrondinformatie daarbij weer opnieuw gegeven wordt, waren er toch wel een paar momenten dat ik me afvroeg of die informatie nu nog eens gegevens moest worden.

Ook staan er in deze uitgave een aantal fouten in Russische termen die gebruikt worden. Zo landen Potok en zijn vrouw op bladzijde 19 op 'de luchthaven Sjeremstjevo'. Daarmee wordt het vliegveld Sjeremetjevo (Sheremetevo) bedoeld.

Op bladzijde 182 worden twee vormen van ondergronds uitgeven van verboden literatuur en non-fictie gegeven: werken die de Sovjet-Unie uit worden gesmokkeld en in het buitenland worden gepubliceerd en binnenlandse 'doe-het-zelf-uitgaven' (door middel van carbonpapier overgetypte literaire werken). De eerste vorm heet tamizdat, de tweede vorm samizdat. In deze vertaling wordt voor beide varianten de term samizdat gebruikt.

Of deze fouten ook in het origineel voorkomen, kan ik niet controleren. Ik vind het jammer, deze voor mij nogal in het oog springende vergissingen. Dat neemt niet weg dat het boek toch zeker interessant is voor mensen die wat meer dan gemiddeld geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Rusland.

Chaim Potok | De hand van de Golem

Chaim Potok op Wikipedia (Engels)

flickr

János Székely | De arme Svoboda

2010-11-21T21:28:00.001+01:00

János Székely - De arme Svoboda. Amsterdam, Anthos, 2009, 142 pagina's.
Oorspronkelijke Engelse titel: You Can't Do That To Svoboda, vertaald door Otto Biersma en Paul Bruijn. 2006 (Verenigde Staten, 1)

Verteld als een sprookje is De arme Svoboda de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in een notendop. Székely steekt de draak met de autoriteiten en de bureaucratie. Hij hanteert, net als Joseph Roth, een kritische ondertoon en laat zien waartoe misbruik van macht en verregaande bureaucratie leidt.

Wat een bijzonder knap werkje is dit! In 142 pagina’s beschrijft Székely het lot van de zwakbegaafde Svoboda (het Tsjechische woord voor 'vrijheid'). Hij werkt als kruier op het stationnetje van een slaperig stadje in Tsjechië. Als Nazi-Duitsland Tsjechië in 1939 bezet, ontkomt ook dit plaatsje niet aan woelige tijden: er trekt een eenheid van de SA binnen, die het dorp schaamteloos plundert, terwijl zij eigenlijk naar het dorpje worden gestuurd om de spoorlijn, waarover Hitler per trein naar Praag zal reizen, te bewaken.

Die plundering roept weerstand op bij een deel van de bevolking van het dorpje. Zij tekenen bezwaar aan, waarop er een andere SA'er naar het dorpje wordt gestuurd om poolshoogte te nemen. Er moet een reden worden gevonden waarom de huizen in het dorp doorzocht zijn: de vondst van explosieven onder een spoorbrug. Daar hoort natuurlijk ook een zondebok bij: eerst een gepensioneerde kolonel en vervolgens de arme Svoboda. Hoe het verhaal zich verder ontwikkelt, zal ik hier niet navertellen, dat moet iedereen vooral zelf lezen.

De arme Svoboda is echt de moeite van het lezen waard. Székely beschrijft de gebeurtenissen met humor, maar het is wel wrange humor. Naar mate het verhaal vordert, zie je dat praktisch iedereen eropuit is om zijn eigen hachje te redden. Dat gedrag beschrijft Székely vlijmscherp. Ik heb hardop gelachen, ondanks het treurigmakende uitgangspunt van deze novelle, dat maar weinigen bereid zijn om de rug recht te houden in moeilijke tijden.

De arme Svoboda deed me denken aan een Russisch boek dat ik eerder dit jaar las: Танкист, или «Белый тигр» (Tankist, ili “Bely tigr”) van Ilya Boyashov. Qua vorm lijken de novelles op elkaar: in beide gevallen gaat het om verhalen die als sprookjes of parabels worden verteld. Beide verhalen zijn gesitueerd in de Tweede Wereldoorlog. De hoofdpersonen lijken op elkaar: zij staan buiten de gewone samenleving en zijn eigenlijk allebei dwazen, die volharden in wat zij zich voornemen, die doen denken aan Don Quichot.

Het enige verschil is, dat Boyahov zijn werk ver na het einde van de Tweede Wereldoorlog, in 2008, schreef en Székely nog tijdens die oorlog, in 1943. Eigenlijk is De arme Svoboda Székely’s papieren vorm van verzet tegen de Duitse bezetter. Lees deze novelle!

flickr

Marek Krajewski | De kalendermoordenaar

2010-11-20T15:31:00.038+01:00

Marek Krajewski - De kalendermoordenaar. Amsterdam, Van Gennep, 2009, 314 pagina's.
Oorspronkelijke Poolse titel Koniec świata w Breslau, vertaald door Greet Pauwelijn en Rita Martynowski-Depestel. 2003 (Polen, 1).

Het Breslau van de jaren twintig wordt opgeschrikt door een aantal macabere moorden: een ingemetselde muzikant, een gevierendeelde metaalbewerker, een doodgebloed raadslid dat op zijn kop aan een kroonluchter hangt. De slachtoffers hebben ogenschijnlijk niets met elkaar te maken, maar de moordenaar laat bij elk slachtoffer een kalenderblaadje achter.

Inspecteur Eberhard Mock stort zich in een zoektocht naar de moordenaar en raakt zo gefixeerd op zijn speurwerk dat hij zijn verleidelijke jonge echtgenote aan haar lot overlaat. Haar aristocratische vriendin Elisabeth brengt haar in slecht gezelschap: ze komt in contact met een mysterieuze sekte en geeft zich over aan erotische uitspattingen. Wanneer Mock hier lucht van krijgt, moet hij behalve naar de kalendermoordenaar ook op zoek naar de schimmige kringen waarin zijn vrouw verzeild is geraakt.

De kalendermoordenaar is een psychologische thriller vol suspense en een portret van het fascinerende Breslau van de jaren twintig: een bruisende Europese metropool met een even bedrijvige onderwereld vol drank, 'sneeuw', seks en geweld.

Dit tweede deel uit de reeks van tot nu toe vijf boeken over Eberhard Mock is voor mij de eerste kennismaking met deze inspecteur, een creatie van de Poolse classicus Marek Krajewski. De romans spelen in de Duitse stad Breslau, dat nu als Wrocław op Pools grondgebied ligt. De romans zijn gesitueerd in de twintiger jaren van de vorige eeuw. De stad wordt bevolkt door Duitsers, Polen, Joden en Russen.

Wat als eerste opvalt in deze roman is het enorme oog voor detail waarmee Krajewski Breslau en het leven in de twintiger jaren beschrijft. Ik pretendeer niet dat ik alles weet van die tijd noch dat ik met zekerheid kan beoordelen of Krajewski alles waarheidsgetrouw beschrijft, maar die indruk wekt de schrijver toch wel. Alhoewel iemand die het boek voor mij leende daaraan twijfelde, getuige de opmerking bij het woord Blitzkrieg, dat in een vergelijking werd gebruikt. Die lezer vroeg zich af of dat woord al wel bekend was in 1927. Uit de tekst over dit onderwerp op Wikipedia blijkt dat die term ook in de twintiger jaren al gebruikt kon worden.

Mock voldoet aan de clichés die bij het detectivegenre horen. Hij gaat niet graag naar zijn baas om verslag van zijn vorderingen uit te brengen, hij worstelt nogal eens met onwillige ondergeschikten, drinkt veel meer dan goed voor hem is en zijn huwelijk – Mock is getrouwd met een twintig jaar jongere vrouw – is bijzonder slecht. Zo slecht, dat het uitdraait op mishandeling en verkrachting. Mocks vrouw verlaat daarop dan ook haar man, en de stad, om zich elders in Duitsland compleet onder te dompelen in een wereld van drugs en orgiën.

Mock gaat echter verder dan de gemiddelde detective. Hij doet in dit boek een zelfmoordpoging - dat ben ik nog niet eerder tegengekomen. In zijn werk schrikt Mock er niet voor terug om arrestanten te intimideren, een tik te verkopen of met erger te dreigen. Ook speelt hij voor eigen rechter als hem dat zo uitkomt.

Op zich bevat De kalendermoordenaar een interessant plot, dat ook wel zo geschreven is dat ik door wilde lezen om te zien hoe het zou aflopen. Dat was echter niet makkelijk, omdat Mock naar mate het boek vorderde mij steeds onsympathieker voorkwam. De verhaallijn over de escapades van Mocks vrouw vond ik niet bijster boeiend, eerder storend.

De aantekeningen van een ander lid van de bibliotheek maakten het er niet makkelijker op om het tweede gedeelte door te komen. Het boek is vertaald door twee vertalers. Het Nederlands in het eerste gedeelte van de roman las prettig. In het tweede gedeelte was het Nederlands veel stroever, door een onlogische woordvolgorde, doordat op verschillende plaatsen het woord 'er' gebruikt werd in zinnen waar je dat woord beter niet kunt gebruiken, of doordat iemand een 'gesnorde bakker' is of een 'gebaard' gezicht had. Jammer dat deze misser er bij het redigeren niet uit zijn gehaald.

Het viel me op, dat de aantekeningen op een gegeven moment ophielden, terwijl de wringende passages doorgingen. Heeft mijn voorganger het boek niet uitgelezen, of had hij of zij genoeg van het krassen in een boek dat van hem of haar was?

Ik heb het boek in ieder geval wel uitgelezen, maar met moeite. Voorlopig blijft het wat mij betreft bij deze eerste kennismaking met Mock.

Marek Krajewski (Pools)
Marek Krajewski op Wikipedia (Engels)

flickr

Kees van Beijnum | Een soort familie

2010-11-15T19:25:00.028+01:00

Kees van Beijnum - Een soort familie. Amsterdam, De Bezige Bij, 2010, 437 pagina's.

Eind jaren tachtig, een klein dorp aan de Waddenzee. Het leven van de ouders van Teun staat in het teken van de grote idealen. Het gezin offert er alles voor op. Maar wat betekent dat voor Teun en zijn oudere broer? Ieder op geheel eigen wijze proberen de jongens, regelmatig doelwit van pesterijen, op school en op straat te overleven. Als de broer zijn ouders en hun idealen radicaal de rug toekeert, raakt het gezin ontwricht. Een soort familie is een vernuftig, aangrijpend verhaal over loyaliteit en liefde.

In Een soort familie beschrijft Van Beijnum een gezin dat aan het einde van de jaren 1980 tot over de oren in de vredesbeweging zit. 's Zaterdags komen ze met andere leden van de beweging samen, en gaan zij de langs de deuren om handtekeningen voor de vrede te verzamelen. Zij leven in hun eigen wereld, en vooral de kinderen van het gezin, twee zoons, merken wat het betekent om zo anders op te groeien dan de andere kinderen uit hun dorp en klas.

Naar mate het boek vordert, begint de oudste zoon, Hans, steeds meer aan de idealen te twijfelen. Hij wil 'gewoon' zijn en hetzelfde doen als zijn leeftijdsgenoten: naar een feestje gaan, een sigaretje roken, met een meisje uitgaan. Dat dit allemaal niet mag, zorgt voor talloze conflicten tussen de ouders en de oudste zoon. De jongste zoon, Teun, wordt door beiden gebruikt in de onderlinge strijd. En dat het niet goed afloopt, is al vanaf het begin van het boek bekend. Het is alleen nog de vraag wanneer het nu precies zal gebeuren, en hoe.

Dat we dit al vanaf het begin weten, komt doordat Van Beijnum een tweede verhaallijn in dit verhaal heeft verweven: de jongste zoon, Teun, is inmiddels volwassen en heeft een baan als vertegenwoordiger in kopieermachines. Hij is net gescheiden, zijn zoontje woont bij zijn ex-vrouw en Teun is op alle mogelijke manieren zoekende naar een betere invulling van zijn bestaan. Daarbij komt ook de dood van zijn broer Hans aan de orde. In deze verhaallijn gaat Teun terug naar Wieringen, eerst om zijn zoon te laten zien waar hij is opgegroeid, maar later ook om de confrontatie met zijn herinneringen aan zijn jeugd en de dood van zijn broer aan te gaan.

Op sommige punten deed het boek me denken aan Treurs Dorsvloer vol confetti en Adichies Purple Hibiscus. Daarin is ook sprake van ouders die strenge regels opleggen aan hun kinderen. Zij doen dat weliswaar redenerend vanuit hun christelijke geloof, maar de manier waarop de ouders in Een soort familie hun overtuigingen uitdragen, deze als vanzelfsprekend zien en als enige juiste levenshouding opleggen aan hun kinderen kan daar zeker mee vergeleken worden. Het langzaam groeiende besef bij de kinderen dat de situatie thuis juist verre van vanzelfsprekend is, komt eveneens overeen.

Toch vond ik beide genoemde boeken uiteindelijk wel indrukwekkender dan Een soort familie. Een deel van mijn probleem met deze roman is dat ik toen ik eenmaal over de helft van het boek was steeds sterker begon te verlangen naar een ontknoping, terwijl die steeds maar werd uitgesteld en er steeds maar kleine verhaallijnen en zijdelingse opmerkingen bij kwamen, die voor mijn gevoel weinig tot niets toevoegden, omdat ze niet uitgewerkt werden. Zo wordt er verteld dat de vader van het gezin onder de plak zit bij de moeder van het gezin, terwijl er in een paar bijzinnen wordt gesuggereerd dat hij een meer dan gewone belangstelling voor een andere vrouw heeft. Daar komt Van Beijnum niet op terug, dus wat voegt het toe?

Al met al vind ik het een aardig bedacht verhaal, zeker niet vervelend om te lezen, maar toch niet helemaal dat wat ik er van verwacht had.

Kees van Beijnum | Over het IJ

Kees van Beijnum

flickr

Adriaan van Dis | Tikkop

2010-11-03T19:55:00.032+01:00

Adriaan van Dis - Tikkop. Amsterdam, Augustus, 2010, 221 pagina's.

TIKKOP is een roman over verraad, maar ook over vriendschap en liefde voor een taal en een land. Het vertelt de geschiedenis van twee blanke mannen – de Nederlander Mulder en de Zuid-Afrikaan Donald - die als student betrokken raakten bij het internationale verzet tegen de Apartheid. Na veertig jaar halen ze de banden weer aan en verkennen hun gevoelens van weleer: er is een liefde gedeeld, er zijn vrienden verraden, idealen verloochend. De werkelijkheid van het nieuwe Zuid-Afrika lijkt anders dan de droom van toen.

De in Parijs wonende Mulder vestigt zich een tijd in de Kaap, waar Donald zijn strijd voortzet in een verstikkend vissersdorp. De lokale bevolking voelt zich aan alle kanten verraden: hun visrechten zijn verkwanseld door corrupte leiders, er is geen werk en hun kinderen vluchten in de tik - een goedkope drug.

De twee mannen ontfermen zich over een talentvolle verslaafde die zij een nieuwe toekomst willen bieden - die jongen moet alles goedmaken...

Groot was mijn verbazing toen dit splinternieuwe boek zomaar als Sprinter op de plank stond in onze openbare buurtbibliotheek. Nu ik een abonnement heb waarbij Sprinters gratis mee naar huis mogen, stond mij niets in de weg om nu al te genieten van de opvolger van De wandelaar.

Ik verwachtte veel van Tikkop, na het zien van de afleveringen van Van Dis’ documentairereeks Van Dis in Afrika. Net als in de documentairereeks beschrijft Van Dis in Tikkop het huidige Zuid-Afrika, een land dat verlost is van apartheid, maar dat tegelijkertijd meer verdeeld is dan ooit.

Hoe kansloos je als zwarte burger nog steeds kan zijn, toont Van Dis aan de hand van het lot van de zwarte vissers in het dorpje waar zijn oude strijdmakker Donald, een rijk man, hoog boven het zwarte dorp verheven woont. In het bijzonder gaat het om het lot van de verslaafde Hendrik. De beide mannen willen deze jongen helpen met afkicken en kibbelen over wie zijn scholing mag financieren. Die drang komt voort uit het ontbreken van een antwoord op de vraag of hun strijd tegen de apartheid zin heeft gehad.

De goede bedoelingen van Mulder en Donald verschillen eigenlijk niet van de bedoelingen waarmee Mulder, de hoofdpersoon van De Wandelaar, zich in Parijs bekommert om het lot van illegalen in zijn buurt. Toch is voor mij het verschil met die vorige roman groot. De wandelaar las zo, dat je - vind ik - niet anders kon dan sympathie voelen voor Mulder. De wandelaar zette me tot denken aan over een maatschappelijk probleem, en boeide tegelijkertijd ook als fictieve roman.

Tikkop zette me op zich wel aan tot nadenken. Toch merkte ik, dat ik eigenlijk voor geen van de drie hoofdpersonen sympathie voelde. Waarom dat nu zo is, dat kan ik niet goed aangeven, hoe hard ik daar ook over nadenk. Het probleem is, wellicht, dat de fictieve poot van deze roman mij te weinig kon boeien, waardoor Tikkop vooral doet verlangen naar de beelden die in Van Dis in Afrika zo goed werkten in combinatie met Van Dis’ stem en persoon.

Adriaan van Dis | De wandelaar
Adriaan van Dis | De reisromans

Adriaan van Dis op Wikipedia

flickr